ภาวะ "ต่างสังกัด" นี้ มิใช่เพียงความไม่สะดวกในการบริหารจัดการ แต่ถือเป็นความล้มเหลวเชิงโครงสร้างที่บั่นทอนประสิทธิภาพของนโยบายสาธารณสุขแห่งชาติ

 

ข้อเสนอการถ่ายโอนภารกิจ อสม.สู่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น: การวิเคราะห์ผลกระทบเชิงนิติบัญญัติและข้อเสนอเชิงนโยบาย       

ส่วนที่ 1: บทสรุปผู้บริหาร และภูมิทัศน์ปัจจุบันของระบบสุขภาพปฐมภูมิไทย

1.1 สภาวะการณ์ปัจจุบัน: ภาวะ "ความไม่สอดคล้องกันเชิงโครงสร้าง" (The Structural Misalignment Paradox)

ระบบบริการปฐมภูมิของประเทศไทยกำลังเผชิญกับความท้าทายเชิงโครงสร้างครั้งสำคัญ ประเด็นขัดแย้งหลักอันเป็นที่มาของรายงานฉบับนี้ เกิดจากการดำเนินการตามนโยบายกระจายอำนาจ ที่กำหนดให้มีการถ่ายโอนภารกิจโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) และสถานีอนามัยเฉลิมพระเกียรติฯ (สอน.) จากกระทรวงสาธารณสุข (สธ.) ไปยังองค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.).1 การถ่ายโอนดังกล่าวในระยะเปลี่ยนผ่านได้สร้าง "ภาวะสุญญากาศ" และ "ความแตกแยก" (Fragmentation) ในระบบอย่างไม่เคยปรากฏมาก่อน

การวิเคราะห์สถานะปัจจุบันพบว่า บุคลากรวิชาชีพซึ่งเป็นผู้ปฏิบัติงานหลักใน รพ.สต. ได้ถูกโอนย้ายไปสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ภายใต้การกำกับของกระทรวงมหาดไทย.3 แต่ในขณะเดียวกัน อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ซึ่งเป็นเครือข่ายผู้ปฏิบัติงานในชุมชนที่ใกล้ชิดประชาชนที่สุด กลับยังคงถูกกำกับดูแลโดยกระทรวงสาธารณสุข ผ่านกรมสนับสนุนบริการสุขภาพ (สบส.).1

ภาวะ "ต่างสังกัด" นี้ มิใช่เพียงความไม่สะดวกในการบริหารจัดการ แต่ถือเป็นความล้มเหลวเชิงโครงสร้างที่บั่นทอนประสิทธิภาพของนโยบายสาธารณสุขแห่งชาติ โดยเฉพาะนโยบาย "3 หมอ" 1 ที่ถูกทำลายลงโดยสิ้นเชิง "หมอคนที่ 1" (อสม.) และ "หมอคนที่ 2" (รพ.สต.) ถูกแยกออกจากกันด้วยโครงสร้างสายการบังคับบัญชาและระบบงบประมาณที่แตกต่างกัน ส่งผลให้การประสานงาน การสั่งการ และการสนับสนุนทรัพยากรกลายเป็น "คอขวด".4 หลักฐานเชิงประจักษ์ชี้ชัดว่าปัญหาได้เกิดขึ้นแล้วในระดับปฏิบัติการ โดยมีรายงานว่าเจ้าหน้าที่ รพ.สต. ที่ถ่ายโอนไปสังกัด อบจ. แล้ว "ไม่ค่อยสนใจ อสม." โดยอ้างเหตุผลว่า "อยู่คนละสังกัด".5 นี่คือรอยร้าวที่เกิดขึ้นจริงและกำลังขยายวงกว้าง

บทวิเคราะห์นี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ว่าการถ่ายโอน อสม. ตาม รพ.สต. ไปยัง อปท. เป็นทางออกที่เป็นไปได้หรือไม่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อต้องพิจารณา "ตัวแปรใหม่" ที่สำคัญ นั่นคือ ร่างพระราชบัญญัติอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (พรบ.อสม.) ที่กำลังรอการพิจารณาในสภาผู้แทนราษฎร

 

1.2 ความจำเป็นเร่งด่วนในการวางแผนสำหรับ อสม.

อสม. คือเครือข่ายบุคลากรสาธารณสุขภาคประชาชนที่ใหญ่ที่สุดในประเทศ ด้วยจำนวนกว่า 1.09 ล้านคน 6 และถือเป็นกลไกสำคัญในงานสาธารณสุขมูลฐาน.7 การละเลยการจัดสถานะของ อสม. ให้สอดคล้องกับโครงสร้างใหม่หลังการถ่ายโอน รพ.สต. ถือเป็นความเสี่ยงเชิงยุทธศาสตร์ต่อความมั่นคงด้านสุขภาพของประเทศ

ในขณะที่ส่วนกลางยังคงมีความสับสนเชิงนโยบาย อปท. หลายแห่งที่รับโอน รพ.สต. ไปแล้ว ได้ตระหนักถึงปัญหานี้และพยายามสร้าง "โมเดล" การทำงานร่วมกันของตนเองขึ้นมา เช่น "เติมสุขโมเดล" ที่จังหวัดสงขลา 8 หรือรูปแบบการปฏิบัติงานวิจัยเชิงปฏิบัติการที่จังหวัดลำพูน 9 เพื่อ "ถักทอ" ระบบสุขภาพที่แตกแยกนี้เข้าด้วยกัน.10 อย่างไรก็ตาม ความพยายามเหล่านี้ยังคงเป็นการดำเนินการในระดับพื้นที่ และขาดทิศทาง ตลอดจนกรอบกฎหมายระดับชาติที่ชัดเจนในการสนับสนุน รายงานฉบับนี้จึงมีความจำเป็นเร่งด่วนเพื่อกำหนดทิศทางยุทธศาสตร์ดังกล่าวให้ชัดเจน

 

ส่วนที่ 2: การวิเคราะห์เชิงลึก 'ร่างพระราชบัญญัติ อสม.' ที่อยู่ระหว่างการพิจารณาในสภาผู้แทนราษฎร

การวางแผนถ่ายโอน อสม. ในอนาคต ไม่สามารถแยกขาดจากการวิเคราะห์ร่าง พรบ.อสม. ฉบับใหม่ได้ เนื่องจากกฎหมายนี้จะเป็นตัวกำหนด "กรอบ" สถานะ สิทธิ และโครงสร้างการบริหารจัดการ อสม. ทั้งระบบ

 

