ผลการวิจัยทางคลินิกชิ้นใหม่ชี้ว่า การอดอาหารสัปดาห์ละ 2 วัน หรือที่รู้จักกันในชื่อ “สูตร 5:2” เป็นแนวทางการกินที่ให้ผลลัพธ์ดีที่สุดและทำตามได้ง่ายที่สุด สำหรับผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่มีภาวะอ้วนร่วมด้วย เมื่อเทียบกับสูตรลดน้ำหนักยอดนิยมอื่นๆ ผลการศึกษานี้ถูกนำเสนอในงานประชุม ENDO 2025 ณ นครซานฟรานซิสโก ซึ่งนับเป็นข้อมูลที่น่าสนใจอย่างยิ่งสำหรับประเทศไทย ที่ซึ่งจำนวนผู้ป่วยเบาหวานพุ่งสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง และกระแสการดูแลสุขภาพด้วยการคุมอาหารก็ได้รับความสนใจทั้งในแวดวงการแพทย์และประชาชนทั่วไป

วิกฤตเบาหวานในไทยและความท้าทายในการคุมอาหาร

ในประเทศไทย โรคเบาหวาน โดยเฉพาะชนิดที่ 2 ได้กลายเป็นปัญหาสาธารณสุขที่น่ากังวล ข้อมูลจากสหพันธ์เบาหวานนานาชาติ (IDF) ในปี 2566 ระบุว่า มีคนไทยป่วยด้วยโรคนี้กว่า 7 ล้านคน และส่วนใหญ่มีภาวะน้ำหนักเกินหรือโรคอ้วนเป็นปัจจัยเสี่ยงหลัก (IDF Diabetes Atlas) หน่วยงานด้านสุขภาพของไทยอย่างกรมอนามัยต่างเน้นย้ำมาตลอดว่าหัวใจสำคัญของการรักษาเบาหวานคือการปรับพฤติกรรมการกิน แต่การหาสูตรอาหารที่เหมาะสมและทำได้จริงในชีวิตประจำวันยังคงเป็นโจทย์ใหญ่สำหรับทั้งผู้ป่วยและบุคลากรทางการแพทย์ งานวิจัยล่าสุดที่ SciTechDaily นำเสนอนี้จึงเข้ามาช่วยตอบคำถามสำคัญดังกล่าว

เปิดผลทดลอง 3 สูตรคุมอาหารในผู้ป่วยเบาหวาน

งานวิจัยนำร่องชิ้นนี้จัดทำขึ้นที่โรงพยาบาลมหาวิทยาลัยแห่งหนึ่งในประเทศจีน โดยสุ่มผู้ใหญ่ 90 คนที่ถูกวินิจฉัยว่าเป็นเบาหวานชนิดที่ 2 และมีภาวะอ้วน แบ่งออกเป็น 3 กลุ่มตามรูปแบบการกิน ได้แก่

  • การจำกัดแคลอรีเป็นช่วงๆ (IER หรือสูตร 5:2): อดอาหาร 2 วันในหนึ่งสัปดาห์ ส่วนอีก 5 วันกินได้ตามปกติ
  • การกินแบบจำกัดเวลา (TRE): กำหนดกรอบเวลากินอาหารให้อยู่ภายใน 10 ชั่วโมงต่อวันเท่านั้น
  • การจำกัดแคลอรีต่อเนื่อง (CER): ควบคุมปริมาณแคลอรีที่บริโภคในทุกๆ วัน

ผู้เข้าร่วมวิจัยทุกกลุ่มได้รับการดูแลและให้คำปรึกษาจากนักโภชนาการอย่างใกล้ชิดเป็นเวลา 16 สัปดาห์

