“การกินอาหารฮิสตามีนต่ำ” กลายเป็นเทรนด์สุขภาพใหม่ที่กำลังฮิตติดลมบน เป็นไวรัลทั้งใน TikTok และ Instagram เหล่าอินฟลูฯ พากันบอกว่า การงดกินอาหารที่มีฮิสตามีนสูงๆ อย่างพวกชีสบ่ม ไวน์ และของหมักดองต่างๆ คือเคล็ดลับสุขภาพดี ช่วยลดอาการน่ารำคาญอย่างท้องอืดประจำ หรือลมพิษผื่นคันแบบไม่รู้สาเหตุ อย่างไรก็ดี ก่อนจะเชื่อตามๆ กันไป เรามาทำความเข้าใจกันก่อนดีกว่าว่า “ฮิสตามีน” คืออะไร แล้วการกินแบบนี้มันช่วยได้จริงแค่ไหน จะได้ไม่ตกเป็นเหยื่อกระแสโซเชียล เราได้คุยกับผู้เชี่ยวชาญอย่าง ดร. เพอร์วี พาริคห์ (Dr. Purvi Parikh) แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านโรคภูมิแพ้และภูมิคุ้มกันวิทยา และคุณมาร์ลี แฮมิลตัน (Marlee Hamilton) นักกำหนดอาหารวิชาชีพ เพื่อไขความจริงเบื้องหลังเทรนด์นี้กัน
ดร. เพอร์วี พาริคห์ แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านโรคภูมิแพ้และภูมิคุ้มกันวิทยา อธิบายว่า ฮิสตามีนคือสารเคมีที่ร่างกายเราสร้างขึ้นมาเองเมื่อเกิดอาการแพ้ เพื่อปลุกระบบภูมิคุ้มกันให้ตื่นตัว แต่คุณมาร์ลี แฮมิลตัน เสริมว่า สารตามธรรมชาติตัวนี้ไม่ได้มีดีแค่นั้น แต่ยังมีบทบาทอื่นๆ ด้วย ทั้งช่วยกระตุ้นการหลั่งกรดในกระเพาะอาหาร และเป็นสารสื่อประสาทในสมอง ถึงฮิสตามีนจะเป็นกลไกปกติของร่างกาย แต่กับบางคน ฮิสตามีนเจ้ากรรมก็อาจก่อปัญหาได้ อาจเพราะเอนไซม์บางตัวทำงานไม่เต็มที่ หรือมีเซลล์แมสต์ (mast cells) ที่ขยันทำงานเกินเหตุ จนเกิดอาการคันยุบยิบ เป็นลมพิษ หรือมีปัญหาท้องไส้ปั่นป่วน
เรื่องที่น่าห่วงจริงๆ ก็คือ ฮิสตามีนในอาหารนี่แหละที่มันสะสมเพิ่มขึ้นได้ โดยเฉพาะเวลาเก็บไว้นานๆ หรือผ่านการหมักดอง คุณแฮมิลตันชี้เป้าไปที่พวกเนื้อแปรรูป (cured meats) ชีสบ่ม และผลิตภัณฑ์นมหมักดอง ว่าเป็นกลุ่มอาหารที่มีฮิสตามีนสูงปรี๊ด ปัจจัยอย่างระดับเอนไซม์ในร่างกาย โดยเฉพาะเอนไซม์ไดเอมีน ออกซิเดส (DAO) ก็มีผลต่อความสามารถในการกำจัดฮิสตามีน นอกจากนี้ แค่เรื่องง่ายๆ ในชีวิตประจำวัน อย่างการรีบเอาของสดเข้าช่องฟรีซแทนที่จะแช่เย็นธรรมดา ก็ช่วยชะลอการสร้างฮิสตามีนในอาหารได้แล้ว
ดร. พาริคห์ แนะว่า การลองกินอาหารฮิสตามีนต่ำแบบค่อยเป็นค่อยไป อาจมีประโยชน์กับคนที่มีภาวะสุขภาพบางอย่าง เช่น กลุ่มอาการที่เซลล์แมสต์ทำงานผิดปกติ (Mast Cell Activation Syndrome - MCAS) และภาวะลองโควิด (Long COVID) ถึงแม้หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่มายืนยันเป๊ะๆ อาจจะยังไม่เยอะ แต่จากปากต่อปากของผู้ที่ลองใช้ ก็พบว่าช่วยลดการอักเสบและบรรเทาอาการได้ดี คุณแฮมิลตันเสริมว่า สูตรอาหารนี้เป็นที่นิยมในหมู่คนที่มีภาวะลองโควิด เพราะมีอาการบางอย่างคล้ายๆ กับ MCAS แต่เธอก็ย้ำหัวตะปูว่า ไม่ว่าจะปรับเปลี่ยนการกินอะไร ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนเสมอ
ทีนี้หันมามองบ้านเรา คนไทยอย่างเราๆ ที่คุ้นเคยกับสารพัดของหมักดอง ทั้งส้มตำ น้ำปลา ปลาร้า กะปิ เรียกว่าเป็นหัวใจของครัวไทยเลยก็ว่าได้ คำแนะนำเรื่องอาหารฮิสตามีนต่ำเลยกลายเป็นเรื่องที่ต้องคิดหนัก การจะหาจุดสมดุลระหว่างรสชาติอาหารไทยที่ถูกปากกับเรื่องสุขภาพ จึงต้องใส่ใจเรื่องการเตรียมและการเก็บรักษาวัตถุดิบอาหารให้ดี เพื่อให้อาหารจานโปรดของเรายังอร่อยถูกปากและดีต่อสุขภาพ โดยไม่ไปปลุกอาการแพ้ฮิสตามีนขึ้นมา (ถ้าเรามีภาวะนี้)
มองไปข้างหน้า บทบาทของอาหารฮิสตามีนต่ำก็ยังเป็นเรื่องที่ต้องติดตามกันต่อไป ตราบใดที่ยังไม่มีงานวิจัยมารองรับอย่างชัดเจน แต่การพูดคุยปรึกษาผู้เชี่ยวชาญและการดูแลสุขภาพแบบที่มองเราเป็นศูนย์กลางนี่แหละ จะช่วยให้เข้าใจแนวทางการกินนี้ได้ดีขึ้น หากคุณมีอาการที่สงสัยว่าอาจเกี่ยวกับฮิสตามีน การปรึกษานักกำหนดอาหารจะช่วยให้คุณตัดสินใจได้อย่างมีข้อมูลและถูกต้อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อต้องเอาเรื่องวัฒนธรรมการกินอยู่ของเรามาพิจารณาด้วย
สรุปง่ายๆ ก็คือ ถึงแม้การกินอาหารฮิสตามีนต่ำอาจช่วยบรรเทาอาการให้คนที่มีภาวะแพ้ฮิสตามีนหรือมีโรคบางอย่างได้จริง แต่การเอาไปใช้กับทุกคนพร่ำเพรื่อ อาจเสี่ยงทำให้ขาดสารอาหาร หรือเกิดพฤติกรรมกลัวอาหารไปซะเปล่าๆ สิ่งสำคัญสำหรับคนไทยคือการหา “ทางสายกลาง” ที่ทำให้เรายังเอ็นจอยกับรสชาติอาหารไทยอันเป็นเอกลักษณ์ได้ ควบคู่ไปกับการดูแลสุขภาพของตัวเอง เพื่อลดอาการไม่สบายต่างๆ และส่งเสริมให้ระบบทางเดินอาหารทำงานได้ดีไปพร้อมกัน