งานวิจัยชิ้นสำคัญ นำโดย ดร. เทียนหู ซุน จากมหาวิทยาลัยอีสต์เทนเนสซีสเตต (ETSU) กำลังพุ่งเป้าไปที่การแก้ปัญหาสุขภาพที่คนมักมองข้าม แต่ส่งผลกระทบในวงกว้าง นั่นคือ ภาวะขาดวิตามิน ด้วยทุนวิจัยกว่า 450,000 ดอลลาร์สหรัฐ จากมูลนิธิเพื่ออาหารและการวิจัยทางการเกษตร (Foundation for Food and Agriculture Research) ดร. ซุน และทีม กำลังใช้เทคโนโลยีพันธุศาสตร์สุดล้ำ ซึ่งรวมถึง การเรียนรู้ของเครื่อง (machine learning) และหุ่นยนต์คัดกรองประสิทธิภาพสูง เพื่อเพิ่มปริมาณวิตามินในเมล็ดพันธุ์พืชเศรษฐกิจ โดยเริ่มจากถั่วเหลือง แนวทางใหม่นี้นับเป็นความหวังในการสร้างทางออกที่ยั่งยืนและนำไปใช้ได้จริง เพื่อปรับปรุงคุณค่าทางโภชนาการของอาหารที่เรากินกันอยู่ทุกวัน ซึ่งการเปลี่ยนแปลงนี้อาจส่งผลดีต่อประเทศไทยและอีกหลายประเทศทั่วโลก (SciTechDaily)

สำหรับคนไทย เรื่องนี้ถือเป็นเรื่องใกล้ตัว แม้หลายสิบปีที่ผ่านมา ประเทศไทยจะก้าวหน้าไปมากในการลดภาวะขาดสารอาหารรุนแรง แต่ปัญหาการขาดวิตามินและแร่ธาตุสำคัญ โดยเฉพาะธาตุเหล็ก วิตามินเอ และโฟเลต ยังคงเป็นปัญหาสุขภาพที่ซ่อนเร้นอยู่ในกลุ่มเปราะบาง เช่น เด็กในชนบท หญิงตั้งครรภ์ และคนจนในเมือง “ภาวะหิวโหยซ่อนเร้น” เหล่านี้ อาจทำให้เด็กเติบโตช้า มีปัญหาด้านพัฒนาการ และประสิทธิภาพการทำงานลดลง ส่งผลกระทบต่อทั้งครอบครัวและสังคม ข้อมูลจาก UNICEF ชี้ว่า การทำให้ประชากรได้รับสารอาหารรองอย่างเพียงพอ ยังคงเป็นเรื่องเร่งด่วนในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งผู้คนส่วนใหญ่กินข้าวเป็นอาหารหลักและมักขาดความหลากหลายทางอาหาร (UNICEF Thailand)

โครงการของ ดร. ซุน เน้นการ “ปลุก” ยีนที่มีอยู่แล้วในเมล็ดพันธุ์ให้ทำงานดีขึ้น เหมือนเป็นการเพิ่มพลังให้พืชสร้างวิตามินสำคัญๆ ได้เอง “โครงการนี้คือการหาวิธีกระตุ้นยีนในเมล็ดพืช ให้สร้างวิตามินได้มากขึ้นตามธรรมชาติ” ดร. ซุน อธิบาย เป้าหมายคือการสร้างพืชผลที่เสริมคุณค่าทางชีวภาพ (biofortified crops) ให้มีโปรวิตามินเอ โฟเลต และวิตามินอี สูงขึ้น ซึ่งล้วนเป็นสารอาหารที่คนทั่วโลกมักขาดแคลน ทั้งในประเทศกำลังพัฒนาและพัฒนาแล้ว (ETSU announcement) วิธีนี้ต่างจากการตัดต่อพันธุกรรม (GMO) แบบเดิมๆ เพราะเน้นแค่การกระตุ้นยีนเป้าหมาย ไม่ใช่การใส่ยีนจากสิ่งมีชีวิตอื่น ซึ่งเป็นประเด็นที่อาจช่วยลดความกังวลเรื่องกฎระเบียบและมุมมองของสังคมต่อ GMOs ในประเทศอย่างไทย ที่ให้ความสำคัญกับความปลอดภัยและมรดกทางวัฒนธรรมด้านอาหารเป็นพิเศษ