ผลลัพธ์ชี้ชัด — สูตรอด 2 วันต่อสัปดาห์ โดดเด่น ทำตามได้จริง

ผลการศึกษาพบว่าทั้ง 3 แนวทางต่างช่วยลดน้ำหนักและควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ ซึ่งวัดผลจากค่า HbA1c ที่บ่งชี้ระดับน้ำตาลสะสมในระยะยาว แต่กลุ่มที่ใช้วิธีอดอาหารสัปดาห์ละ 2 วัน (สูตร 5:2) กลับให้ผลลัพธ์ที่โดดเด่นกว่าอย่างชัดเจน ไม่ว่าจะเป็นการลดระดับน้ำตาลในช่วงอดอาหาร การตอบสนองต่ออินซูลินที่ดีขึ้น (วัดจากดัชนี Matsuda) และการลดลงของไขมันไตรกลีเซอไรด์ ที่สำคัญคือ อัตราการทำตามแผน (Adherence) ของกลุ่มนี้สูงถึง 85% ซึ่งมากกว่ากลุ่มที่กินแบบจำกัดเวลา (TRE) อย่างมีนัยสำคัญ

จุดแข็งของงานวิจัยนี้คือการควบคุมปัจจัยรบกวนต่างๆ อย่างรัดกุม ทำให้สามารถเปรียบเทียบผลของแต่ละสูตรได้อย่างตรงไปตรงมาในสภาพแวดล้อมที่ได้รับการกำกับดูแลอย่างดี

หัวหน้าทีมวิจัยซึ่งเป็นแพทย์ผู้เชี่ยวชาญประจำโรงพยาบาลในจีน กล่าวว่า “แม้ทั้งสามวิธีจะให้ผลดี แต่สูตรอดอาหารสัปดาห์ละ 2 วัน โดดเด่นตรงที่สร้างสมดุลระหว่างผลลัพธ์ที่ได้กับความต่อเนื่องในการปฏิบัติจริง เพราะช่วยลดปัญหาการล้มเลิกกลางคันได้ดี” การอดอาหารเพียง 2 วันและกลับมากินปกติในวันอื่นๆ ดูจะเป็นวิธีที่ยืดหยุ่นและทำได้ง่ายในชีวิตจริงมากกว่าการคุมเข้มทุกวัน

ความปลอดภัยและมุมมองในบริบทของคนไทย

ในด้านความปลอดภัย ผลวิจัยชี้ว่าไม่พบความแตกต่างของภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำหรือผลข้างเคียงรุนแรงอย่างมีนัยสำคัญในทั้ง 3 กลุ่ม แม้จะมีรายงานภาวะน้ำตาลต่ำเล็กน้อยและอาการข้างเคียงอื่นๆ บ้าง แต่ก็เกิดขึ้นน้อยมาก อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญในไทยยังคงเน้นย้ำว่าการปรับเปลี่ยนรูปแบบการกินใดๆ ก็ตาม ควรอยู่ภายใต้คำแนะนำของแพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์เสมอ เนื่องจากผู้ป่วยแต่ละรายมียาและโรคประจำตัวที่แตกต่างกัน

เมื่อดูข้อมูลเชิงลึกจะพบว่า กลุ่มตัวอย่างมีค่าดัชนีมวลกาย (BMI) เฉลี่ย 31.7 ซึ่งถือว่าสูงมากสำหรับเกณฑ์คนเอเชีย ส่วนใหญ่เป็นเพศชายและเพิ่งป่วยเป็นเบาหวานได้ไม่นาน โดยกลุ่มที่ใช้สูตร 5:2 สามารถลดค่า HbA1c ได้ดีกว่ากลุ่มอื่น ซึ่งการลดลงของ HbA1c นี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาท ไต และหัวใจ ข้อมูลนี้สอดคล้องกับรายงานของกระทรวงสาธารณสุขของไทยที่ชี้ว่าภาวะแทรกซ้อนจากเบาหวานเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้คุณภาพชีวิตของผู้ป่วยลดลงและนำไปสู่ความพิการ (สถิติกระทรวงสาธารณสุข 2566)

โอกาสและความท้าทายของสูตรอดอาหารกับวิถีคนไทย

งานวิจัยชิ้นนี้นับว่ามีความสำคัญต่อวงการแพทย์และผู้ป่วยชาวไทยอย่างมาก เพราะในอดีต วัฒนธรรมการกินของไทยเน้นการกินข้าวเป็นมื้อๆ แต่ในช่วงไม่กี่สิบปีที่ผ่านมา อาหารแปรรูป เครื่องดื่มรสหวาน และวิถีชีวิตที่เร่งรีบในเมืองใหญ่ ได้เข้ามามีบทบาทและส่งผลให้อัตราผู้ป่วยเบาหวานเพิ่มสูงขึ้น

