ผลสำรวจชิ้นล่าสุดจากเว็บไซต์ Parents.com กำลังเป็นที่พูดถึงอย่างกว้างขวางในสหรัฐอเมริกา กับการจัดอันดับรัฐที่ “ครอบครัวมีความสุขที่สุด” โดยผลการศึกษานี้ได้เจาะลึกคุณภาพชีวิตครอบครัวในมิติต่างๆ ตั้งแต่ความอบอุ่นในบ้านไปจนถึงความมั่นคงทางการเงิน ซึ่งเผยให้เห็นภาพความแตกต่างของคุณภาพชีวิตในแต่ละพื้นที่ และจุดประกายให้ผู้คนทั่วโลกหันมาสนใจเรื่องความสุขในครอบครัว สมดุลชีวิตและการทำงานมากขึ้น แม้จะเป็นการศึกษาในบริบทอเมริกัน แต่แง่มุมและข้อค้นพบหลายอย่างก็น่าสนใจพอที่สังคมไทยจะนำมาขบคิดต่อยอด เพื่อสร้างครอบครัวและสังคมที่เปี่ยมสุขยิ่งขึ้น
ผลสำรวจนี้พิจารณาจากปัจจัยหลายด้าน ไม่ว่าจะเป็นความพึงพอใจของผู้ปกครอง การมีส่วนร่วมในกิจกรรมชุมชน การเข้าถึงพื้นที่หย่อนใจ ข้อมูลด้านสุขภาพ และทรัพยากรทางการศึกษา ภาพรวมที่ได้สะท้อนความเป็นอยู่ของผู้คนในแต่ละรัฐที่แตกต่างกัน รัฐที่ติดอันดับสูงๆ มักจะมีชุมชนที่เข้มแข็ง อัตราการศึกษาสูง และมีบริการสาธารณะที่เอื้อต่อเด็กและผู้ใหญ่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทีมวิจัยยังพบด้วยว่าครอบครัวที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ที่รัฐมีสวัสดิการที่ดี อัตราอาชญากรรมต่ำ และมีเครือข่ายสังคมที่แน่นแฟ้น มักจะรายงานระดับความสุขที่สูงกว่า แม้ว่าความสุขจะเป็นเรื่องส่วนบุคคลและผูกอยู่กับวัฒนธรรม แต่ข้อมูลเหล่านี้ก็เป็นอีกมุมมองที่ช่วยให้เราเข้าใจว่าปัจจัยแวดล้อมมีผลต่อความสุขในบ้านของเราอย่างไร
การทำความเข้าใจว่าทำไมบางรัฐในสหรัฐฯ ถึงมีความสุขนำโด่งกว่ารัฐอื่น สามารถจุดประเด็นให้เกิดการพูดคุยอย่างจริงจังเกี่ยวกับครอบครัวไทย และเป็นข้อมูลสำคัญให้ผู้กำหนดนโยบายนำไปปรับใช้ได้ งานวิจัยชิ้นนี้ผสมผสานข้อมูลเชิงปริมาณ เช่น ความเท่าเทียมทางรายได้ อัตราการเข้าถึงประกันสุขภาพ และผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษา เข้ากับข้อมูลเชิงคุณภาพอย่างระดับความอบอุ่นในครอบครัวและความไว้เนื้อเชื่อใจกันในชุมชน ผลปรากฏว่ารัฐขนาดเล็กซึ่งมีพื้นที่สีเขียวอุดมสมบูรณ์และประชากรไม่หนาแน่นอย่างเขตนิวอิงแลนด์และแปซิฟิกนอร์ธเวสต์มักทำคะแนนได้ดี ในขณะที่รัฐที่มีเมืองใหญ่ ค่าครองชีพสูง และการจราจรหนาแน่นกลับรั้งท้ายตาราง
หัวหน้าทีมวิจัยให้สัมภาษณ์กับ Parents.com ว่า “ความสุขของครอบครัวเป็นเรื่องที่ซับซ้อนและมีหลายมิติ ทั้งสุขภาพกาย ความปลอดภัยทางใจ โอกาสทางการศึกษา และนโยบายที่ส่งเสริมบทบาทพ่อแม่” ขณะที่ผู้เชี่ยวชาญด้านการเลี้ยงดูเด็กต่างเห็นพ้องว่า กิจกรรมที่เปิดให้ชุมชนมีส่วนร่วม การลงทุนด้านการศึกษาปฐมวัย และความยืดหยุ่นในที่ทำงาน ล้วนเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยยกระดับความสุขของครอบครัวได้
แม้บริบททางวัฒนธรรมจะต่างกัน แต่ปัญหาหลายอย่างกลับคล้ายคลึงกันอย่างน่าสนใจ สังคมไทยให้ความสำคัญกับความผูกพันในครอบครัวและความสัมพันธ์ในชุมชนเป็นอย่างมาก แต่ในขณะเดียวกัน ครอบครัวไทยก็กำลังเผชิญความท้าทายแบบเดียวกับครอบครัวในเมืองใหญ่ของสหรัฐฯ ไม่ว่าจะเป็นความแออัดในกรุงเทพฯ ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาระหว่างภูมิภาค หรือแรงกดดันทางเศรษฐกิจ ซึ่งเห็นได้ชัดเจนยิ่งขึ้นในช่วงการระบาดของโควิด-19 ที่หลายครอบครัวต้องรับมือกับความเครียดจากการเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตและขาดทางเลือกในการดูแลบุตรหลาน