2.1 สถานะล่าสุดและไทม์ไลน์การผลักดันกฎหมาย (ณ 15 พ.ย. 2568)

ข้อมูล ณ เดือนพฤศจิกายน 2568 ร่าง พรบ.อสม. อยู่ในขั้นตอนที่จะนำเข้าสู่การประชุมของสภาผู้แทนราษฎร วาระ 2 กฎหมายฉบับนี้ถือเป็นวาระสำคัญของรัฐบาลที่ผ่านมา โดยนายสมศักดิ์ เทพสุทิน อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข และประธานกรรมธิการพิจาณากฎหมายดังกล่าวมีความมุ่งมั่นที่จะผลักดันให้กฎหมายนี้ผ่านรัฐสภาและมีผลบังคับใช้ภายในปี 2568.11

ความสำคัญของกฎหมายนี้สะท้อนชัดเจนยิ่งขึ้น เมื่อนายสมศักดิ์ เทพสุทิน ได้รับเลือกให้เป็นประธานคณะกรรมาธิการ (กมธ.) วิสามัญพิจารณาร่าง พรบ.อสม. ด้วยตนเอง เมื่อวันที่ 10 กันยายน 2568.12 การที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขลงมาเป็นประธาน กมธ. เอง สะท้อนว่านี่คือ "กฎหมายเรือธง" (Flagship Legislation) ของกระทรวงสาธารณสุข การดำเนินการนี้ชี้ชัดว่า สธ. ไม่ได้มองกฎหมายนี้เพียงในมิติสวัสดิการของ อสม. เท่านั้น แต่ยังเป็นเครื่องมือสำคัญในการ "กระชับอำนาจ" และ "สร้างความชัดเจน" ในการบริหารจัดการเครือข่าย อสม. ท่ามกลางความวุ่นวายและแรงผลักดันของการกระจายอำนาจที่เกิดขึ้นพร้อมกัน

 

2.2 การวิเคราะห์เปรียบเทียบสาระสำคัญของร่าง พรบ. ฉบับหลัก

ในการพิจารณาของสภาฯ มีร่างกฎหมายอย่างน้อย 3 ฉบับสำคัญที่ถูกนำมาประกบพิจารณาร่วมกัน ได้แก่ ร่างฉบับคณะรัฐมนตรี (ครม.), ร่างฉบับพรรคภูมิใจไทย (เสนอโดยนายอนุทิน ชาญวีรกูล), และร่างฉบับพรรคเพื่อไทย (เสนอโดยนายสรวงศ์ เทียนทอง).12 แม้หลักการทั่วไปจะคล้ายคลึงกันคือการยกระดับ อสม. 11 แต่ในรายละเอียดมีประเด็นสำคัญที่จะส่งผลกระทบโดยตรงต่อ "ความเป็นไปได้ในการถ่ายโอน" ดังนี้:

  • ร่างฉบับ ครม. (และ สบส.): มุ่งเน้นการยกระดับสิทธิประโยชน์และสวัสดิการให้มีความมั่นคง 6 และมีการกำหนดเกณฑ์อายุแรกเข้าของ อสม. รายใหม่ (18-60 ปี) แต่ไม่กระทบ อสม. เดิม.6 โครงสร้างการบริหารยังคงยึดโยงกับกระทรวงสาธารณสุข
  • ร่างฉบับพรรคภูมิใจไทย (นายอนุทิน ชาญวีรกูล): มีเนื้อหาคล้ายคลึงกับระเบียบ สธ. พ.ศ. 2554 ที่ใช้ในปัจจุบัน.12 แต่มีจุดเด่นที่แตกต่างคือ (1) การไม่กำหนดเพดานอายุสูงสุดของ อสม. 15 (2) การกำหนดให้ อสม. ใช้ระบบ Telemedicine 12 และ (3) ประเด็นสำคัญที่สุดคือ การกำหนดให้จัดตั้ง "กองทุนสนับสนุนการดำเนินงานของ อสม." (Fund for Supporting VHV Operations) โดยกำหนดให้กองทุนนี้จัดตั้งอยู่ ภายในกรมสนับสนุนบริการสุขภาพ (สบส.) กระทรวงสาธารณสุข 12

 

2.3 การตีความเจตนารมณ์แฝง: พรบ.อสม. ในฐานะ "เครื่องมือต้านการกระจายอำนาจ" (Anti-Decentralization Tool)

จากการวิเคราะห์เปรียบเทียบเนื้อหาร่าง พรบ. โดยเฉพาะฉบับพรรคภูมิใจไทยและฉบับ ครม. สามารถประเมินได้ว่า ร่างกฎหมายเหล่านี้ "ไม่ได้" ถูกออกแบบมาเพื่อ "สนับสนุน" หรือ "เปิดทาง" ให้กับการถ่ายโอน อสม. ไปยัง อปท. ในทางตรงกันข้าม กฎหมายนี้กำลังจะกลายเป็น "อุปสรรคทางกฎหมาย" ที่ใหญ่ที่สุด ที่จะขัดขวางการถ่ายโอน อสม. ในอนาคต

เหตุผลสนับสนุนข้อสรุปนี้คือ การกำหนดกลไกการบริหารงบประมาณ โดยเฉพาะการจัดตั้ง "กองทุน" ไว้ที่ สบส. (ส่วนกลาง).12 นี่คือการ "ตรึง" อำนาจการบริหารและงบประมาณสำหรับ อสม. ไว้ที่กระทรวงสาธารณสุขอย่างถาวร หากในอนาคต อปท. ต้องการงบประมาณเพื่อสนับสนุน อสม. ที่ตนเองดูแล (หลังจากรับโอน รพ.สต. มาแล้ว) อปท. จะทำได้เพียงการ "ขอรับการจัดสรร" งบประมาณจากกองทุนนี้ แทนที่จะเป็นการ "รับโอน" งบประมาณไปบริหารจัดการเองตามหลักการกระจายอำนาจ

อาจวิเคราะห์ได้ว่า การเร่งผลักดัน พรบ.อสม. ในขณะนี้ คือ "การเคลื่อนไหวเชิงรับ" (Defensive Move) ของกระทรวงสาธารณสุข หลังจากการ "สูญเสีย" รพ.สต. จำนวนมาก (กว่า 3,263 แห่งในปี 2566) 1 ให้กับ อปท. (กระทรวงมหาดไทย).3 สธ. จึงจำเป็นต้องใช้เครื่องมือทางกฎหมายเพื่อ "ปกป้อง" ทรัพยากรเครือข่ายที่สำคัญที่สุดที่ยังเหลืออยู่ (อสม. 1 ล้านคน) ไม่ให้ถูกถ่ายโอนตาม รพ.สต. ไป