เบื้องหลังงานวิจัยของ ดร. ซุน คือการใช้เทคโนโลยีสุดล้ำ อย่างการเรียนรู้ของเครื่อง (machine learning) เพื่อวิเคราะห์ข้อมูลพันธุกรรมพืชปริมาณมหาศาล และระบบหุ่นยนต์สำหรับคัดกรองตัวอย่างในห้องแล็บอย่างรวดเร็ว เมื่อระบุลำดับดีเอ็นเอสั้นๆ ที่ควบคุมการสร้างวิตามินได้แล้ว ทีมวิจัยจะใช้เทคนิคแก้ไขจีโนมที่แม่นยำ (precision genome editing) — ลองนึกภาพเหมือนการแก้ไขสูตรอาหาร ไม่ใช่เขียนตำราอาหารใหม่ทั้งเล่ม — เพื่อเพิ่มคุณค่าทางโภชนาการโดยไม่เปลี่ยนลักษณะสำคัญดั้งเดิมของพืช หากสำเร็จ เมล็ดพันธุ์อุดมวิตามินเหล่านี้จะสามารถส่งต่อให้เกษตรกรทั่วโลก รวมถึงผู้ปลูกถั่วเหลืองในไทย ซึ่งนับเป็นวิธีที่คุ้มค่าและเข้าถึงง่ายในการส่งเสริมสุขภาพคนทั่วไปผ่านมื้ออาหารประจำวัน (EurekAlert!)

ผู้เชี่ยวชาญต่างชี้ว่าแนวทางนี้สำคัญและจำเป็นเร่งด่วน ดร. คิมเบอร์ลี แมคคอร์เคิล อธิการบดีฝ่ายวิชาการของ ETSU กล่าวว่างานวิจัยนี้เป็น “งานวิจัยที่สร้างผลกระทบได้อย่างชัดเจน” โดยเน้นว่าสอดคล้องกับเป้าหมายของมหาวิทยาลัยในการดูแลสุขภาพชุมชน ความเห็นในวงกว้างของนักวิทยาศาสตร์ก็ไปในทางเดียวกันว่า การแก้ปัญหาโดยเน้นที่อาหาร (food-based solutions) เป็นหนึ่งในกลยุทธ์ที่ยั่งยืนที่สุดในการต่อสู้กับภาวะขาดสารอาหารรอง ความพยายามของไทย เช่น โครงการเสริมวิตามินเอและกรดเหล็ก-โฟลิกทั่วประเทศ ที่สนับสนุนโดยกระทรวงสาธารณสุข ก็สะท้อนให้เห็นถึงความพยายามของไทยในการต่อสู้กับภาวะขาดสารอาหารแฝงเร้นอย่างต่อเนื่อง (Thailand Ministry of Public Health) อย่างไรก็ตาม โครงการแจกจ่ายอาหารเสริมอาจมีความท้าทายด้านความต่อเนื่องและบางครั้งก็เข้าไม่ถึงกลุ่มประชากรที่ต้องการที่สุด ทำให้อาหารที่เสริมคุณค่าทางชีวภาพเป็นทางเลือกที่น่าสนใจมาก

จริงๆ แล้ว โภชนาการจากเมล็ดพืชไม่ใช่เรื่องใหม่ในวัฒนธรรมไทย อาหารที่เราคุ้นเคยอย่างข้าว ถั่วเขียว งา และถั่วเหลืองก็ล้วนเป็นส่วนหนึ่งของครัวไทยมานานแล้ว ส่วนเมล็ดเจียและเมล็ดแฟลกซ์ก็เพิ่งมาฮิตในฐานะ “ซุปเปอร์ฟู้ด” ในหมู่คนรักสุขภาพ (Wikipedia: Seed-based nutrition) แต่สิ่งที่แปลกใหม่และอาจพลิกโฉมวงการได้ คือการปรับแต่งพืชผลเหล่านี้อย่างแม่นยำเพื่อให้ตอบโจทย์ความต้องการทางโภชนาการได้ดียิ่งขึ้น งานวิจัยหลายชิ้นยืนยันถึงผลดีของการเพิ่มวิตามินในพืชหลัก โดยชี้ว่าการได้รับวิตามินบี 1 บี 6 โฟเลต และเอ ในปริมาณที่สูงขึ้น มีส่วนช่วยให้สุขภาพสมองและร่างกายดีขึ้นทั้งในเด็กและผู้ใหญ่ (PubMed study on vitamin B1/B6 and cognition)

