ประเทศชาติและสังคมเชิงซ้อนจะมีชนเผ่าหลากหลาย และเมื่อรวมประชากรทั้งหมดก็อาจแบ่งแยกเป็นชนชั้นออกไปอีก...

หนังตะลุงก็เช่นเดียวกัน อาจแบ่งตัวละครทั้งหมดเป็นชนเผ่าและชนชั้นได้...แต่การจัดประเภทในหนังตะลุงจะแตกต่างไปจากชีวิตจริง เพราะนิยายในหนังตะลุงนอกจากสะท้อนชีวิตจริงแล้วยังผสมผสานกับความเชื่อท้องถิ่นและเทพปกรณัมอีกด้วย...

 

ชนเผ่า คือ กลุ่มชนที่มีเชื้อชาติ ชาติพันธุ์ หรือวัฒนธรรมเหมือนกัน เช่น ชาวไทย ชาวจีน อาหรับ ฝรั่ง นิโกร แม้ว มูเซอ ชาวใต้ ชาวเหนือ พวกสงขลา เด็กหาดใหญ่...ในหนังตะลุงก็อาจจำแนกได้เป็น ๕ กลุ่มดังต่อไปนี้

 

·        มนุษย์

 

·        ยักษ์

 

·        เทวดา

 

·        ผี

 

·        สัตว์

 

.....และนิยายในหนังตะลุงบางเรื่องบางคณะอาจมีพันธุ์ผสม เช่น มนุษย์กับยักษ์ เทวดากับผี หรือสัตว์กับมนุษย์ ...กลุ่มนี้อาจเรียกได้ว่า พวกลูกครึ่ง

 

..... ...........

 

ชนชั้น คือ การแบ่งระดับคนในชาติหรือสังคม เช่นพุทธประวัติบอกว่าอินเดียโบราณแบ่งคนไว้ ๔ กลุ่ม เรียกว่า วรรณะ ดังต่อไปนี้

 

·        กษัตริย์ คือ นักปกครอง

 

·        พราหมณ์ คือ ผู้มีหน้าที่ทำพิธีกรรม

 

·        แพทย์ คือ คนทั่วไป เช่น พ่อค้า หมอ ฯลฯ

 

·        ศูทร คือ กรรมกร คนงานชั้นต่ำ

 

ในหนังตะลุงก็อาจแบ่งชนชั้นได้ดังต่อไปนี้

 

·        เจ้านาย คือ เจ้าเมือง (ราชา) ราชินี พระเอก นางเอก หัวหน้าโจร ฯลฯ พวกเจ้านายนี้จะเป็นมนุษย์หรือยักษ์ก็ได้ แต่จะพูดภาษากลาง (แหลงกรุงเทพฯ)

 

·        ไพร่ คือ ลูกน้องที่คอยติดตามเจ้านาย เช่น เท่ง หนูนุ้ย สะหม้อ ศรีแก้ว ยอดทอง ฯลฯ ไพร่จะพูดภาษาถิ่น (แหลงใต้)

 

·        ชนชั้นพิเศษ กลุ่มนี้ไม่สามารถจัดเป็นเจ้านายหรือลูกน้องได้ เพราะมีลักษณะพิเศษออกไป ดังต่อไปนี้

 

.....ฤาษี คือ พระ นักพรต หรือนักบวช ซึ่งไม่สามารถจัดเป็นเจ้านายหรือลูกน้องได้ ฤาษีจะพูดภาษาถิ่นเท่านั้น แต่ความเป็นอยู่ก็เหมือนเจ้านายทั่วไป (ผู้เขียนไม่เคยฟังหนังตะลุงคณะไหนที่ฤาษีพูดภาษากลางเลย)

 

.....เทวดา จะพูดภาษากลางเท่านั้น

 .....ผีและสัตว์ มักจะเป็นลูกน้อง แต่จะพูดภาษากลางบ้าง ภาษาถิ่นบ้างไม่แน่นอน

  จะเห็นได้ว่า การพูดภาษาถิ่นหรือภาษากลางจะเป็นเครื่องกำหนดชนชั้นในหนังตะลุง