สรุปผลกระทบ: หาก พรบ.อสม. ผ่านการพิจารณาในรูปแบบที่กำหนดให้กองทุนและสายการบังคับบัญชาอยู่ที่ สธ. "แผนการถ่ายโอน อสม." จะไม่สามารถเกิดขึ้นได้ผ่านกระบวนการปกติ แต่จะต้องเป็นการ "แก้ไข" พรบ. ฉบับนี้ในอนาคต หรือต้องออกแบบ "โมเดลการทำงานร่วม" ที่ซับซ้อนอย่างยิ่งภายใต้โครงสร้างที่บิดเบี้ยวนี้

 

ตารางที่ 1: การวิเคราะห์เปรียบเทียบร่าง พรบ.อสม. และผลกระทบต่อการถ่ายโอนสู่ อปท.

 

ประเด็นเปรียบเทียบ ร่างฉบับ ครม. (อ้างอิง ) ร่างฉบับพรรคภูมิใจไทย (อ้างอิง ) ผลกระทบต่อการถ่ายโอนสู่ อปท.
โครงสร้างการกำกับ คณะกรรมการส่วนกลาง/จังหวัด (ภายใต้ สธ.) คณะกรรมการ 3 ระดับ (ส่วนกลาง, จังหวัด, กทม.) 12 (ภายใต้ สธ.) สูง: ตรึงโครงสร้างการบังคับบัญชาไว้ที่ สธ. (ส่วนกลางและภูมิภาค) ไม่ได้เชื่อมโยงกับ อปท. (อบจ.)
สถานะ อสม. อาสาสมัคร (เน้นสวัสดิการ) 6 อาสาสมัคร (เน้นไม่จำกัดอายุ, เพิ่มศักดิ์ศรี) 15 ปานกลาง: ไม่ได้เปลี่ยนสถานะเป็น "เจ้าหน้าที่ อปท." ซึ่งสอดคล้องกับความกังวลของ อสม. 5
การบริหารงบประมาณ (ไม่ชัดเจนในข้อมูลที่รวบรวม) จัดตั้ง "กองทุนสนับสนุนฯ" ภายใน สบส. (สธ.) 12 สูงมาก (เป็นอุปสรรค): สร้างกลไกงบประมาณถาวรที่ส่วนกลาง (สธ.) ทำให้การถ่ายโอนงบประมาณไป อปท. ในอนาคตทำได้ยากมาก 12
บทบาทหน้าที่ (ไม่ชัดเจนในข้อมูลที่รวบรวม) เพิ่มหน้าที่ใช้ Telemedicine 12 ต่ำ: การเพิ่มทักษะใหม่ไม่ส่งผลต่อสังกัดโดยตรง

 

ส่วนที่ 3: กรณีศึกษาและบทเรียนราคาแพง: การถ่ายโอน รพ.สต. (2566-2568)

การวางแผนถ่ายโอน อสม. จะต้องศึกษาบทเรียนจากการถ่ายโอน รพ.สต. ที่เกิดขึ้นก่อนหน้าอย่างลึกซึ้ง เพื่อป้องกันการซ้ำรอยความผิดพลาดที่เกิดขึ้น

 

3.1 การประเมินผลกระทบ: ความโกลาหลของ "คน เงิน ของ"

การถ่ายโอน รพ.สต. ในช่วงปี 2566-2567 แม้จะเป็นไปตามเจตนารมณ์ของการกระจายอำนาจ แต่ในทางปฏิบัติกลับประสบปัญหา "คน-เงิน-ของ" อย่างหนัก 10 ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อขวัญกำลังใจของบุคลากรและระบบบริการประชาชน:

  • ปัญหาด้านคน (บุคลากร): เกิดภาวะ "เลือดไหลไม่หยุด" 3 ไม่เพียงแต่บุคลากร รพ.สต. ที่สมัครใจโอนย้าย แต่ยังรวมถึงบุคลากรวิชาชีพจากหน่วยงานอื่นของ สธ. (เช่น สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด (สสจ.), โรงพยาบาลชุมชน (รพช.)) ที่ขอย้ายสังกัดไป อบจ. ด้วย.3 สิ่งนี้สร้างความขัดแย้งอย่างรุนแรงระหว่าง สธ. (ต้นสังกัดเดิม) และ อปท. (ต้นสังกัดใหม่) 16
  • ปัญหาด้านเงิน (งบประมาณ): เกิดความซับซ้อนในการเบิกจ่ายงบประมาณ โดยเฉพาะงบประมาณจาก สปสช. (บัตรทอง) 17 และความไม่ชัดเจนเกี่ยวกับงบประมาณสำหรับบุคลากร (เช่น พนักงานกระทรวงสาธารณสุข - พกส.) 19 ส่งผลให้ อปท. บางแห่งขาดสภาพคล่องในการบริหารจัดการ 21
  • ปัญหาด้านของ (การบริหารจัดการ): ทั้งหน่วยถ่ายโอน (สธ.) และหน่วยรับโอน (อปท.) ขาดคู่มือและแนวทางปฏิบัติที่ชัดเจน เป็นเอกฉันท์ และไม่ผ่านการมีส่วนร่วมของทุกฝ่ายอย่างแท้จริง 2

 

3.2 ข้อค้นพบและข้อเสนอแนะ "ให้ชะลอ" จากวุฒิสภา

จากความโกลาหลดังกล่าว คณะกรรมาธิการการสาธารณสุข วุฒิสภา ได้ทำการศึกษาติดตามปัญหาอย่างใกล้ชิด 22 และได้ข้อสรุปที่น่ากังวลจนนำไปสู่ "ข้อเสนอแนะให้รัฐบาลชะลอการถ่ายโอน" (ในขณะนั้น).18

เหตุผลหลัก 3 ประการที่ กมธ.สธ. วุฒิสภา เสนอให้ชะลอการถ่ายโอน รพ.สต. 18 ได้แก่:

  1. ปัญหาการตีความกฎหมาย: ความไม่ชัดเจนของ พรบ.กำหนดแผนและขั้นตอนการกระจายอำนาจฯ และความกังวลว่าการดำเนินการอาจขัดต่อรัฐธรรมนูญในหมวดการปฏิรูปประเทศ
  2. ปัญหาการบริหารงบประมาณ: ความซับซ้อนของงบ สปสช. และงบสนับสนุนบุคลากรที่ยังไม่ชัดเจนว่าจะเพียงพอหรือไม่ในอนาคต
  3. ปัญหาทรัพยากรบุคคล: การขาดหลักประกันความมั่นคงให้บุคลากรที่ไม่ประสงค์โอนย้าย และความกังวลต่อความพร้อมของ อบจ. ขนาดเล็กในการรับโอน

 

3.3 บทเรียนสำคัญสำหรับการวางแผนถ่ายโอน อสม.

