ค่ำวันศุกร์ที่ ๒๙ สิงหาคม ๒๕๖๘ (วันศุกร์แห่งชาติด้านรถติด) ผมไปร่วมงาน “ประชุมเพื่อทบทวนและปรึกษาหารือการดำเนินงานตามเป้าหมายสำคัญตามยุทธศาสตร์ ววน. ปีงบประมาณ ๒๕๖๘” ของ สกสว. ที่ผมแปลกใจว่า ประธาน กสว. ลงมาเป็นประธานการประชุมเอง
ผู้เข้าร่วมประชุมประกอบด้วยประธาน กสว., กสว. ทีมผู้บริหาร สกสว. และประธาน PC (Promoting Committee) กับ PD ของแต่ละ เป้าหมายสำคัญ ซึ่งมี ๙ เป้าหมาย หรือ ๙ โครงการ ดังต่อไปนี้
ผมตีความว่าการประชุมมีเป้าหมายเพื่อทำความเข้าใจวิธีบริหารงานของ สกสว. มากกว่าทำความเข้าใจรายละเอียดเชิงสาระของแต่ละเป้าหมายสำคัญ ที่แปลกใจอีกอย่างคือ งบประมาณของแต่ละเป้าหมายสำคัญบริหารโดย PMU แต่ผู้บริหาร PMU ไม่ได้รับเชิญเข้าร่วม ทำให้ผมงงว่า สกสว. โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ประธาน กสว. กำลังทำอะไร กำลังบริหารโครงการอยู่หรือเปล่า เป็นหน้าที่หลักของ กสว. และ สกสว. หรือเปล่า
ผมคิดอยู่วันหนึ่ง ว่าจะไปร่วมไหม แล้วก็ตัดสินใจเข้าร่วม เพราะอยากเรียนรู้ ทั้งเรียนรู้วิธีทำหน้าที่ประธาน กสว., กสว., และ สกสว. แล้วก็ได้เรียนรู้สมใจ ดังนำมาเล่าในบันทึกนี้ เพื่อประโยชน์ของบ้านเมือง
โครงการที่ใหญ่ ใช้เงินหลายร้อยล้านในเวลาสั้นเพียง ๒ ปี เช่นนี้ มีกระบวนการพัฒนาโจทย์อย่างไร ผมไม่ทราบชัด ทราบจาก “แผนงานเป้าหมายสำคัญตาม ยุทธศาสตร์วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม เรื่อง เด็กไทยมีความสามารถคิดวิเคราะห์และมีสมรรถนะสูง ด้วยเทคโนโลยีดิจิทัลเพื่อการเรียนรู้” ที่ผมได้รับเชิญให้ทำหน้าที่ประธาน PC ว่าผมไม่เห็นมีกระบวนการพัฒนาโจทย์โดยผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย (stakeholders) กระบวนการนี้ สกว. สมัยผมบริหาร ใช้ในการขึ้นชุดโครงการวิจัยขนาดใหญ่ เพื่อช่วยให้โจทย์มี relevance ต่อความต้องการและบริบทของสังคมไทย แต่ก็ต้องตระหนักว่าผู้บริหารสมัยนี้เก่งกว่าสมัยสามสิบปีที่แล้วอย่างเทียบกันไม่ได้
ผมได้เห็นความชาญฉลาดในการตั้งโจทย์วิจัย เพื่อส่งเสริมให้สินค้าเกษตรไทยส่งไปขายในตลาดยุโรปได้ เพราะเขาระบุให้ต้องมีหลักฐานว่า ไม่ได้ปลูกในพื้นที่เกษตรกรรมที่บุกรุกป่า ผมฟังการนำเสนอและอภิปรายไม่ค่อยรู้เรื่องในเชิงวิชาการ แต่พอจะเข้าใจคุณค่าของโครงการ ที่เห็นผลทันตา
อีกโครงการหนึ่งคือเรื่องน้ำ ที่ PD บอกว่า เงินสองสามร้อยล้านจิ๊บจ๊อยมาก เป้าหมายของการวิจัยคือตั้งต้นแล้วส่งต่อให้หน่วยงานหลักรับไปทำ เพราะงานจริงๆ อยู่ในหลักห้าพันล้านบาท ด้วยความไม่รู้เรื่อง ผมตั้งคำถามกับตัวเองว่า เป็นเรื่อง water management research หรือ water systems research กันแน่
อีกโครงการหนึ่งเป็นเรื่องพยาธิใบไม้ตับ กับโรคมะเร็งท่อน้ำดี ที่ผมค่อยรู้เรื่องหน่อย ปัญหาคือเป้าที่กำหนดไว้เดิมมันไม่สอดคล้องกับความเป็นจริง ต้องลดเป้าหมายให้มีความครอบคลุมน้อยลง ผมนึกในใจว่า เอาเรื่องที่ต้องใช้เวลายาม มาตั้งโจทย์สองปีมันก็อย่างนี้แหละ ซึ่งก็ตรงกับโครงการที่ผมเป็นประธาน PC ตามชื่อที่กล่าวแล้ว
เมื่อประธานชี้มาที่ผม ผมก็บุ้ยบ้ายให้คุณยีราฟ PD เป็นผู้ชี้แจง เมื่อท่านชี้แจงเสร็จ ผมก็บอกที่ประชุมว่า โครงการ “เด็กไทยมีความสามารถคิดวิเคราะห์และมีสมรรถนะสูงด้วยเทคโนโลยี ดิจิทัลเพื่อการเรียนรู้ (บพท.)” นี้ มีธรรมชาติเห็นผลกระทบระยะยาว ต่างจากหลายโครงการที่มีการเสนอไปแล้ว ที่เห็นผลกระทบทันตา คือใน ๒ ปีจะเห็นเพียง output ยังไม่เห็น impact จุดเด่นของโครงการนี้คือ น่าจะช่วยให้ระบบการศึกษาไทยมีการใช้ Generative AI อย่างเป็นระบบ นำมาใช้หนุนการพัฒนาคุณภาพการศึกษาไทยได้อย่างจริงจัง ในระดับพลิกโฉมการศึกษา ที่ต้องการการจัดการพัฒนาระบบทั้งฝ่ายผู้พัฒนาเทคโนโลยีดิจิทัล และฝ่ายผู้ใช้ คือนักเรียน ครู และผู้บริหาร
การไปร่วมงานในครั้งนี้ ช่วยให้ผมเห็นภาพของการบริบาลระบบ ววน. (SRI Governance Systems) ชัดเจนขึ้น และในมิติที่ลึกขึ้น ได้เห็นความสับสนในการทำหน้าที่ governance กับหน้าที่ management
วิจารณ์ พานิช
๒๙ ก.ย. ๖๘