แนวคิดการอดอาหารสัปดาห์ละ 2 วันอาจปรับเข้ากับวัฒนธรรมไทยได้ไม่ยากนัก เพราะมีความคล้ายคลึงกับการถือศีลหรือการงดเว้นอาหารในทางพุทธศาสนาที่คนไทยคุ้นเคย จึงอาจเป็นที่ยอมรับได้ง่ายกว่าสูตรอาหารตะวันตกที่ต้องทำอย่างเคร่งครัดทุกวัน

อาจารย์แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านต่อมไร้ท่อจากโรงพยาบาลชั้นนำแห่งหนึ่งในกรุงเทพฯ ให้ความเห็นว่า “จากข้อมูลใหม่นี้ บุคลากรสาธารณสุขน่าจะมีความมั่นใจในการแนะนำสูตรอดอาหารนี้มากขึ้น โดยอาจเน้นย้ำว่าในวันที่กินปกติ ควรเลือกกินผักและคาร์โบไฮเดรตเชิงซ้อน” อย่างไรก็ตาม อาจารย์ท่านนี้ยังย้ำถึงความสำคัญของการประเมินผู้ป่วยเป็นรายบุคคล โดยเฉพาะในกลุ่มผู้สูงอายุหรือผู้ที่ต้องใช้ยาหลายชนิด

จุดเด่นของงานวิจัยนี้คือการออกแบบการทดลองแบบสุ่มและควบคุมอย่างเป็นระบบนานถึง 16 สัปดาห์ โดยให้ความสำคัญกับความต่อเนื่องในการปฏิบัติตามแผน ซึ่งสำหรับสังคมไทยแล้ว นี่คือปัจจัยที่สำคัญอย่างยิ่ง เพราะเงื่อนไขทางเศรษฐกิจ เวลาทำงาน และภาระครอบครัว มักเป็นอุปสรรคต่อการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในระยะยาว

ในทางกลับกัน การศึกษานี้ยังมีข้อจำกัดอยู่บ้าง เช่น ระยะเวลาที่ค่อนข้างสั้นเพียง 4 เดือน และกลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ที่เพิ่งป่วยเป็นเบาหวาน จึงยังไม่สามารถสรุปได้ว่าจะให้ผลลัพธ์เช่นเดียวกันในกลุ่มผู้ป่วยเรื้อรัง ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่ต้องกินยาหลายชนิดหรือไม่ นอกจากนี้ ในชีวิตจริงปัจจัยด้านคุณภาพของวัตถุดิบและความใส่ใจในการเตรียมอาหาร อาจทำให้ผลลัพธ์แตกต่างไปจากงานวิจัยได้

เมื่อศาสตร์ตะวันตกต้องผสานกับวัฒนธรรมไทย

ประเทศไทยกำลังเผชิญกับโจทย์ใหญ่ว่าจะนำองค์ความรู้ด้านโภชนาการสมัยใหม่มาประยุกต์ใช้กับวิถีชีวิตและความเป็นอยู่ของคนไทยได้อย่างไร แม้ว่าโครงการรณรงค์ลดหวานในเครื่องดื่มและส่งเสริมอาหารสุขภาพในโรงเรียนจะเริ่มเห็นผล แต่รายงานจาก UNICEF ประเทศไทย ปี 2567 ยังคงชี้ว่าเด็กไทยมีภาวะน้ำหนักเกินเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง จึงจำเป็นต้องหาทางออกที่ยืดหยุ่นและเข้าถึงได้มากกว่าเดิม ซึ่งงานวิจัยจากเวที ENDO 2025 นี้ ถือเป็นอีกหนึ่งเครื่องมือใหม่ที่อาจเข้ามาตอบโจทย์ได้

