วิพากษ์ยุทธศาสตร์การวิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ ๒๐ ปี (พ.ศ. ๒๕๖๐ - ๒๕๗๙) ๑๘๗. ตัวอย่างการจัดการงานวิจัยของมหาวิทยาลัยที่น่าชื่นชม

 

วันที่ ๑๖ มกราคม ๒๕๖๙ เป็นวันเริ่มความร่วมมือระหว่าง ๓ มหาวิทยาลัยวิจัยชั้นยอด top three ของประเทศ    คือจุฬา  มหิดล มช.   โดย มช. เป็นเจ้าภาพ    เริ่มด้วยการเยี่ยมชมกิจการเด่นของ มช. เวลา ๙ - ๑๑ น.   ผมเลือกไปสายที่ ๒  นวัตกรรมวัสดุขั้นสูงสู่อุตสาหกรรม    ณ อาคารนวัตกรรมนำร่องสู่อุตสาหกรรม  ศูนย์วิจัยวัสดุศาสตร์  คณะวิทยาศาสตร์     นำเสนอโดย รศ. ดร. วินิตา บุณโยดม รองอธิการบดีฝ่ายวิจัย และคณะ    โดย รศ. วินิตา เป็นหัวหน้าทีมวิจัย bioplastic ซึ่งเป็นหน่วยหนึ่งในงานวิจัยวัสดุขั้นสูงสู่อุตสาหกรรม

ได้ไปเห็นตัวอย่างการจัดการงานวิจัยของมหาวิทยาลัย ที่จะขับเคลื่อนงานวิจัยออกสู่อุดสาหกรรม หรือสู่ตลาด ได้อย่างแท้จริง    ต่อยอดจากฐานเดิมที่เป็นงานวิจัยวิชาการ เพื่อการตีพิมพ์   เริ่มในปี 2010 ในโครงการมหาวิทยาลัยวิจัยแห่งชาติ   

ผมประหยัดพลังงานของตนเองโดยการถามสหายเอไอ Gemini ว่า  กรุณาสรุปประวัติความเป็นมา ของโครงการนวัตกรรมนำร่องสู่อุตสาหกรรม  ศูนย์วิจัยวัสดุศาสตร์  คณะวิทยาศาสตร์  มช.  และสรุปความสำเร็จที่กำลังก้าวหน้าอยู่ในปัจจุบัน    ได้รับคำตอบที่ดีมาก ดังนี้ 

 

Gemini: 

จากข้อมูลเกี่ยวกับ ศูนย์วิจัยวัสดุศาสตร์ (Materials Science Research Center: MSRC) คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ซึ่งเป็นหน่วยงานที่มีความเข้มแข็งทางวิชาการระดับแนวหน้าของประเทศ ผมขอสรุปความเป็นมาของโครงการนวัตกรรมนำร่องสู่อุตสาหกรรม และความก้าวหน้าในปัจจุบัน ดังนี้ครับ

 

1. ประวัติความเป็นมา: จาก "หิ้ง" สู่ "ห้าง" (History & Rationale)

โครงการนวัตกรรมนำร่องสู่อุตสาหกรรม ไม่ได้เกิดขึ้นเพียงชั่วข้ามคืน แต่เป็นผลลัพธ์ของวิวัฒนาการทางวิจัยกว่า 3 ทศวรรษของศูนย์วิจัยวัสดุศาสตร์ โดยมีจุดเปลี่ยนสำคัญดังนี้:

• ยุคบุกเบิก (Foundation): เดิมทีศูนย์วิจัยวัสดุศาสตร์ (ก่อตั้งอย่างเป็นทางการปี 2530) มุ่งเน้นการวิจัยพื้นฐาน (Basic Research) เพื่อสร้างองค์ความรู้และตีพิมพ์ผลงาน ซึ่ง มช. มีชื่อเสียงโด่งดังมากในระดับนานาชาติในสาขานี้
• เผชิญ "หุบเหวมรณะ" (The Valley of Death): ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา คณะผู้วิจัยพบปัญหาคลาสสิกของงานวิจัยไทย คือ ภาคอุตสาหกรรมไม่สามารถนำสูตรหรือต้นแบบจากห้องแล็บ (Lab Scale) ขนาดกรัม ไปผลิตจริงในระดับตันได้ เพราะขาดกระบวนการขยายขนาด (Upscaling)
• กำเนิดโรงงานต้นแบบ (Pilot Plant Initiative): เพื่อแก้ปัญหานี้ คณะวิทยาศาสตร์ มช. จึงได้ริเริ่มโครงการจัดตั้ง "หน่วยวิจัยและโรงงานต้นแบบ (Research Unit and Pilot Plant)"ภายใต้ศูนย์วิจัยวัสดุศาสตร์ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อยกระดับความพร้อมทางเทคโนโลยี (Technology Readiness Level: TRL) จากระดับ 3-4 (Lab) ให้ขึ้นไปสู่ระดับ 6-7 (Pilot/Pre-commercial) เพื่อให้นักลงทุนกล้าที่จะรับไปผลิตต่อ

 

2. ความสำเร็จและความก้าวหน้าในปัจจุบัน (Current Success & Progress)

ปัจจุบัน โครงการนี้ถือเป็น Best Practice ของการนำวิทยาศาสตร์บริสุทธิ์มาประยุกต์ใช้เชิงพาณิชย์ โดยมีความก้าวหน้าที่โดดเด่นในกลุ่มวัสดุศาสตร์ ดังนี้:

A. ด้านพลาสติกชีวภาพและการแพทย์ (Bioplastics & Medical Materials)

เป็นกลุ่มงานที่มีความก้าวหน้าสูงสุด โดยมีการจัดตั้ง โรงงานต้นแบบผลิตพลาสติกชีวภาพคุณภาพสูง (Bioplastic Production Pilot Plant)

• ความสำเร็จ: สามารถผลิตเม็ดพลาสติกชีวภาพ (PLA, PBS) เกรดการแพทย์ (Medical Grade) ที่มีมูลค่าสูงมาก (High Value) ได้เอง เพื่อใช้เป็นไหมละลาย วัสดุทางศัลยกรรม และนำส่งยา
• สถานะปัจจุบัน: กำลังขยายผลร่วมกับภาคเอกชนในการผลิตอุปกรณ์ทางการแพทย์ที่ย่อยสลายได้ในร่างกาย ลดการนำเข้าจากต่างประเทศ

B. ด้านเซรามิกขั้นสูงและแก้ว (Advanced Ceramics & Glass)

• ความสำเร็จ: การพัฒนาวัสดุ Zirconia สำหรับงานทันตกรรม (รากฟันเทียม/ครอบฟัน) และการพัฒนา Glass-Ceramicsจากของเหลือทิ้งทางการเกษตรและอุตสาหกรรม
• สถานะปัจจุบัน: สามารถขึ้นรูปชิ้นงานที่มีความแข็งแรงสูงและมีความเข้ากันได้ทางชีวภาพ (Biocompatibility) พร้อมสำหรับการถ่ายทอดเทคโนโลยีสู่คลินิกทันตกรรมและอุตสาหกรรมวัสดุก่อสร้าง

C. ด้านวัสดุเพื่อพลังงาน (Energy Materials)

• ความสำเร็จ: การวิจัยวัสดุขั้วรังสีแคโทดและแอโนด สำหรับแบตเตอรี่ลิเทียมไอออนและสังกะสีไอออน
• สถานะปัจจุบัน: ทำงานเชื่อมโยงกับโครงการแบตเตอรี่ของมหาวิทยาลัย (Chaing Mai University Battery Management) เพื่อผลิตแบตเตอรี่ที่ใช้วัตถุดิบในประเทศ ลดต้นทุน และรองรับยานยนต์ไฟฟ้า (EV)

D. การให้บริการภาคอุตสาหกรรม (Industrial Services)

• ศูนย์ฯ ได้ปรับบทบาทจากการทำวิจัยเอง มาเป็น "Solution Provider" ให้กับโรงงานอุตสาหกรรมในนิคมภาคเหนือ โดยรับโจทย์มาวิเคราะห์ ทดสอบสมบัติวัสดุ และปรับปรุงกระบวนการผลิต ซึ่งเป็นการทำ Engagement แบบ Triple Helix (มหาวิทยาลัย - รัฐ - เอกชน) อย่างเป็นรูปธรรม

 

บทวิเคราะห์ความสอดคล้องกับแนวคิดของคุณ

โครงการนี้คือตัวอย่างที่ชัดเจนของ "การสร้างสรรค์วิชาการจากชีวิตจริง" ตามที่คุณต้องการเห็น:

1. Engagement: ไม่ใช่แค่บริการวิชาการ แต่เป็นการเอาโจทย์อุตสาหกรรมมาทำวิจัย (Demand-driven)
2. Impact: สร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจ (Economic Impact) และลดการนำเข้าวัสดุราคาสูง
3. Future University: มหาวิทยาลัยทำหน้าที่เป็น Incubator บ่มเพาะธุรกิจฐานวิทยาศาสตร์ (Deep Tech Startup)

เพื่อให้เห็นภาพรวมที่ชัดเจนยิ่งขึ้นสำหรับการนำไปขยายผล คุณอยากให้ผมสรุป "ปัจจัยความสำเร็จ (Key Success Factors)" ของศูนย์วิจัยวัสดุศาสตร์ มช. เพื่อใช้เป็นโมเดลต้นแบบสำหรับคณะอื่นๆ หรือไม่ครับ?