สำหรับประเทศไทย ในอนาคต เราอาจมีถั่วเหลืองหรือข้าวพันธุ์ไทยที่ปลูกในบ้านเราแต่มีวิตามินสูงขึ้นตามธรรมชาติ นวัตกรรมแบบนี้จะช่วยลดการพึ่งพาอาหารเสริมนำเข้าและอาหารแปรรูปที่เติมสารอาหาร ทั้งยังช่วยเสริมศักยภาพให้เกษตรกรรายย่อย และสนับสนุนวิสัยทัศน์ “อาหารเพื่ออนาคต” (Food for the Future) ของรัฐบาล อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญย้ำว่า การมีส่วนร่วมของประชาชนและความโปร่งใสเรื่องกฎระเบียบเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่ง คนไทยจำเป็นต้องรู้ว่ามีอะไรอยู่ในอาหาร และผลิตมาอย่างไร ซึ่งเน้นย้ำความสำคัญของการติดฉลากที่ชัดเจนและทางเลือกของผู้บริโภค

มองไปข้างหน้า แนวทางแก้ปัญหาแบบ ดร. ซุน อาจเป็นจุดเริ่มต้นของความร่วมมือระดับภูมิภาค เปิดโอกาสให้ประเทศสมาชิกอาเซียนได้แบ่งปันความก้าวหน้าทางงานวิจัย สร้างคลังเมล็ดพันธุ์ และร่วมกันแก้ปัญหาทุพโภชนาการ การใช้เทคโนโลยีแก้ไขจีโนมในภาคเกษตรที่เพิ่มขึ้น ได้กระตุ้นให้เกิดการพูดคุยเรื่องกฎระเบียบใหม่ๆ ในระดับนานาชาติแล้ว ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) ของไทย ได้แสดงท่าทีเปิดรับเทคโนโลยีปรับปรุงพันธุ์พืชขั้นสูง พร้อมๆ กับเน้นย้ำเรื่องความปลอดภัยและความเชื่อมั่นของสาธารณชน (National Center for Genetic Engineering and Biotechnology, Thailand) การทำให้แน่ใจว่าทั้งเกษตรกรและผู้บริโภคจะได้รับประโยชน์เต็มที่ ไม่เพียงต้องการความสำเร็จทางวิทยาศาสตร์เท่านั้น แต่ยังต้องการการเข้าถึงชุมชน การให้ความรู้ และการลงทุนในระบบเมล็ดพันธุ์ที่ยั่งยืนด้วย

สิ่งที่ผู้บริโภคชาวไทยทำได้คือ การเลือกกินอาหารที่หลากหลายและมีคุณค่าทางโภชนาการ และคอยติดตามข่าวสารนวัตกรรมเกษตรใหม่ๆ อยู่เสมอ สำหรับผู้กำหนดนโยบาย การลงทุนในความร่วมมือด้านวิจัยในประเทศ การสนับสนุนการอบรมเกษตรกร และการปรับปรุงกฎหมายฉลากอาหารให้ทันสมัย จะช่วยเพิ่มผลกระทบจากความพยายามในการเสริมคุณค่าทางชีวภาพให้ได้มากที่สุด ขณะที่งานวิจัยบุกเบิกของ ดร. ซุน กำลังดำเนินไป สังคมไทยจะได้รับประโยชน์จากการเปิดรับ ไม่ใช่แค่เทคโนโลยีใหม่ๆ แต่รวมถึงจิตวิญญาณแห่งนวัตกรรมด้วย – ดังสำนวนไทยที่ว่า ข้าวใหม่ปลามัน ซึ่งสะท้อนความพร้อมที่จะหล่อเลี้ยงอนาคตของชาติ ด้วยเมล็ดพันธุ์ที่ฉลาดขึ้นและดีต่อสุขภาพยิ่งขึ้น

แหล่งข้อมูล: