ผลการศึกษาล่าสุดชี้ว่า ความเครียดเรื่องเงินที่เพิ่มสูงขึ้น กำลังกลายเป็นปัญหาใหญ่ที่ไม่ใช่แค่บั่นทอนสุขภาพกาย แต่ยังส่งผลร้ายต่อการทำงานของสมองและความคิดด้วย ปัญหานี้เห็นได้ชัดในสหรัฐอเมริกา และสะท้อนให้เห็นถึงความสำคัญในระดับโลกที่ต้องทำความเข้าใจว่า แรงกดดันทางเศรษฐกิจส่งผลกระทบเป็นวงกว้างต่อสุขภาพและสติปัญญาของผู้คนอย่างไร
จริงอยู่ที่เรื่องความเครียดทางการเงินกับปัญหาสุขภาพไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่ผลศึกษาล่าสุดกลับตอกย้ำว่า มันส่งผลลึกกว่าที่คิดไปถึงประสิทธิภาพสมอง หรือแม้แต่ระดับไอคิว ที่ปกติแล้วค่อนข้างคงที่ในวัยผู้ใหญ่ พอคนเราเจอความไม่แน่นอนทางการเงินมากขึ้น ก็ยิ่งวิตกกังวลมากขึ้น กลายเป็นวงจรที่ส่งผลเสียต่อสุขภาพจิต การตัดสินใจแย่ลง และความสุขในชีวิตโดยรวมก็น้อยลงตามไปด้วย
สำหรับประเทศไทย ที่ปัญหาความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจและหนี้ครัวเรือนยังคงเป็นเรื่องใหญ่ ก็น่าจับตาผลการศึกษาเหล่านี้เช่นกัน เพราะในโลกที่เชื่อมถึงกันหมด ความท้าทายทางเศรษฐกิจมันข้ามพรมแดนกันได้ง่ายๆ ผลกระทบที่ว่านี้จึงอาจเกิดขึ้นกับคนไทยไม่ต่างกัน ทั้งเรื่องสุขภาพและการทำงานของสมอง
ผู้เชี่ยวชาญอธิบายว่า ปัญหาสุขภาพจากความเครียดมันเกิดขึ้นได้ทั้งทางตรง คือ ฮอร์โมนความเครียดเปลี่ยนไป ทำลายความจำและความคิด และทางอ้อม เช่น พอเงินฝืด ก็เข้าถึงการรักษาพยาบาลหรืออาหารดีๆ ได้น้อยลง ด้าน ดร. อภิวัฒน์ ศรีจงทรณ์ นักประสาทวิทยา จากจุฬาฯ ให้ความเห็นว่า “ความเครียดเรื่องเงินมันเหมือนค่อยๆ กัดกินสมองเราไปทีละนิด กระทบทั้งการแก้ปัญหาและสมาธิ ซึ่งเป็นเรื่องสำคัญมากในโลกที่หมุนเร็วแบบทุกวันนี้”
ในบริบทของไทย ที่เศรษฐกิจกำลังค่อยๆ ฟื้นตัวหลังโควิด-19 ยิ่งมีความจำเป็นเร่งด่วนที่ต้องมีกลไกช่วยเหลือ เพื่อแบ่งเบาภาระความเครียดเรื่องเงินของประชาชน ไม่ว่าจะเป็นโครงการให้ความรู้ทางการเงิน บริการด้านสุขภาพจิตที่เข้าถึงง่าย หรือระบบช่วยเหลือในชุมชน สิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นเครื่องมือสำคัญที่จะช่วยบรรเทาผลกระทบจากความกังวลเรื่องเงินได้
ในมุมของวัฒนธรรมไทย การที่เราให้ความสำคัญกับครอบครัวและชุมชน ก็อาจเป็นเกราะป้องกันได้เหมือนกัน เพราะมีการช่วยเหลือเกื้อกูลกันทั้งทางใจและแบ่งปันสิ่งของ ซึ่งช่วยลดแรงกดดันส่วนตัวลงได้ นอกจากนี้ หลักธรรมคำสอนในพุทธศาสนาที่สอนให้ปล่อยวางเรื่องวัตถุก็เป็นอีกปัจจัยหนึ่งในสังคมที่อาจช่วยบรรเทาผลกระทบจากความเครียดเรื่องเงินได้
มองไปข้างหน้า เมื่อเห็นแล้วว่าความเครียดทางการเงินมีแนวโน้มจะส่งผลกระทบต่อสุขภาพและสติปัญญาของผู้คนต่อไปเรื่อยๆ ก็ยิ่งเป็นเรื่องสำคัญที่ผู้กำหนดนโยบายและผู้เกี่ยวข้องด้านการศึกษาต้องหันมาให้ความสำคัญกับโครงสร้างพื้นฐานด้านสุขภาพจิตและการให้ความรู้ทางการเงินอย่างจริงจัง การนำเรื่องเหล่านี้มาผสมผสานในยุทธศาสตร์ชาติอย่างเป็นระบบ ไม่เพียงจะช่วยแก้ปัญหาเฉพาะหน้า แต่ยังเป็นการสร้างความแข็งแกร่งให้คนไทยพร้อมรับมือกับความท้าทายทางเศรษฐกิจที่จะเกิดขึ้นในอนาคตได้
สำหรับคนไทยที่อยากดูแลสุขภาพตัวเองให้ห่างไกลจากความเครียดเรื่องเงิน ลองเริ่มจากสิ่งง่ายๆ ที่ทำได้จริง เช่น ตั้งเป้าหมายการเงินที่ไม่เกินตัว ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านการเงิน หรือหากิจกรรมผ่อนคลายทำ เช่น นั่งสมาธิ หรือเข้าร่วมกลุ่มกิจกรรมในชุมชน วิธีเหล่านี้ช่วยดูแลสุขภาพใจและสุขภาพกายได้ดีทีเดียว