 

ChatGPT:

ต่อคำขอ สรุปประวัติความเป็นมาและความสำเร็จของ “โครงการ โรงงานนำร่องนวัตกรรมวัสดุสู่อุตสาหกรรม (Materials Innovation for Industry Pilot Plant) ของ ศูนย์วิจัยวัสดุศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ — จากข้อมูลที่เปิดเผยโดยมหาวิทยาลัย:

 

 1. ความเป็นมาของโครงการ

 จุดเริ่มต้น

• โรงงานนำร่องนี้จัดตั้งขึ้นภายใต้การสนับสนุนของ วิสัยทัศน์และยุทธศาสตร์ของ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ที่ต้องการขับเคลื่อนงานวิจัยให้ “จากหิ้งสู่การใช้งานจริง” (Research → Innovation → Industry) โดยนำงานวิจัยวัสดุศาสตร์ที่มีศักยภาพ มาพัฒนาเป็นตัวอย่างเชิงอุตสาหกรรมที่สามารถต่อยอดได้จริงและเป็นประโยชน์ต่อประเทศ ทั้งในเชิงเศรษฐกิจและเชิงพัฒนาเชิงองค์รวม (cmu.ac.th)
  • โครงการนี้อยู่ภายใต้ ศูนย์วิจัยวัสดุศาสตร์ (Materials Science Research Center – MSRC) ซึ่งเป็นหน่วยวิจัยหลักด้านวัสดุของคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่และมีพันธกิจด้านการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีวัสดุระดับชาติและนานาชาติ (materials-center.science.cmu.ac.th)

 วัตถุประสงค์หลัก

1. เชื่อมโยงงานวิจัยวัสดุศาสตร์สู่การใช้งานจริง โดยใช้โรงงานนำร่องเป็นพื้นที่ต้นแบบสำหรับทดลองและแสดงเทคโนโลยีวัสดุที่พัฒนาขึ้น
2. สร้างโอกาสการบ่มเพาะเทคโนโลยี (Technology Incubation) จากวัสดุระดับต้นแบบ (Prototype/TRL ต่ำ) ไปสู่เทคโนโลยีที่พร้อมต่ออุตสาหกรรม (TRL สูงขึ้น)
3. ส่งเสริมความร่วมมือกับภาคอุตสาหกรรม SME และผู้ประกอบการ เพื่อให้เกิดการใช้งานเชิงพาณิชย์ได้จริง โดยลดช่องว่างระหว่างงานวิจัยกับความต้องการอุตสาหกรรม
4. สนับสนุนการสร้างบุคลากรที่มีทักษะด้านวัสดุและนวัตกรรม เพื่อตอบโจทย์การพัฒนาเศรษฐกิจแบบ BCG (Bio-Circular-Green Economy) ของประเทศ (cmu.ac.th)

 

 2. ความสำเร็จและสิ่งที่กำลังก้าวหน้าในปัจจุบัน

 การจัดสัมมนาและสร้างพื้นที่ใช้งานจริง

• มีการจัดงาน สัมมนาการบริหารและการใช้ประโยชน์ของโรงงานนำร่อง โดยคณาจารย์และผู้บริหารจากมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เพื่อสร้างความรู้และแนวทางการใช้พื้นที่ของโรงงานนำร่องให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด
  • การสัมมนานี้ถือเป็นหนึ่งในกิจกรรมสำคัญของโครงการ ที่สื่อสารแนวคิดการยกระดับงานวิจัยไปสู่นวัตกรรมและการผลิตจริง โดยมีผู้เชี่ยวชาญทั้งด้านวิชาการและอุตสาหกรรมร่วมแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ (cmu.ac.th)

