วันที่ ๗ พฤษภาคม ๒๕๖๘ ผมเดินทางไปหาดใหญ่ ตามคำเชิญของมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ไปเป็นวิทยากร ใน โครงการพัฒนาที่ปรึกษาองค์กรกิจกรรมนักศึกษา มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ที่ทำอย่างเป็นระบบโดยกองพัฒนานักศึกษาและศิษย์เก่าสัมพันธ์ วิทยาเขตหาดใหญ่ เพื่อบรรลุ “แผนพัฒนานักศึกษาเพื่อเป็นแนวทางในการดำเนินงานด้านพัฒนานักศึกษาให้สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ด้านการผลิตและพัฒนากำลังคนของประเทศ พันธกิจการพัฒนากำลังคนคุณภาพสูงของมหาวิทยาลัย โดยได้กำหนดสมรรถนะนักศึกษา PSU 5 Cs และอัตลักษณ์ของนักศึกษา (I-WiSE - Integrity, Wisdom, Social engagement - ซื่อสัตย์สุจริต มีวินัย ใฝ่ปัญญา จิตสาธารณะ) ซึ่งสอดคล้องกับทักษะด้านสังคมและอารมณ์ ทักษะของคนในศตวรรษที่ 21 และ จิตวิญญาณสงขลานครินทร์ ที่ให้ถือประโยชน์ของเพื่อนมนุษย์เป็นกิจที่หนึ่ง สอดคล้องกับแนวคิด สอดคล้องกับการพัฒนาอย่างยั่งยืนตามแนวทางของสหประชาชาติ”
หัวข้อที่ผมได้รับเชิญไปนำเสนอคือ แนวคิดการสร้างกระบวนการเรียนรู้ตลอดชีวิต (Life long learning) ผ่านกิจกรรมนักศึกษา ที่ผลแปลงสาร เป็นเรื่อง หนุนนักศึกษาให้เป็นผู้พัฒนาความเป็นผู้เรียนรู้ตลอดชีวิตใส่ตัว ที่ดู Ppt ประกอบการบรรยายและเสวนา ได้ที่ (๑) และชมรายการนี้ ๓ ชั่วโมงได้ที่ (๒)
ผมชี้ให้เห็นว่า การเรียนรู้ของมนุษย์ไม่ได้แยกระหว่างการเรียนรู้ทางวิชาการ กับการเรียนรู้ด้าน soft skills การเรียนรู้ของคนรุ่นใหม่ คือนักศึกษา เป็นการสร้างคุณสมบัติและสมรรถนะใส่ตัว ไม่ใช่รับถ่ายทอดจากอาจารย์ อาจารย์ต้องเข้าใจและยอมรับสภาพความจริงนี้ และไม่ทำตัวเป็นผู้อยู่สูงกว่านักศึกษา ฝึกทำตัวเป็นมนุษย์เสมอกัน ที่ผมทำให้ดูในช่วงที่เราเสวนากัน
หลักคิดสำคัญอีกอย่างหนึ่งคือ ต้องใช้วิธีคิดหรือพื้นฐานการคิดของคนรุ่นใหม่เป็นหลัก หรือเป็นฐาน อาจารย์และที่ปรึกษากิจการนักศึกษาต้องไม่เอาความคิดหรือกระบวนทัศน์ของตนเองเป็นหลัก และตำหนินักศึกษาในส่วนที่ความคิดเบี่ยงเบนไปจากคนรุ่นอาจารย์ จากฐานความเป็นจริงของนักศึกษา และยอมรับหรือเคารพความคิดของนักศึกษา อาจารย์และที่ปรึกษากิจการนักศึกษา หนุนให้นักศึกษาเรียนรู้จากการปฏิบัติ หรือจากประสบการณ์ ของตน
การเรียนรู้เป็นกระบวนการทางสังคม ดังนั้น จึงมีอิทธิพลทางสังคม หรือทางความสัมพันธ์ ที่ส่งเสริมหรือปิดกั้นการเรียนรู้ของนักศึกษา ตัวปิดกั้นที่ทรงอิทธิพลที่สุดและซ่อนเร้นที่สุดในสังคมไทย คือความสัมพันธ์เชิงอำนาจ ซึ่งหมายความว่าตัวส่งเสริมที่สำคัญที่สุดคือความสัมพันธ์แนวราบระหว่างอาจารย์กับนักศึกษา ความสัมพันธ์แนวราบส่งเสริมให้ผู้เรียนกล้าแลกเปลี่ยนข้อสะท้อนคิดของตนเองออกมาอย่างจริงใจ เปิดใจ ทำให้ผู้เรียนได้ฝึกการสะท้อนคิดเชิงหลักการจากประสบการณ์ตรง ตามหลักการ Kolb’s Experiential Learning Cycle เกิดการเรียนรู้ในระดับที่ลึกและเชื่อมโยง หรือตาม Bloom’s Taxonomy of Learning ในระดับ Create
วิจารณ์ พานิช
๑๐ พ.ค. ๖๘
