นักเรียนญี่ปุ่นสนใจศึกษาต่อในเอเชียมากขึ้น รับอานิสงส์ค่าเยนอ่อน-ค่าครองชีพสูง

นักเรียนญี่ปุ่นเริ่มหันมามองหาแหล่งศึกษาต่อในเอเชียมากขึ้น เช่น ไต้หวัน เกาหลีใต้ มาเลเซีย และฟิลิปปินส์ เนื่องจากค่าเงินเยนที่อ่อนค่าและอัตราเงินเฟ้อที่สูงขึ้นทำให้การศึกษาในฝั่งตะวันตกมีค่าใช้จ่ายสูงกว่าเดิม ข้อมูลจากจำนวนนักเรียนที่เดินทางไปศึกษาต่อต่างประเทศและผลสำรวจจากเอเจนซี่ต่าง ๆ ล้วนสะท้อนว่ายอดรวมเริ่มฟื้นตัว และโปรแกรมระยะสั้นถึงระยะกลางในเอเชียมีจำนวนเพิ่มขึ้นอย่างชัดเจน ซึ่งการเปลี่ยนแปลงนี้เปิดโอกาสใหม่ รวมถึงความท้าทายและความรับผิดชอบใหม่ ให้แก่มหาวิทยาลัยไทย ภาคการศึกษา และภาคบริการของประเทศไทย (รายงานโดย Japan Times, japantimes.co.jp)

แนวโน้มนี้มีความสำคัญอย่างยิ่ง เนื่องจากญี่ปุ่นยังคงเป็นหนึ่งในประเทศต้นทางนักเรียนต่างชาติรายใหญ่ของโลก การเคลื่อนย้ายนักเรียนเหล่านี้ส่งผลกระทบโดยตรงต่อความสัมพันธ์ทางการศึกษา การสร้างรายได้จากการท่องเที่ยว และการเชื่อมโยงผู้คนในภูมิภาคเอเชียในระยะยาว เมื่อครอบครัวชาวญี่ปุ่นต้องเผชิญกับค่าเล่าเรียนและค่าครองชีพที่สูงขึ้น ทางเลือกที่ใกล้กว่าและมีค่าใช้จ่ายน้อยกว่าย่อมได้รับความสนใจมากขึ้น ปัจจัยดึงดูดได้แก่ โปรแกรมภาษาอังกฤษที่มีค่าใช้จ่ายไม่สูง สภาพแวดล้อมที่ปลอดภัย และโอกาสในการศึกษาต่อหรือทำงานในอนาคต ซึ่งเป็นคุณสมบัติที่สถาบันการศึกษาไทยหลายแห่งกำลังนำเสนอแก่นักเรียนต่างชาติ (ข้อมูลจาก JAOS อ้างอิงโดย The PIE News, thepienews.com)

ข้อมูลเชิงประจักษ์และการฟื้นตัวของตลาด

พัฒนาการที่เกิดขึ้นจริงสะท้อนแนวโน้มนี้อย่างชัดเจน แบบสำรวจสมาชิกสมาคมการศึกษาไปต่างประเทศของญี่ปุ่น (JAOS) พบว่าในปี 2024 (พ.ศ. 2567) มีนักเรียนญี่ปุ่นกว่า 70,000 คนเดินทางไปศึกษาต่อต่างประเทศ ซึ่งเป็นการฟื้นตัวกลับมาอยู่ที่ประมาณ 90% ของระดับก่อนการแพร่ระบาด และเพิ่มขึ้นจากปีก่อนหน้า เป็นครั้งแรกที่โปรแกรมทัศนศึกษาที่จัดโดยโรงเรียนระดับมัธยมปลายและเทศบาลมีสัดส่วนการเข้าร่วมเพิ่มขึ้นอย่างเห็นได้ชัด สะท้อนถึงนโยบายที่ส่งเสริมการเคลื่อนย้ายนักเรียนระยะสั้นเพื่อสร้างความเป็นสากลในกลุ่มเยาวชน (สรุปจาก The PIE News อ้างอิงข้อมูล JAOS, thepienews.com) ในอีกด้านหนึ่ง ข้อมูลจาก Japan Student Services Organisation (JASSO) และนักวิเคราะห์ตลาดชี้ว่า แม้ประเทศอย่างสหรัฐอเมริกา แคนาดา ออสเตรเลีย และสหราชอาณาจักรจะยังคงครองส่วนแบ่งตลาดโดยรวมเป็นหลัก แต่จุดหมายในเอเชียมีการเติบโตเร็วกว่าหลายประเทศตะวันตกนับตั้งแต่หลังการแพร่ระบาด และในบางกรณีก็มีจำนวนเกินกว่าระดับก่อนปี 2019 แล้ว (สรุปการสำรวจ JASSO โดย British Council, opportunities-insight.britishcouncil.org)