การถ่ายโอน รพ.สต.ที่วุ่นวายคือ"อุปมา"(Analogy)ที่สมบูรณ์แบบสำหรับความล้มเหลวที่อาจเกิดขึ้นซ้ำ หากรัฐบาลและผู้กำหนดนโยบายไม่สามารถจัดการถ่ายโอน"บุคลากรวิชาชีพ"(รพ.สต.)ที่มีโครงสร้างเงินเดือน และสถานะชัดเจนได้สำเร็จ3การพยายามถ่ายโอน"อาสาสมัคร"(อสม.)กว่า1ล้านคนซึ่งมีสถานะทางกฎหมายและการเงินที่เปราะบางกว่ามาก 5 โดยขาดการเตรียมการ จะนำไปสู่หายนะและความโกลาหลที่ใหญ่กว่าหลายเท่าตัว

บทเรียนที่ต้องนำไปใช้ในการวางแผนถ่ายโอน อสม. มีดังนี้:

  • บทเรียนที่ 1 (ด้านสถานะ): ต้องมีความชัดเจนทางกฎหมาย "ก่อน" การถ่ายโอน ว่า อสม. จะมีสถานะใดภายใต้ อปท. (ลูกจ้าง? พนักงานจ้าง? หรือ อาสาสมัครของ อปท.?) เพื่อป้องกันความกังวลเรื่องการสูญเสีย "จิตอาสา" และการกลายเป็น "เจ้าหน้าที่รัฐ" ที่ อสม. หวาดกลัว 5
  • บทเรียนที่ 2 (ด้านงบประมาณ): ต้องมี "สูตรการจัดสรรงบประมาณ" (Budget Formula) ที่ชัดเจนสำหรับค่าป่วยการและค่าสนับสนุนกิจกรรมของ อสม. ที่โอนไป อปท..26 ต้องมีการจัดการ "ความคาดหวัง" ของ อสม. ที่ผลวิจัยชี้ว่ามีความคาดหวังด้านงบประมาณจาก อปท. "สูงกว่า" ความเป็นจริงที่ได้รับ 26 ซึ่งเป็นช่องว่างที่จะนำไปสู่ความขัดแย้ง
  • บทเรียนที่ 3 (ด้านการยอมรับ): ต้องมีกระบวนการสร้างการมีส่วนร่วม 27 และการสร้างความไว้วางใจอย่างสูง (High Trust) เพื่อให้ อสม. เชื่อมั่นว่า อปท. จะสนับสนุนพวกเขาได้ดีกว่าหรือเท่าเทียม สธ. (ซึ่งปัจจุบัน อสม. ยังไม่เชื่อมั่น) 5

 

ส่วนที่ 4: การประเมินผลกระทบและมุมมองของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย (Stakeholder Analysis)

การตัดสินใจเชิงนโยบายเกี่ยวกับการถ่ายโอนอสม.จะต้องคำนึงถึงมุมมองของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียหลัก ทั้ง 3 ฝ่าย

 

4.1 มุมมอง อสม.: "ความกังวลของนักรบด่านหน้า"

อสม. ในฐานะผู้ปฏิบัติงานจริง กำลังเผชิญ "ภาวะกลืนไม่เข้าคายไม่ออก" (Dilemma) พวกเขามีความต้องการและความกลัวที่ซับซ้อน:

  • ความต้องการ (Want): อสม. "เห็นด้วย" กับการมี พรบ.อสม. ไม่ว่าจะสังกัดใดก็ตาม เพราะเป้าหมายหลักของพวกเขาคือการ "สร้างความมั่นคง" ให้กับค่าป่วยการ 2,000 บาท 5 ให้เป็นสิทธิตามกฎหมาย ไม่ใช่ขึ้นอยู่กับการอนุมัติของรัฐบาลในแต่ละปี
  • ความกลัว (Fear):
    1. กลัวการเปลี่ยนสถานะ: นายจำรัส คำรอด ประธานชมรม อสม. แห่งประเทศไทย แสดงความกังวลชัดเจนว่า อสม. ไม่ต้องการให้ พรบ. หรือการถ่ายโอน เปลี่ยนสถานะจาก "จิตอาสา" (ที่มีอิสระ) ไปเป็น "เจ้าหน้าที่รัฐ" (ที่มีภาระงานผูกมัด) 5
    2. กลัวการถ่ายโอนไป อปท.: ประธาน อสม. "ไม่เห็นด้วย" กับการย้ายไปสังกัด อบจ. 5 เนื่องจากกลัวภาระงานจะเพิ่มขึ้น (เหมือนที่ได้ยินเจ้าหน้าที่ รพ.สต. ที่โอนไปบ่น) และกลัว อบจ. ไม่สนับสนุนจริงจัง 5
    3. กลัวงบประมาณไม่แน่นอน: ผลการวิจัยเชิงวิชาการในเขตสุขภาพที่ 1 26 ยืนยันว่า อสม. มี "ความคาดหวัง" ด้านงบประมาณจาก อปท. (M=4.07) "สูงกว่า" ความเป็นจริง (M=3.73) ซึ่งเป็นช่องว่างที่อันตราย

สถานการณ์ของ อสม. ในปัจจุบันคือ พวกเขายังคง "ภักดี" ต่อ สธ. (สบส.) 1 แต่ในทางปฏิบัติ พวกเขาต้อง "ทำงาน" กับ รพ.สต. (ที่โอนไป อปท. แล้ว) พวกเขาจึงเริ่มตกอยู่ในภาวะถูก "ทอดทิ้ง" จากทั้งสองฝ่าย ดังที่ประธาน อสม. ระบุว่า รพ.สต. ที่โอนไปแล้วบางแห่ง "ไม่สนใจ" อสม. โดยอ้างว่าอยู่คนละสังกัด 5

 

4.2 มุมมองกระทรวงสาธารณสุข (สบส.): "การรักษาฐานที่มั่น"

จุดยืนของ สธ. (โดย สบส.) มีความชัดเจนและไม่เปลี่ยนแปลง:

  • จุดยืน: การถ่ายโอน รพ.สต. "ไม่ส่งผลกระทบ" ต่อสถานะของ อสม. 1
  • คำสัญญา: สธ. และ สบส. ยืนยันหนักแน่นว่าจะยังคง "ดูแลและสนับสนุน" อสม. ทั้งด้านการพัฒนาศักยภาพ องค์ความรู้ สิทธิสวัสดิการ และการสนับสนุนค่าป่วยการ "เฉกเช่นเดิม" 1

จุดยืนของ สธ. คือการ "แบ่งแยกและปกครอง" (Divide and Conquer) ไม่ว่าจะโดยเจตนาหรือไม่ก็ตาม โดยการยืนกรานแยก อสม. ออกจากการถ่ายโอน รพ.สต. สธ. ได้สร้างระบบสุขภาพปฐมภูมิแบบ "สองขั้วอำนาจ" (Bipolar) ที่ฝ่ายหนึ่ง (อปท.) คุม "อาคารสถานที่และบุคลากรวิชาชีพ" (รพ.สต.) และอีกฝ่าย (สธ.) คุม "เครือข่ายภาคประชาชนและจิตอาสา" (อสม.) ซึ่งเป็นโครงสร้างที่ไม่มีทางทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ

 

4.3 มุมมอง อปท. และนักวิชาการ: "ความจำเป็นในการบูรณาการ"

ในทางตรงกันข้าม ฝ่าย อปท. และนักวิชาการด้านการกระจายอำนาจ กลับมองว่าโครงสร้าง "สองขั้วอำนาจ" นี้คือปัญหา:

  • จุดยืน: การที่ อสม. ยังสังกัด สธ. ในขณะที่ รพ.สต. อยู่กับ อปท. คือ "อุปสรรค" ที่ใหญ่ที่สุดในการพัฒนาระบบสุขภาพปฐมภูมิ 4
  • ข้อเสนอ: นักวิชาการ (เช่น ดร.ภูนท สลัดทุกข์) สนับสนุนอย่างยิ่งให้ อสม. "ไปอยู่สังกัด อบจ." เพื่อให้การทำงานร่วมกับ รพ.สต. ที่ถ่ายโอนไปแล้วเกิด "ความคล่องตัว" และตอบโจทย์การพัฒนา "คน เงิน งาน" อย่างเป็นองค์รวม 4
  • การปฏิบัติจริง: ในเมื่อ อสม. ยังไม่โอนมา อปท. หลายแห่งกำลังแสดง "ความพร้อมเชิงรุก" (Proactive Readiness) เพื่อแก้ปัญหาที่ส่วนกลางสร้างไว้ โดยการ "สร้างกลไก" ทำงานร่วมกันเองจากล่างขึ้นบน (Bottom-Up) เช่น "เติมสุขโมเดล" ที่สงขลา 8 หรือ "รูปแบบการปฏิบัติงาน" วิจัยที่ลำพูน 9 เพื่อพยายาม "ถักทอ" 10 ระบบที่แตกแยกนี้เข้าด้วยกัน

 

ส่วนที่ 5: แผนกลยุทธ์และทางเลือก (Roadmap and Scenarios) สำหรับการถ่ายโอน อสม. สู่ อปท.

จากการวิเคราะห์ทั้งหมดข้างต้น การวางแผนถ่ายโอน อสม. ไม่สามารถทำได้แบบ "หักดิบ" (Big Bang) แต่ต้องเป็นไปอย่างมีขั้นตอนและยุทธศาสตร์ โดยมีทางเลือกหลัก 2 ประการ

 

5.1 เงื่อนไขบังคับก่อน (Pre-conditions): สิ่งที่ต้องทำ "ก่อน" การถ่ายโอน

ไม่ว่าจะเลือกทางเลือกใด รัฐบาลต้องดำเนินการตามเงื่อนไขบังคับก่อนเหล่านี้ เพื่อป้องกันหายนะซ้ำรอยการถ่ายโอน รพ.สต. 18:

  1. การแก้ไข พรบ.อสม.: ในระหว่างการพิจารณาของรัฐสภา 11 ต้องมีการ "ปลดล็อค" อุปสรรคทางกฎหมายในร่าง พรบ. โดยเฉพาะมาตราที่เกี่ยวกับ "กองทุน" 12 จะต้องถูกแก้ไขให้มีความยืดหยุ่น โดย "อนุญาต" ให้สามารถ "ถ่ายโอนงบประมาณ" (ไม่ใข่แค่จัดสรร) ไปยัง อปท. ที่ผ่านเกณฑ์ประเมินความพร้อมได้
  2. การสร้างความชัดเจนด้านสถานะ: รัฐบาล (ผ่าน ก.ก.ถ.) ต้องนิยามสถานะของ "อสม. สังกัด อปท." ให้ชัดเจน เพื่อตอบคำถามของประธาน อสม. 5 ว่าไม่ใช่ "เจ้าหน้าที่รัฐ" แต่เป็น "อาสาสมัครท้องถิ่น" (Local Volunteer) ที่มีสวัสดิการและค่าป่วยการตามกฎหมาย
  3. การสร้างเกณฑ์ประเมินความพร้อม อปท.: ต้องสร้าง "มาตรฐานกลาง" 22 ที่ อปท. ต้องผ่านก่อน (เช่น ด้านงบประมาณ, แผนการบริหาร อสม.) เพื่อป้องกันปัญหาที่วุฒิสภากังวล 18 และสร้างความมั่นใจให้ อสม. 26

 

5.2 ทางเลือกที่ 1: การถ่ายโอนเต็มรูปแบบตามความพร้อม (Phased & Voluntary Transfer Model)

นี่คือแนวทางที่ดีที่สุดในเชิงทฤษฎีการกระจายอำนาจ แต่ยากที่สุดในทางการเมืองและการปฏิบัติ

  • ระยะที่ 1: การนำร่องและประเมินผล (2569-2570)
    • ดำเนินการในจังหวัดนำร่อง 28 หรือ อบจ. ที่มีความพร้อมสูงและมีโมเดลการทำงานอยู่แล้ว (เช่น ภูเก็ต 29, สงขลา 8)
    • ทดสอบการ "โอนย้าย" อสม. และงบประมาณค่าป่วยการไปให้ อบจ. บริหารจัดการเต็มรูปแบบ
    • ประเมินผลกระทบต่อขวัญกำลังใจ อสม. 5 และประสิทธิภาพการบริการ 9
  • ระยะที่ 2: การเปิดรับสมัครตามความสมัครใจ (Voluntary Opt-in) (2571-2573)
    • อปท. ที่ประสงค์รับโอน อสม. ต้อง "ผ่านเกณฑ์ประเมิน" (จากข้อ 5.1)
    • อสม. ในพื้นที่นั้นต้อง "เห็นชอบ" ผ่านกระบวนการประชาพิจารณ์ 272
  • ระยะที่ 3: การถ่ายโอนทั้งระบบ (Full Scale) (2574+)
    • บังคับถ่ายโอน อปท. ที่เหลือทั้งหมด โดยใช้บทเรียนจากระยะที่ 2