ทั่วโลกกำลังให้ความสนใจศึกษาการอดอาหารเป็นช่วงๆ มากขึ้นเรื่อยๆ ถึงผลดีต่อระบบเผาผลาญ สุขภาพหัวใจ และการควบคุมน้ำหนัก (Harvard Health) แต่งานวิจัยที่เปรียบเทียบผลโดยตรงกับแนวทางอื่นในกลุ่มผู้ป่วยเบาหวานโดยเฉพาะยังมีไม่มากนัก งานวิจัยชิ้นนี้จึงเข้ามาช่วยเพิ่มน้ำหนักให้กับหลักฐานที่ว่า สูตรอดอาหารสัปดาห์ละ 2 วัน ไม่ใช่เป็นเพียงกระแส แต่เป็น “ทางเลือกในการรักษา” ที่แพทย์สามารถเสนอให้ผู้ป่วยได้อย่างมั่นใจ

ทิศทางงานวิจัยและคำแนะนำสำหรับอนาคต

สถาบันวิจัยชั้นนำของไทยเริ่มหันมาสนใจศึกษาเรื่องนี้อย่างจริงจัง โดยมุ่งเน้นการศึกษาผลในระยะยาวที่สอดคล้องกับพฤติกรรมการกินของคนไทย ควบคู่ไปกับการประเมินความพึงพอใจของผู้ป่วยและผลกระทบต่อสุขภาพในด้านอื่นๆ ขณะเดียวกัน วงการแพทย์ไทยยังคงย้ำว่าการให้คำแนะนำด้านอาหารต้องคำนึงถึงบริบททางวัฒนธรรมและให้การสนับสนุนผู้ป่วยอย่างต่อเนื่อง ไม่ใช่เพียงแค่การนำสูตรสำเร็จจากต่างประเทศมาใช้

สำหรับผู้ที่ต้องการควบคุมหรือลดความเสี่ยงเบาหวาน สิ่งสำคัญที่สุดคือการปรึกษาแพทย์หรือทีมผู้เชี่ยวชาญก่อนเริ่มปรับเปลี่ยนการกิน พยายามวางแผนให้เข้ากับอาหารที่ตนเองชื่นชอบ และเริ่มต้นอย่างค่อยเป็นค่อยไป เช่น อาจเริ่มจากการอดอาหารเพียงวันเดียวก่อน แล้วจึงค่อยๆ เพิ่ม หรือปรับเปลี่ยนจากข้าวขาวเป็นข้าวกล้อง การสร้างกลุ่มสนับสนุนในชุมชน ที่ทำงาน หรือในโลกออนไลน์ ก็เป็นอีกวิธีที่ช่วยสร้างแรงจูงใจให้การเปลี่ยนแปลงนี้สำเร็จและไม่รู้สึกโดดเดี่ยว

บทสรุป

ในวันที่อัตราผู้ป่วยเบาหวานในไทยยังคงน่าเป็นห่วง การค้นหาวิธีควบคุมอาหารที่เข้ากับวิถีชีวิตและทำได้จริงคือสิ่งสำคัญที่สุด งานวิจัยใหม่นี้ชี้ให้เห็นว่าสูตรอดอาหารสัปดาห์ละ 2 วัน คือทางเลือกที่มีความหวังและเป็นไปได้จริง หากได้รับการออกแบบให้สอดคล้องกับวัฒนธรรมและชีวิตประจำวันของคนไทย การต่อสู้กับโรคเบาหวานก็จะมีประสิทธิภาพมากขึ้นโดยไม่ขัดกับวิถีชีวิต

สำหรับผู้ที่คิดจะเริ่มปรับเปลี่ยนการกิน โดยเฉพาะผู้ที่ใช้ยารักษาเบาหวานอยู่แล้ว จำเป็นต้องปรึกษาแพทย์ทุกครั้ง การเริ่มต้นทีละน้อย เช่น การลดปริมาณข้าวหรือลองอดอาหารเพียงวันเดียว ก็สามารถให้ผลดีเกินคาดได้หากทำอย่างรอบคอบและต่อเนื่อง ท้ายที่สุดแล้ว คำตอบของการจัดการเบาหวานในสังคมไทยอาจไม่ได้อยู่ที่สูตรสำเร็จสุดโต่ง แต่อยู่ที่การประยุกต์ใช้อย่างชาญฉลาด โดยวางอยู่บนรากฐานของทั้งวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมท้องถิ่น

แหล่งอ้างอิงประกอบ