ปัจจัยขับเคลื่อน: เศรษฐกิจและนโยบายที่เกื้อหนุน

ผู้เชี่ยวชาญมองว่าแรงขับเคลื่อนหลักมาจากปัจจัยทางเศรษฐกิจและนโยบายที่ทำงานร่วมกัน ค่าเงินเยนที่อ่อนค่าลงอย่างต่อเนื่องทำให้ค่าเล่าเรียนและค่าครองชีพในต่างประเทศสูงขึ้นอย่างมากสำหรับครอบครัวชาวญี่ปุ่น จึงกระตุ้นให้นักเรียนที่คำนึงถึงค่าใช้จ่ายหันมาเลือกแหล่งศึกษาต่อที่ใกล้และมีค่าใช้จ่ายน้อยกว่า “การอ่อนค่าของเยนมีผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญต่อความสนใจของนักเรียนญี่ปุ่นที่จะไปศึกษาต่างประเทศ” เจ้าหน้าที่ผู้เชี่ยวชาญด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศของ JAOS กล่าว พร้อมชี้ให้เห็นถึงความน่าสนใจที่เพิ่มขึ้นของตลาดการศึกษาในเอเชีย (รายงานโดย Japan Times, japantimes.co.jp) นอกจากนี้ นักวิเคราะห์ตลาดและเครือข่ายการศึกษานานาชาติยังเน้นย้ำว่า หลายประเทศในเอเชียได้ขยายมาตรการรับนักเรียน ปรับปรุงหลักสูตรภาษาอังกฤษ และในบางกรณีก็อำนวยความสะดวกด้านกระบวนการขอวีซ่าเพื่อดึงดูดนักเรียนต่างชาติให้เข้ามาศึกษาต่อ (วิเคราะห์โดย ICEF Monitor, monitor.icef.com)

โอกาสและความท้าทายสำหรับประเทศไทย

สำหรับประเทศไทยโดยเฉพาะ การที่นักเรียนญี่ปุ่นหันมาสนใจศึกษาต่อในเอเชีย ถือเป็นทั้งโอกาสและความท้าทายในการแข่งขัน ส่วนแบ่งตลาดของประเทศไทยในกลุ่มนักเรียนญี่ปุ่นเพิ่มขึ้นอย่างเห็นได้ชัดในช่วงปีที่มีการฟื้นตัว สะท้อนถึงความสัมพันธ์ที่แน่นแฟ้นในโปรแกรมภาษาและวัฒนธรรมระยะสั้น ความนิยมของทัศนศึกษาแบบกลุ่ม และโปรแกรมภาคฤดูร้อน British Council ระบุว่าส่วนแบ่งการตลาดของไทยเติบโตจากที่เคยมีสัดส่วนน้อยก่อนการแพร่ระบาด มาเป็นตัวเลือกที่โดดเด่นขึ้นเมื่อผู้เรียนมองหาทางเลือกในภูมิภาค ขณะที่ ICEF Monitor และการสำรวจของ JAOS ชี้ว่าเอเชียเป็นภูมิภาคที่มีการเติบโตของสัดส่วนนักเรียนต่างชาติมากกว่าพื้นที่อื่น (สรุปจาก JASSO โดย British Council, opportunities-insight.britishcouncil.org) ดังนั้น มหาวิทยาลัยไทย โรงเรียนสอนภาษาเอกชน และหน่วยงานท้องถิ่นจึงสามารถคาดหวังความสนใจที่เพิ่มขึ้นจากโรงเรียนมัธยมและครอบครัวชาวญี่ปุ่นที่กำลังมองหาโปรแกรมการศึกษาในสภาพแวดล้อมภาษาอังกฤษ การแลกเปลี่ยนวัฒนธรรม และเส้นทางศึกษาต่อที่มีค่าใช้จ่ายต่ำกว่า

ปัจจัยทางวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ที่เกื้อหนุน

ปัจจัยทางวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ระหว่างญี่ปุ่นกับไทยยิ่งทำให้ประเทศไทยน่าสนใจมากขึ้น มิตรภาพทางการค้า การท่องเที่ยว และเครือข่ายคนทำงานต่างประเทศที่สั่งสมมายาวนาน ทำให้หลายเมืองในไทยมีชุมชนญี่ปุ่น สมาคมทางวัฒนธรรม และบริการช่วยเหลือด้านภาษา ซึ่งช่วยลดอุปสรรคสำหรับนักเรียนที่มาใหม่ ความเป็นไทยด้านการต้อนรับที่อบอุ่น การจัดโฮมสเตย์กับครอบครัว และค่านิยมทางสังคมที่ได้รับอิทธิพลจากพุทธศาสนาเรื่องความเคารพและความเป็นชุมชน ล้วนช่วยสร้างความเชื่อมั่นและสบายใจให้แก่ครอบครัวชาวญี่ปุ่นเมื่อต้องส่งบุตรหลานวัยรุ่นมาเรียนในระยะสั้น คุณลักษณะเหล่านี้สามารถนำเสนอควบคู่ไปกับความร่วมมือทางวิชาการเพื่อเสริมการสรรหานักเรียนจากญี่ปุ่น

แนวโน้มและโอกาสในอนาคต

มองไปข้างหน้า มีหลายปัจจัยที่อาจส่งผลต่อทิศทางของตลาดการศึกษาต่อต่างประเทศในอนาคต หากค่าเงินเยนยังคงอ่อนค่าและอัตราเงินเฟ้อทั่วโลกดำเนินต่อไป เหตุผลทางเศรษฐกิจในการเลือกแหล่งศึกษาต่อในเอเชียก็จะยิ่งชัดเจนขึ้น ทำให้โรงเรียนมัธยมและมหาวิทยาลัยญี่ปุ่นจำนวนมากขึ้นสร้างความร่วมมืออย่างเป็นทางการกับสถาบันในเอเชีย รัฐบาลญี่ปุ่นมีเป้าหมายในการส่งนักเรียนไปต่างประเทศเพิ่มขึ้น ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของนโยบายส่งเสริมความเป็นสากล หนึ่งในเป้าหมายสำคัญคือการส่งเสริมให้นักเรียนญี่ปุ่น 500,000 คนไปศึกษาต่อต่างประเทศภายในปี 2033 ซึ่งมีแนวโน้มที่จะสนับสนุนทัศนศึกษา ทุนการศึกษา และความร่วมมือระหว่างสถาบันที่เอื้อต่อตัวเลือกที่ใกล้และมีค่าใช้จ่ายน้อยกว่า (สรุปโครงการ ‘Tobitate!’ ของ MEXT, tobitate-mext.jasso.go.jp) สำหรับประเทศไทย สิ่งนี้อาจหมายถึงโอกาสในการดึงดูดนักเรียนเข้าสู่หลักสูตรภาษาอังกฤษระยะสั้น ค่ายฤดูร้อน โปรแกรมเรียนร่วมกับผู้ปกครอง และเส้นทางจากระดับมัธยมสู่มหาวิทยาลัยที่ออกแบบมาเพื่อดึงนักเรียนที่อาจจะเลือกออสเตรเลีย แคนาดา หรือสหราชอาณาจักรแทน (รายงานจาก JAOS และสื่อการตลาด, thepienews.com)