งานวิจัยจากองค์กรระหว่างประเทศอย่าง องค์การยูนิเซฟ ประเทศไทย และผลสำรวจโดยมหาวิทยาลัยหลายแห่งในไทย สะท้อนภาพตรงกันว่า การเข้าถึงการศึกษาปฐมวัยที่มีคุณภาพ พื้นที่เล่นที่ปลอดภัย และเครือข่ายช่วยเหลือสำหรับผู้ปกครอง คือหัวใจสำคัญของความสุขในครอบครัวไทย รายงานของยูนิเซฟปี ๒๕๖๖ ระบุว่า เด็กไทยกว่า ๗๐ เปอร์เซ็นต์จะรู้สึกพึงพอใจในชีวิตมากขึ้นเมื่อได้ใช้เวลากับพ่อแม่เป็นประจำและมีกิจกรรมกลางแจ้งร่วมกัน ซึ่งสอดคล้องกับผลการศึกษาในสหรัฐฯ
กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ได้พยายามขับเคลื่อนนโยบายสนับสนุนครอบครัว เช่น โครงการศูนย์รับเลี้ยงเด็กราคาเข้าถึงได้ และนโยบายลาคลอด แต่นักวิจัยด้านครอบครัวจากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยชี้ว่า ยังมีความจำเป็นต้องพัฒนานโยบายที่ตอบโจทย์เฉพาะพื้นที่ โดยเฉพาะในต่างจังหวัดที่ยังเข้าไม่ถึงบริการสาธารณะเท่ากับในเมืองหลวง “หากเราให้ความสำคัญกับการมีส่วนร่วมของครอบครัว และส่งเสริมความปลอดภัยในชุมชน ก็จะช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของทุกคนได้” นักวิจัยอาวุโสด้านครอบครัวจากจุฬาฯ กล่าว
ในมิติทางวัฒนธรรม ประเพณีอย่างงานเทศกาลและงานวัดยังคงเป็นพื้นที่สำคัญที่หลอมรวมครอบครัวไทยให้ใกล้ชิดกัน แต่การเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วของเทคโนโลยีและข้อจำกัดเรื่องเวลาทำงานก็เป็นความท้าทายใหม่ ไม่ต่างจากครอบครัวอเมริกันที่กังวลเรื่องเวลาหน้าจอและสมดุลชีวิตการทำงาน ทั้งสองสังคมต่างค้นพบว่าความสุขของครอบครัวอาจไม่ได้อยู่ที่ความร่ำรวย แต่อยู่ที่ความสัมพันธ์อันดีและสภาพแวดล้อมที่เกื้อหนุนกัน
มองไปข้างหน้า ข้อค้นพบจากสหรัฐฯ อาจเป็นเหมือนกระจกสะท้อนให้ไทยเราได้เห็นแนวทางสนับสนุนครอบครัวอย่างเป็นรูปธรรม เช่น การที่นักวางผังเมืองในกรุงเทพฯ และเมืองรองเริ่มพัฒนาสวนสาธารณะขนาดเล็กและทางเท้าที่ปลอดภัยสำหรับเด็ก ซึ่งเป็นแนวทางที่ประสบความสำเร็จมาแล้วในรัฐที่มีความสุขสูงของสหรัฐฯ นอกจากนี้ ยังมีการรณรงค์ให้บริษัทต่างๆ หันมาใช้นโยบายการทำงานที่ยืดหยุ่นมากขึ้น เพื่อให้พ่อแม่มีเวลาดูแลครอบครัว คล้ายกับแนวโน้มที่เกิดขึ้นในอเมริกาเหนือและยุโรป
บทสรุปสำหรับสังคมไทยคือ การร่วมมือกันผลักดันให้เกิดพื้นที่เล่นที่ปลอดภัยสำหรับเด็กในทุกชุมชน การส่งเสริมการศึกษาปฐมวัยที่มีคุณภาพ และการสร้างความสัมพันธ์ที่แน่นแฟ้นในครอบครัวคือหัวใจของความสุขที่ยั่งยืน ผู้ปกครองสามารถเริ่มต้นจากการสร้างเครือข่ายในละแวกบ้าน เข้าร่วมกิจกรรมของชุมชน และส่งเสียงเรียกร้องนโยบายที่ให้ความสำคัญกับชีวิตครอบครัว ขณะเดียวกัน ภาครัฐและภาคธุรกิจก็ต้องตระหนักว่าครอบครัวที่มีความสุขคือรากฐานของสังคมที่เข้มแข็งและก้าวหน้า ข้อเสนอเชิงนโยบายในอนาคตจึงควรเน้นการสำรวจข้อมูลเชิงลึกในแต่ละพื้นที่ เพื่อให้เสียงของครอบครัวไทยจากทุกหนแห่งได้รับการรับฟังอย่างแท้จริง
สามารถติดตามรายละเอียดและข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ Parents.com หรือศึกษางานวิจัยล่าสุดจาก ยูนิเซฟ ประเทศไทย, งานวิจัยครอบครัว จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ซึ่งเป็นแหล่งข้อมูลสำคัญในการขับเคลื่อนสุขภาวะของครอบครัวไทย