 

5.3 ทางเลือกที่ 2: โมเดลบูรณาการใต้สังกัดเดิม (Integration-in-Place Model)

นี่คือแนวทางที่ "ยอมรับความจริง" ทางการเมืองและกฎหมาย ว่า พรบ.อสม. ฉบับใหม่ 12 จะทำให้ อสม. ยังสังกัด สธ. แต่สร้างกลไก "บังคับ" ให้ทำงานร่วมกับ อปท. อย่างเป็นระบบ

  • โครงสร้าง: อสม. ยังสังกัด สธ. (สบส.) รับค่าป่วยการผ่าน สธ. 30
  • กลไกบูรณาการ:
    1. การจัดตั้ง "คณะกรรมการสุขภาพปฐมภูมิระดับอำเภอ/จังหวัด" (Joint Committee): 32 โดยมีนายก อบจ./นายกเทศมนตรี และ สสจ. เป็นประธานร่วม เพื่อวางแผนงานและทรัพยากร
    2. การมอบอำนาจ (Delegation): สร้างระเบียบและกลไก มอบอำนาจการ "สั่งการ" และ "บริหารภารกิจ" ของ อสม. ในพื้นที่ ให้แก่ ผู้อำนวยการ รพ.สต. (ซึ่งปัจจุบันสังกัด อปท.)
    3. งบประมาณอุดหนุน (Top-up): อปท. ใช้อำนาจตามกฎหมาย "ตั้งงบประมาณเพิ่มเติม" 31 เพื่อสนับสนุนกิจกรรม อสม. (เช่น อุปกรณ์, การอบรม, วัสดุสิ้นเปลือง) เพิ่มเติมนอกเหนือจากค่าป่วยการที่ สธ. จ่าย
  • ข้อดี: สอดคล้องกับ พรบ.อสม. ฉบับใหม่ 12 และลดแรงต้านจาก อสม. 5 ที่ยังคงได้ความมั่นคงจาก สธ.
  • ข้อเสีย: ยังคงมีปัญหา "สองนาย" (Two Bosses) และความล่าช้าในการบริหารจัดการ

 

ตารางที่ 2: การเปรียบเทียบทางเลือกเชิงกลยุทธ์สำหรับการถ่ายโอน อสม.

 

ปัจจัย ทางเลือกที่ 1: ถ่ายโอนเต็มรูปแบบ (Phased Transfer) ทางเลือกที่ 2: บูรณาการใต้สังกัดเดิม (Integration Model)
ความสอดคล้องกับ พรบ.อสม. ต่ำ: ขัดแย้งกับเจตนารมณ์ของ พรบ. (ที่ดึงอำนาจไว้ส่วนกลาง) 12 ต้องแก้ไขกฎหมายก่อน สูง: สอดคล้องกับ พรบ. ที่ สธ. ยังคงกำกับดูแล 12
ความเป็นเอกภาพ (Unity of Command) สูง: อสม. และ รพ.สต. สังกัด อปท. เดียวกัน 4 ต่ำ: ยังคงมีปัญหา "สองนาย" (สธ. และ อปท.) 5
การยอมรับของ อสม. ต่ำ: อสม. ยังกังวลและไม่เห็นด้วย 5 สูง: อสม. ได้ความมั่นคงจาก สธ. (ตาม พรบ.) และได้การสนับสนุนเพิ่มจาก อปท.
ความซับซ้อนในการดำเนินการ สูงมาก: ต้องแก้กฎหมาย, สร้างเกณฑ์, ประเมินผล (บทเรียน 18) ปานกลาง: ต้องสร้างกลไกคณะกรรมการร่วม (ตามโมเดล 8)
ความเป็นไปได้ทางการเมือง ต่ำ สูง

 

ส่วนที่ 6: ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายและการดำเนินการ (Actionable Recommendations)

จากการวิเคราะห์เปรียบเทียบทางเลือก สรุปได้ว่า "ทางเลือกที่ 1" (ถ่ายโอนเต็มรูปแบบ) แม้จะถูกต้องตามหลักการกระจายอำนาจ แต่ "เป็นไปไม่ได้" ในทางการเมืองและกฎหมายในระยะสั้นนี้ เนื่องจากขัดแย้งกับทั้ง พรบ.อสม. ฉบับใหม่ 12 และความต้องการของ อสม. เอง.5 ดังนั้น "ทางเลือกที่ 2" (บูรณาการใต้สังกัดเดิม) จึงเป็น "ทางเลือกที่เป็นจริง" ที่สุดในปัจจุบัน

จึงมีข้อเสนอแนะเชิงนโยบายและการดำเนินการ ดังนี้:

 

6.1 ข้อเสนอแนะต่อรัฐสภา (ในการพิจารณา ร่าง พรบ.อสม.)

 

  • เร่งด่วนที่สุด: ต้องทบทวนมาตราว่าด้วย "กองทุนสนับสนุน อสม." 12 โดยต้องเพิ่ม "ข้อยกเว้น" หรือ "บทเฉพาะกาล" ที่อนุญาตให้ ก.ก.ถ. หรือคณะกรรมการนโยบาย สามารถ "ถ่ายโอน" งบประมาณในกองทุนนี้ (ทั้งก้อน) ไปให้ อปท. ที่มีความพร้อมในอนาคตได้ เพื่อไม่ให้เป็นการ "ปิดประตู" การกระจายอำนาจในอนาคตอย่างถาวร

 

6.2 ข้อเสนอแนะต่อคณะกรรมการการกระจายอำนาจ (ก.ก.ถ.) และรัฐบาล

 

  • ถอดบทเรียน: ต้องทำการประเมินผลกระทบ (Impact Assessment) ของการถ่ายโอน รพ.สต. อย่างเป็นทางการ (ตามที่วุฒิสภาเสนอ 18) และใช้บทเรียนนั้นกำหนด "แผนแม่บทการบูรณาการ อสม."
  • เลือกทางเลือกที่ 2 (บูรณาการ): ในระยะสั้น (1-3 ปี) รัฐบาลควรมุ่งไปที่ "ทางเลือกที่ 2" (โมเดลบูรณาการใต้สังกัดเดิม) เพราะเป็นจริงได้มากที่สุด โดยให้ออกระเบียบ ก.ก.ถ. หรือ มติ ครม. เพื่อจัดตั้ง "กลไกการทำงานร่วม" (Joint Committee) ระหว่าง สธ. และ อปท. ให้เป็นมาตรฐานเดียวกันทั่วประเทศ 32

 

6.3 ข้อเสนอแนะต่อกระทรวงสาธารณสุข (สบส.)

