ว่าด้วยทามลิเทพบุตร

ทามลิสูตร

พระไตรปิฎกเล่มที่ ๑๕ พระสุตตันตปิฎกเล่มที่ ๗ [ฉบับมหาจุฬาฯ]

สังยุตตนิกาย สคาถวรรค

๕. ทามลิสูตร

ว่าด้วยทามลิเทพบุตร

             [๘๖] เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี

             ครั้นเมื่อราตรีผ่านไป ทามลิเทพบุตรมีวรรณะงดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างทั่วพระเชตวัน เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร ได้กล่าวคาถานี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า

                          พราหมณ์ผู้ไม่เกียจคร้านพึงทำความเพียรนี้

                          เพราะละกามทั้งหลายได้ (และ) เพราะความเพียรนั้น

                          เขาจึงไม่หวังภพ

             พระผู้มีพระภาคตรัสว่า

                          ทามลิเทพบุตร กิจไม่มีแก่พราหมณ์ (หมายถึงพระขีณาสพ)

                          เพราะพราหมณ์ทำกิจเสร็จแล้ว

                          ตราบใดบุคคลยังไม่ได้ท่าจอดในแม่น้ำทั้งหลาย

                          ตราบนั้นเขายังต้องเพียรด้วยตัวเองทุกอย่าง

                          แต่เมื่อได้ท่าจอดแล้ว ยืนอยู่บนบก

                          เขาเป็นผู้ถึงฝั่งแล้วจึงไม่ต้องเพียรอีก

                          ทามลิเทพบุตร นี้เป็นข้ออุปมาสำหรับพราหมณ์

                          ผู้สิ้นอาสวะแล้ว ผู้มีปัญญาเครื่องบริหาร ผู้มีฌาน

                          เพราะเขาถึงที่สุดแห่งชาติและมรณะ

                          เป็นผู้ถึงฝั่งแล้วจึงไม่ต้องเพียร

ทามลิสูตรที่ ๕ จบ

---------------------

อรรถกถาทามลิสูตรที่ ๕

         เทพบุตรผู้มีความเพียรติดต่อองค์นี้ คิดว่า ความสิ้นสุดกิจของพระขีณาสพไม่มี ด้วยว่า พระขีณาสพทำความเพียรมาตั้งแต่ต้น เพื่อบรรลุพระอรหัต ต่อมาก็บรรลุพระอรหัต เพราะเหตุนั้น ท่านจงอย่านิ่งเสีย จงทำความเพียร จงบากบั่นในที่นั้นๆ นั่นแล ดังนี้แล้ว จึงกล่าวอย่างนี้.
         ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระดำริว่า เทพบุตรองค์นี้ไม่กล่าวการจบกิจของพระขีณาสพ กล่าวแต่คำสอนของเราว่าเป็นอนิยยานิก ไม่นำสัตว์ออกจากทุกข์ เราจักแสดงการจบกิจของพระขีณาสพนั้น ดังนี้แล้ว จึงตรัสว่า  เบื้องต้นภิกษุอยู่ป่า ถือเอากัมมัฏฐานทำความเพียร เพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะ สำเร็จเป็นพระขีณาสพ [สิ้นกิเลสหมด] แล้ว ต่อมา ถ้าเธอประสงค์จะทำความเพียรก็ทำ ถ้าไม่ประสงค์ เธอจะอยู่ตามสบาย ก็ได้ ดังนี้.

----------------------------------