ความเสี่ยงและสิ่งที่ต้องให้ความสำคัญ

อย่างไรก็ตาม โอกาสย่อมมาพร้อมกับความเสี่ยง การเติบโตอย่างรวดเร็วของการเคลื่อนย้ายนักเรียนระยะสั้นเรียกร้องให้มีบริการนักศึกษาที่แข็งแกร่งและครบวงจร ซึ่งรวมถึงการเตรียมความพร้อมก่อนเดินทาง ข้อมูลที่ชัดเจนเกี่ยวกับที่พักที่ราคาสมเหตุสมผลและเชื่อถือได้ การเข้าถึงบริการสุขภาพและบริการสุขภาพจิต การยอมรับหน่วยกิตสำหรับผู้ที่ต้องการต่อยอดทางวิชาการ และการคุ้มครองป้องกันการเอาเปรียบในตลาดโรงเรียนสอนภาษาเอกชน ผู้ให้บริการไทยจึงต้องแข่งขันในด้านการประกันคุณภาพและความโปร่งใส ครอบครัวชาวญี่ปุ่นกำลังพิจารณาอย่างละเอียดรอบคอบยิ่งขึ้น พวกเขาต้องการผลลัพธ์ที่ตรวจสอบได้และสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัยสำหรับเยาวชน ดังนั้น หน่วยงานกำกับดูแลและสถาบันต่าง ๆ ควรประสานงานกันเพื่อให้การเติบโตเป็นไปอย่างยั่งยืน และรักษาชื่อเสียงของประเทศไทยในฐานะจุดหมายปลายทางที่เป็นมิตรและปลอดภัย

ข้อเสนอเชิงปฏิบัติและนโยบายส่งเสริมการศึกษา

สำหรับมหาวิทยาลัยไทย หน่วยงานท้องถิ่น และผู้ให้บริการ

• ขยายข้อตกลงการโอนหน่วยกิตและความร่วมมือเชิงวิชาการกับโรงเรียนมัธยมและมหาวิทยาลัยญี่ปุ่น เพื่อให้ไทยเป็นสะพานที่ชัดเจนสู่การศึกษาระดับปริญญาตรี
• เพิ่มโปรแกรมภาษาอังกฤษที่มีมาตรฐานหลักสูตรเข้มข้นและผลลัพธ์ที่ตรวจสอบได้ เพื่อตอบสนองความต้องการของผู้ปกครองชาวญี่ปุ่น
• เสริมสร้างระบบดูแลสุขภาพและประกันนักศึกษา โดยให้ข้อมูลที่ชัดเจนเกี่ยวกับความคุ้มครองทางการแพทย์ โปรโตคอลฉุกเฉิน และบริการสุขภาพจิตที่คำนึงถึงความละเอียดอ่อนทางวัฒนธรรมของนักเรียนญี่ปุ่น
• ปรับปรุงบริการสองภาษาที่สนามบิน ที่พัก และสำนักงานมหาวิทยาลัย พร้อมพัฒนาตัวเลือกโฮมสเตย์และที่พักในมหาวิทยาลัยที่ตอบสนองความคาดหวังด้านความปลอดภัยและการต้อนรับของครอบครัวชาวญี่ปุ่น
• ร่วมมือกันจัดแคมเปญประชาสัมพันธ์ร่วมกันระหว่างภาครัฐและเอกชนเป็นภาษาญี่ปุ่น เพื่อเน้นจุดขายด้านความประหยัด ความปลอดภัย และโอกาสในการต่อยอดหลังการศึกษา ควบคู่ไปกับการรับประกันความโปร่งใสเรื่องค่าธรรมเนียมและการรับรองมาตรฐาน