 

  • เปลี่ยนบทบาท (Role Shift): สธ. ต้องเปลี่ยนบทบาทจาก "ผู้บังคับบัญชา" (Director) อสม. มาเป็น "ผู้กำกับดูแลมาตรฐาน" (Regulator) และ "ผู้สนับสนุนทางวิชาการ" (Technical Supporter) 33
  • สร้างความมั่นใจ: สื่อสารกับ อสม. ทั้ง 1.09 ล้านคน 6 ว่า พรบ. ใหม่จะ "ไม่" เปลี่ยนสถานะพวกเขาเป็น "เจ้าหน้าที่รัฐ" แต่จะ "ยกระดับสวัสดิการ" 6 เพื่อลดความกังวล 5 และต้องยอมรับในการ "มอบอำนาจ" การสั่งการในพื้นที่ให้แก่ผู้บริหาร รพ.สต. (สังกัด อปท.)

 

6.4 ข้อเสนอแนะต่อกระทรวงมหาดไทย และ อปท. (โดยเฉพาะ อบจ.)

 

  • พิสูจน์ความพร้อม (Build Trust): อปท. ต้อง "สร้างความไว้วางใจ" ให้ อสม. เห็น 5 โดยการ "อุดหนุน" งบประมาณสนับสนุนการทำงานของ อสม. ที่ รพ.สต. ถ่ายโอน 31 (เช่น งบวัสดุ, งบอบรม) แม้ว่า อสม. จะยังไม่โอนมาก็ตาม เพื่อแสดงให้เห็นว่า อปท. มีศักยภาพและความจริงใจ
  • ขยายผลโมเดลนำร่อง: ศึกษาและขยายผล "เติมสุขโมเดล" 8 และ "โมเดลลำพูน" 9 เพื่อเป็นต้นแบบในการบริหารจัดการระบบปฐมภูมิที่ "แตกแยก" นี้ ให้สามารถทำงานร่วมกันได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด รอจนกว่าการถ่ายโอนในอนาคตจะมีความพร้อมอย่างแท้จริง