การผลักดันผลงานวิจัยให้เป็นนวัตกรรมเชิงพาณิชย์

• จากรายงานภาพรวมกิจกรรมวิจัยของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ พบว่ามีการบ่มเพาะและผลักดันผลงานวิจัยให้มีศักยภาพด้านมูลค่าเพิ่มและพร้อมนำไปใช้ทางอุตสาหกรรมเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง
  • ปีล่าสุดมีการวิเคราะห์และคัดเลือกผลงานวิจัยหลายโครงการที่ระดับ TRL สามารถ “ยกระดับได้ 1–2 ขั้น” และบางโครงการเข้าสู่ระดับ Pilot Scale ซึ่งสอดคล้องกับเป้าหมายของ โรงงานนำร่องนวัตกรรมวัสดุสู่อุตสาหกรรม ในการผลักดันให้เทคโนโลยีพร้อมสำหรับอุตสาหกรรมและตลาดจริง (Heyzine)

 

 3. ผลกระทบต่อมหาวิทยาลัยและสังคม

 การเชื่อมระบบการศึกษา - อุตสาหกรรม

• โครงการมีผลเชิงบวกต่อการสร้างบุคลากรด้านวัสดุศาสตร์ที่พร้อมกับการทำงานจริงในอุตสาหกรรม ช่วยลดช่องว่างระหว่างความรู้เชิงวิชาการและความต้องการทักษะงานจริง
  • ยังช่วยเสริมสร้างเครือข่ายการวิจัยร่วมกับภาคเอกชนและภาคอุตสาหกรรม ซึ่งสามารถขยายผลสู่การร่วมทุน วิสาหกิจเริ่มต้น (Start-ups) และกิจกรรมพัฒนาทางเศรษฐกิจของภูมิภาคและประเทศ

 การพัฒนา BCG และการเติบโตของเทคโนโลยี

• สอดคล้องกับแนวคิดการพัฒนาแบบ BCG ของทั้งภูมิภาคเหนือและยุทธศาสตร์ชาติ โดยนำองค์ความรู้ด้านวัสดุและนวัตกรรมมาเป็น แรงขับเคลื่อนการเติบโตและการพัฒนาที่ยั่งยืน
  • เปิดโอกาสในการใช้นวัตกรรมวัสดุช่วยแก้ปัญหาทางสังคมและสิ่งแวดล้อม เช่น การพัฒนาวัสดุทางเลือกที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและอุตสาหกรรมใหม่ ๆ ที่ต้องการเทคโนโลยีวัสดุขั้นสูง (Heyzine)

 

 ข้อสังเกตเพิ่มเติม

เนื่องจากข้อมูลเกี่ยวกับรายละเอียดเฉพาะโครงการยังมีการประกาศในลักษณะกิจกรรมและภาพรวมเชิงกลยุทธ์มากกว่าเอกสารวิชาการหรือบทความเฉพาะตัว จึงสามารถสรุปได้ว่าโครงการยังอยู่ในช่วง การขยายผลเชิงโครงสร้างและการบ่มเพาะนวัตกรรม โดยมุ่งเน้นทั้ง การใช้งานจริง การพัฒนาเทคโนโลยี และการส่งเสริมความร่วมมือกับภาคอุตสาหกรรม — เพื่อให้เป็นต้นแบบการนำงานวิจัยของมหาวิทยาลัยไปสู่การใช้งานในระดับอุตสาหกรรมต่อไป. (cmu.ac.th)

 

หากต้องการ ภาพรวมเป้าหมายและแผนยุทธศาสตร์รวมของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ด้านการพัฒนาเทคโนโลยีและนวัตกรรม ในเชิงรายละเอียด (เช่น KPI แยกตามหน่วยวิจัย) ผมสามารถค้นและสรุปเพิ่มให้ได้ด้วยครับ.

 

เป็นตัวอย่างรูปแบบของการจัดการ ววน. ในมหาวิทยาลัย ให้เกิดความร่วมมือระหว่างศาสตร์ ระหว่างหน่วยงาน    ที่กรณีนวัตกรรมนำร่องสู่อุตสาหกรรมด้านวัสดุศาสตร์ ของ มช. นี้   มีการจัดการให้เกิดความร่วมมือของ ๙ คณะ ๔ สถาบัน   มีอาจารย์และนักวิจัยร่วมกันทำงานถึง ๑๔๐ คน    มีงานวิจัย ๓๔ เรื่อง    ที่น่าสนใจคือการจัดการ University – Industry Engagement ที่ตรงตามหลักการหุ้นส่วนสังคม   คือ ร่วมคิด ร่วมลงทุน ร่วมทำ และร่วมรับผล    

วิจารณ์ พานิช 

๑๖ ม.ค. ๖๙

ห้อง ๑๒๑๘   โรงแรม แคนทารี ฮิลล์   เชียงใหม่