สำหรับผู้กำหนดนโยบายไทย

มาตรการเฉพาะที่สามารถส่งเสริมการรับนักเรียนคุณภาพจากญี่ปุ่น ได้แก่

• การให้ทุนการศึกษาเฉพาะทาง หรือทุนระยะสั้นสำหรับโปรแกรมแลกเปลี่ยนระดับโรงเรียน
• มาตรการอำนวยความสะดวกด้านวีซ่า เช่น การพิจารณาแบบเร่งด่วน หรือการลดขั้นตอนเอกสารสำหรับคณะทัศนศึกษาแบบหมู่คณะ
• การจัดตั้งคณะทำงานข้ามหน่วยงานเพื่อติดตามมาตรฐานของโรงเรียนสอนภาษาเอกชน
• การร่วมมือกับเอเจนซี่ที่เน้นตลาดญี่ปุ่นและสมาชิก JAOS เพื่อรับรองคุณภาพของโปรแกรม ซึ่งจะช่วยลดความไม่แน่นอนของข้อมูลและสร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้บริหารโรงเรียนญี่ปุ่นที่ยังคงระมัดระวัง
• การบูรณาการการอบรมวัฒนธรรม รวมถึงการสนับสนุนภาษาญี่ปุ่นขั้นพื้นฐาน ตัวเลือกอาหารที่คุ้นเคยกับนักเรียนญี่ปุ่น และการคำนึงถึงธรรมเนียมครอบครัวและศาสนา จะทำให้ไทยเป็นทางเลือกแรก ๆ สำหรับนักเรียนญี่ปุ่นที่ยังไม่เคยออกนอกประเทศ

สรุป: โอกาสทองของไทยในตลาดการศึกษาญี่ปุ่น

การฟื้นตัวของจำนวนนักเรียนญี่ปุ่นที่ไปศึกษาต่อต่างประเทศ และการเปลี่ยนทิศทางสู่ภูมิภาคเอเชีย กำลังปรับเปลี่ยนภูมิทัศน์ของการเคลื่อนย้ายนักเรียน ซึ่งประเทศไทยสามารถใช้โอกาสนี้ในการต้อนรับและวางกลยุทธ์ได้อย่างเหมาะสม ต้นทุนที่ต่ำกว่าและความใกล้ชิดเป็นแรงดึงดูดในทันที แต่ความสำเร็จในระยะยาวจะขึ้นอยู่กับการประกันคุณภาพ การดูแลสวัสดิภาพนักศึกษา และความเชื่อมโยงเชิงสถาบันที่สามารถเปลี่ยนการมาเยือนระยะสั้นให้เป็นความสัมพันธ์ทางการศึกษาที่ยั่งยืน หากประเทศไทยเตรียมตัวตั้งแต่วันนี้ โดยปรับปรุงระบบสาธารณสุขสำหรับนักศึกษา สร้างเส้นทางการศึกษาที่ชัดเจน และให้บริการที่เข้าใจวัฒนธรรม ก็มีโอกาสที่จะช่วงชิงส่วนแบ่งตลาดที่มากขึ้นและยั่งยืนจากความสนใจของญี่ปุ่นในเอเชีย (วิเคราะห์โดย ICEF Monitor และรายงาน JAOS, monitor.icef.com; thepienews.com)

กล่าวโดยสรุป: ประเทศไทยมีโอกาสอันดีที่จะได้รับประโยชน์จากการที่นักเรียนญี่ปุ่นหันมาศึกษาต่อในเอเชีย แต่ต้องมีการวางแผนอย่างรอบคอบ มหาวิทยาลัยควรสร้างข้อตกลงการโอนหน่วยกิตและขยายโปรแกรมภาษาอังกฤษคุณภาพสูง ระบบสุขภาพและความปลอดภัยต้องชัดเจน เข้าถึงได้ในราคาที่เหมาะสม และสอดคล้องกับความคาดหวังทางวัฒนธรรม เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นควรอำนวยความสะดวกด้านวีซ่าสำหรับทัศนศึกษาแบบหมู่คณะ และสนับสนุนช่องทางการสรรหาที่โปร่งใสและตรวจสอบได้ มาตรการเชิงปฏิบัติเหล่านี้จะช่วยให้สถาบันไทยเปลี่ยนความสนใจที่เพิ่มขึ้นให้เป็นความร่วมมือทางการศึกษาที่ยั่งยืน ซึ่งจะเป็นประโยชน์อย่างยิ่งต่อนักเรียน ครอบครัว และระบบการศึกษาของไทยโดยรวม (วิเคราะห์โดย ICEF Monitor และข้อมูล JAOS, monitor.icef.com; thepienews.com)