เอกสารอ้างอิง

  1. สบส.ชี้การโอนถ่าย รพ.สต.ไป อบจ. ไม่กระทบ อสม. - HealthServ.net, เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://healthserv.net/healthupdate/221757
  2. สธ. ยันเดินหน้าถ่ายโอน รพ.สต. ตามกฎหมาย พร้อมทั้งศึกษาประเมินผลเพื่อนำมาแก้ไขปัญหาร่วมกัน, เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://gcc.go.th/2023/01/27/%E0%B8%AA%E0%B8%98-%E0%B8%A2%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%94%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B8%AB%E0%B8%99%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%96%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B9%82%E0%B8%AD%E0%B8%99-%E0%B8%A3/
  3. คลายปมขัดแย้งถ่ายโอนคน สธ. ไป อบจ. “สมศักดิ์” ห้ามเลือด-ห้ามทัพ ห่วงรพ.ย่ำแย่ ประชาชนรับกรรม, เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://mgronline.com/daily/detail/9660000099128
  4. นักวิชาการเห็นด้วยตั้ง 'พ.ร.บ.อสม.' หนุนอยู่สังกัด อบจ. เอื้อทำงานร่วม 'รพ.สต ..., เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://www.thecoverage.info/news/content/6878
  5. ปธ.ชมรม อสม. เผยทั้งเห็นด้วย-กังวล 'พ.ร.บ.อสม.' เหตุแม้มั่นคง แต่ห่วงกลาย ..., เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://www.thecoverage.info/news/content/6873
  6. สบส. ชี้แจง ร่าง พ.ร.บ. อสม. เน้นสิทธิประโยชน์และสวัสดิการ ไม่จำกัดอายุ อสม. รายเดิม, เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://gcc.go.th/2025/04/13/%E0%B8%AA%E0%B8%9A%E0%B8%AA-%E0%B8%8A%E0%B8%B5%E0%B9%89%E0%B9%81%E0%B8%88%E0%B8%87-%E0%B8%A3%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%87-%E0%B8%9E-%E0%B8%A3-%E0%B8%9A-%E0%B8%AD%E0%B8%AA%E0%B8%A1-%E0%B9%80%E0%B8%99/
  7. กรม สบ ส.ชี้ การ โอน ถ่าย ภารกิจ สอน. / รพ.สต. ไม่ ส่ง ผล กระทบ ต่อ อ สม. - กระทรวงสาธารณสุข, เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://www.hss.moph.go.th/show_topic.php?id=5438
  8. 'เติมสุขโมเดล' สร้างสุขภาพอย่างมีส่วนร่วม อภิบาล 'ระบบปฐมภูมิ' หลังถ่าย ..., เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://old.nationalhealth.or.th/th/node/4759
  9. 62 การพัฒนารูปแบบการปฏิบัติงานของอาสาสมัครสา - ThaiJO, เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://he02.tci-thaijo.org/index.php/jnphr/article/download/263889/181574/1079838
  10. ยอดถ่ายโอนรพ.สต ปี69 ลดฮวบ พักเบรกเพื่อเน้นคุณภาพจริงหรือ? - Policy Watch, เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://policywatch.thaipbs.or.th/article/life-147
  11. ยกระดับอสม.กว่าล้านคนทั่วประเทศ รอลุ้นก.ม.ผ่านสภาฯ - Policy Watch, เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://policywatch.thaipbs.or.th/article/life-129
  12. 'อนุทิน' เสนอสภาฯ อีกฉบับ 'ร่าง พ.ร.บ.อสม.' เวอร์ชัน ภท. วัดกับอีก 2 ร่างของ ..., เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://www.thecoverage.info/news/content/9335
  13. ข้อมูลเปรียบเทียบ ร่างพระราชบัญญัติอาสาสมัค - parliament.go.th, เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 http://edoctest.parliament.go.th/getfile.aspx?id=807967&file=%E0%B9%80%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%9A%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%9A%E0%B8%A3%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%81%E0%B8%8E%E0%B8%AB%E0%B8%A1%E0%B8%B2%E0%B8%A2+%E0%B8%AD%E0%B8%AA%E0%B8%A1.+3+%E0%B8%89%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%9A.pdf&download=1
  14. จับตา '(ร่าง)พ.ร.บ.อสม.' เข้าสู่สภาฯ สิทธิประโยชน์-สวัสดิการ เพียบ! - กรุงเทพธุรกิจ, เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://www.bangkokbiznews.com/health/public-health/1195091
  15. หนุน ร่าง พ.ร.บ.อสม. ฉบับภูมิใจไทย ให้ความมั่นคง ชี้ไม่จำกัดอายุ ใช้ ..., เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://bhumjaithai.com/news/109145
  16. แนวทางการยกระดับการกระจายอำนาจด้านสาธารณสุขในภารกิจ หลังการถ่ายโอนโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลให้แก่ องค์การบริหารส่วนจังหวัด กรณีศึกษา จังหวัดนครปฐม - TU e-Thesis (Thammasat University) - มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 http://ethesisarchive.library.tu.ac.th/thesis/2023/TU_2023_6503010610_19186_29039.pdf
  17. อัปเดต ตัวเลข 'ถ่ายโอน รพ.สต. ปี 68' ล่าสุด | TheCoverage.info, เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://www.thecoverage.info/news/content/7614
  18. กมธ.สาธารณสุข ส.ว. ไม่ถอย ค้านถ่ายโอนรพ.สต. ย้ำชะลอก่อน กระทบประชาชน, เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://www.matichon.co.th/politics/news_3203199
  19. ล้วงลึกประชุม 'อนุฯ ถ่ายโอน' เจาะผลการหารืออย่างละเอียด ลุยทำมาตรฐานกลาง 'รพ.สต.', เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://www.thecoverage.info/news/content/8175
  20. เปิดคำตอบจาก สธ. ถึงแนวทางแก้ไขปัญหา 'ถ่ายโอน รพ.สต. ไป อบจ.' | TheCoverage.info, เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://www.thecoverage.info/news/content/7910
  21. ข้อจำกัดใช้จ่ายงบประมาณ หลังถ่ายโอน รพ.สต.สู่ อบจ. | Thai PBS News - YouTube, เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://www.youtube.com/watch?v=CxZ9TCDNDE8
  22. รายงานการพิจารณาศึกษา เรื่อง “การติดตามการถ่ - วุฒิสภา, เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://www.senate.go.th/assets/portals/122/fileups/276/files/%E0%B8%A3%E0%B8%A7%E0%B8%A1%E0%B9%80%E0%B8%A5%E0%B9%88%E0%B8%A1%20%E0%B8%96%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B9%82%E0%B8%AD%E0%B8%99%E0%B8%A3%E0%B8%9E.%E0%B8%AA%E0%B8%95.%20%E0%B9%80%E0%B8%AA%E0%B8%99%E0%B8%AD%E0%B8%AA%E0%B8%A0%E0%B8%B2%20(22-02-67).pdf
  23. พร้อมข้อเสนอแนะ จาก กมธ. การสาธารณสุข วุฒิสภา เพื่อนำสู่แนวทางที่ดีขึ้น, เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://www.senate.go.th/view/386/News/Latest/162/TH-TH
  24. รายงานการพิจารณาศึกษา เรื่อง “การติดตามการถ่ายโอนภารกิจ สอน./รพ.สต. ไปยัง อบจ. ปัญหา อุปสรรค และข้อเสนอแนะการดำเนินการ” โดย คณะอนุกรรมาธิการติดตามการถ่ายโอน รพ.สต. ไปยัง อบจ. ในคณะกรรมาธิการการสาธารณสุข วุฒิสภา - parliament.go.th, เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://prt.parliament.go.th/items/723cad02-f1eb-4893-8d1d-f4c17fbd8569
  25. กมธ.สาธารณสุข ส.ว. ไม่ถอย ค้านถ่ายโอนรพ.สต. ย้ำชะลอก่อน กระทบประชาชน | MATICHON ONLINE | LINE TODAY, เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://today.line.me/th/v3/article/Gg0eV1Q
  26. ความเป็นจริงและความคาดหวังของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำ ... - ThaiJO, เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://he01.tci-thaijo.org/index.php/J-PHIN/article/download/278728/188722/1316467
  27. สรุปบทเรียน และติดตามผลเพื่อพัฒนาระบบการถ่ายโอน, เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://kb.hsri.or.th/dspace/bitstream/handle/11228/2587/p113-130.pdf?sequence=2
  28. ปลัด มท. มอบแนวทางการสนับสนุนด้านการบริการสาธารณสุขปฐมภูมิเพื่อยกระดับ รพ.สต. สู่ศูนย์บริการสุขภาพของประชาชนในทุกมิติ เน้นย้ำ อปท.ต้องบูรณาการกับบุคลากร รพ.สต. และ อสม. - กรมประชาสัมพันธ์, เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/39/iid/191945
  29. คลิกเดียว! รวมข่าวสารทั้งหมดที่เกี่ยวข้องกับ 'การถ่ายโอนภารกิจ รพ.สต.' ให้แก่ อบจ., เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://www.thecoverage.info/news/content/2666
  30. แนวทางการดาเนินงานการจ่ายเงินค่าป่วยการ อสม - กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ, เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://hss.moph.go.th/HssDepartment/file_reference/20210419118820558.pdf
  31. มาตรฐานงานสาธารณสุขมูลฐาน, เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://nongbuaban.go.th/fileupload/892732436.pdf
  32. ฟังคำอธิบายที่ง่ายและชัดเจนที่สุด กับการถ่ายโอนภารกิจ รพ.สต. ไป อบจ. อ่านจบ! รู้ครบ เข้าใจทันที เพราะนี่คือกฎหมาย ... ไม่ทำ = มีความผิด | TheCoverage.info, เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://www.thecoverage.info/news/content/2637
  33. สบส. เผย (ร่าง) พ.ร.บ. อสม. คืบเข้าวาระ 2 เตรียมเฟ้นหาหลักการและมาตราที่ดีที่สุด - กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ - กระทรวงสาธารณสุข, เข้าถึงเมื่อ พฤศจิกายน 12, 2025 https://hss.moph.go.th/show_topic.php?id=6807