ตึกแดง วิกฤตการณ์ ร.ศ. 112
โบราณสถานตึกแดงตั้งอยู่ที่หมู่ที่ 1 บ้านปากน้ำแหลมสิงห์ ตำบลปากน้ำแหลมสิงห์ อำเภอแหลมสิงห์ จังหวัดจันทบุรี เป็นอาคารหลังหนึ่งของฐานบัญชาการกองทหารฝรั่งเศสบริเวณปากน้ำแหลมสิงห์ สร้างขึ้นในราว พ.ศ.2436 หรือ ร.ศ.112 เมื่อคราวที่ฝรั่งเศสยึดเมืองจันทบุรีเป็นเมืองประกันในเหตุการณ์วิกฤตการณ์ ร.ศ. 112 โดยสร้างขึ้นพร้อมกับคุกขี้ไก่ ห่างจากตัวเมืองจันทบุรี 30 กิโลเมตร
เดิมเป็นที่ตั้งของป้อมพิฆาตปัจจามิตรซึ่งสร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 3 ต่อมาเมื่อฝรั่งเศสเข้ายึดเมืองจันทบุรีได้รื้อป้อมแห่งนี้ลง และนำอิฐจากการรื้อป้อมมาใช้สร้างตึกแดงขึ้นเพื่อใช้เป็นที่พักของทหารที่รักษาปากน้ำแหลมสิงห์ และกองบัญชาการทหารฝรั่งเศส ในครั้งนั้นฝรั่งเศสได้แผ่อิทธิพลครอบครองญวนและเขมร และหาเหตุรุกรานไทยโดยอ้างว่า ดินแดนฝั่งซ้ายของแม่น้ำโขงคืออาณาจักรลาวเกือบทั้งหมด รวมทั้งแคว้นสิบสองจุไทเคยเป็นของญวนและเขมรมาก่อน จึงถือโอกาสเข้ายึดครองทำสงครามสู้รบกับไทย
ครั้งนั้นไทยต้องจ่ายค่าเสียหาย 4 ล้านบาท ก่อนจ่ายค่าเสียหายฝรั่งเศสจึงเข้ามายึดจันทบุรีไว้ตั้งแต่ พ.ศ. 2436 - พ.ศ. 2446 จากวิกฤตการณ์ครั้งนั้นทำให้ไทยต้องสูญเสียดินแดนอาณาจักรลาวเกือบทั้งหมด รวมทั้งสิบสองจุไทด้วย รัชกาลที่ 5 ทรงดำเนินการคานอำนาจเช่นทรงแสวงหามิตรประเทศที่เป็นมหาอำนาจทางยุโรป เช่น รัสเซีย เยอรมนี เพื่อคานอำนาจกับฝรั่งเศส รวมทั้งการเสด็จเยือนประเทศฝรั่งเศสซึ่งพระราชกรณียกิจของพระองค์ได้สร้างความประทับใจแก่ฝรั่งเศสเป็นอย่างมาก
ตึกแดงเป็นอาคารที่ยังคงความเป็นเอกลักษณ์ของสถาปัตยกรรมที่ผสมผสานระหว่างรูปแบบตะวันตกและพื้นถิ่น เพื่อให้มีความเหมาะสมกับสภาพภูมิอากาศของบ้านเมืองในเขตร้อนชื้น โดยมีลักษณะเป็นอาคารก่ออิฐถือปูนชั้นเดียว วางตัวอยู่ในแนวตะวันตก - ตะวันออก ตัวอาคารหันหน้าไปทางด้านตะวันตกออกสู่ปากอ่าวแหลมสิงห์ มีขนาดความกว้างประมาณ 7 เมตร ยาว 32 เมตร มีประตูและหน้าต่างไม้แบบบานเปิด หลังคาทรงจั่วและมีหลังคากันสาดเป็นระเบียงทางเดินโดยรอบ
โครงสร้างหลังคาเหล็กมุงด้วยกระเบื้องดินเผา บริเวณหน้าบันถูกแบ่งเป็น 2 ส่วนด้วยเสา ซึ่งภายในพื้นที่ที่แบ่งนั้นทำเป็นซุ้มโค้งรูปครึ่งวงกลม โดยภายในซุ้มเจาะเป็นช่องระบายอากาศรูปเครื่องหมายบวก ซุ้มละ 6 ช่อง ภายในอาคารแบ่งออกเป็น 6 ห้อง พื้นเดิมทั้งภายในและระเบียงทางเดินปูด้วยกระเบื้องดินเผา ซึ่งห้องทางด้านตะวันตกปรากฏหลักฐานการเทพื้นปูนซีเมนต์ขัดมัน ตีเป็นเส้นตารางเลียนแบบกระเบื้องปูพื้น
นอกจากนี้จากการขุดตรวจทางโบราณคดียังพบชิ้นส่วนกระเบื้องมุงหลังคาดินเผาที่มีลักษณะเหมือนกันกับกระเบื้องมุงหลังคาดินเผาประทับตรารูปผึ้งและตัวอักษร MARSEILLE ที่พบอยู่บนพื้นภายในห้องของตึกแดง ซึ่งกระเบื้องมุงหลังคาดินเผาดังกล่าว เป็นกระเบื้องมุงหลังคาดินเผาที่ผลิตโดยบริษัท Guichard Carin et Cle ที่ผลิตขึ้นที่เมือง Marseille ประเทศฝรั่งเศส โดยใช้ตราสัญลักษณ์เครื่องหมายการค้าเป็นตรารูปผึ้ง ทั้งนี้ยังพบกระเบื้องรูปแบบดังกล่าวที่ค่ายตากสิน จังหวัดจันทบุรีอีกด้วย
ภายหลังจากที่กองทหารฝรั่งเศสถอนกำลังออกจากเมืองจันทบุรีแล้ว ตึกแดงถูกใช้ที่พักตากอากาศสำหรับเจ้านาย ข้าราชการ และชาวต่างชาติ โดยเฉพาะคณะทูตและชาวฝรั่งเศสจะใช้เป็นที่พักตากอากาศและสถานที่พักฟื้น หรือที่เรียกว่า แซนิตอเลียม (Sanitarium) อีกทั้งต่อมายังมีการใช้เป็นห้องสมุดประชาชนและศูนย์การศึกษานอกโรงเรียน ตลอดจนเป็นพิพิธภัณฑ์ศูนย์การเรียนรู้ทางด้านประวัติศาสตร์ของจังหวัดจันทบุรี
โบราณสถานตึกแดงได้รับการบูรณะหลายครั้ง ครั้งล่าสุดเป็นการบูรณะในปีงบประมาณ พ.ศ. 2565 โดยสำนักศิลปากรที่ 5 ปราจีนบุรี กรมศิลปากร ในปัจจุบันกรมศิลปากรได้ถ่ายโอนภารกิจการดูแล บำรุงรักษา และบริหารจัดการอาคารโบราณสถานตึกแดงให้แก่เทศบาลตำบลปากน้ำแหลมสิงห์ตามพระราชบัญญัติกำหนดแผนและขั้นตอนการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรการปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2542
การเข้าชมโบราณสถานตึกแดง เปิดให้เข้าชมทุกวัน ระหว่างเวลา 08.30 น.- 16.30 น. โดยไม่มีค่าใช้จ่าย
บันทึกต่อไป
จันทบุรี อัญมณีแห่งภาคตะวันออก (20) จุดชมวิวหินโคร่ง หาดคุ้งวิมาน
