งานวิจัยล่าสุดชี้ให้เห็นความเชื่อมโยงที่น่าสนใจระหว่างระดับการศึกษาของผู้ปกครองกับระดับความเครียดที่สูงขึ้นในหมู่เด็กๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อก่อนเข้ามหาวิทยาลัย การศึกษานี้ทำโดยนักวิจัยในเยอรมนีและสวิตเซอร์แลนด์ ซึ่งตอกย้ำแนวโน้มที่พบมากขึ้นว่า เด็กที่มาจากครอบครัวที่พ่อแม่มีการศึกษาสูงมักเผชิญกับความเครียดในระดับที่สูงกว่า โดยเฉพาะในช่วงเปลี่ยนผ่านเข้าสู่รั้วมหาวิทยาลัย แหล่งข้อมูล
การทำความเข้าใจว่าทำไมความเชื่อมโยงนี้จึงมีความสำคัญต่อบริบทสังคมไทยนั้น จำเป็นต้องมองทั้งภาพรวมทั่วโลกและลักษณะเฉพาะของไทย หลายครอบครัวไทย โดยเฉพาะในสังคมเมือง ให้ความสำคัญเรื่องการเรียนเป็นอย่างมาก โดยมักมองว่าความสำเร็จด้านการเรียนคือหลักประกันความสำเร็จและความมั่นคงในอนาคต ด้วยเหตุนี้ ความกดดันที่ต้องเรียนเก่งและประสบความสำเร็จจึงไม่ใช่แค่ความคาดหวังส่วนตัวหรือของครอบครัวเท่านั้น แต่ยังเป็นความคาดหวังของสังคมไทยโดยรวมด้วย สิ่งนี้สอดคล้องกับผลการวิจัยนานาชาติที่พบว่าความคาดหวังที่สูงขึ้นของผู้ปกครองอาจส่งผลต่อความเครียดของลูกโดยไม่ได้ตั้งใจ
ในงานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Frontiers in Psychiatry นักวิจัยได้สำรวจว่า วัยรุ่น โดยเฉพาะกลุ่มที่กำลังเตรียมตัวเข้ามหาวิทยาลัย ได้รับอิทธิพลจากความสำเร็จทางการศึกษาของพ่อแม่ได้อย่างไร งานวิจัยชี้ว่าพ่อแม่กลุ่มนี้ ซึ่งอาจได้รับแรงผลักดันจากความสำเร็จของตนเอง อาจตั้งความคาดหวังเรื่องเรียนและกิจกรรมนอกหลักสูตรกับลูกสูงเกินไปโดยไม่รู้ตัว ความกดดันดังกล่าวสามารถกลายเป็นความเครียดสะสม ซึ่งเป็นประเด็นที่น่ากังวลมากขึ้นเรื่อยๆ เพราะอาจส่งผลเสียต่อสุขภาพจิตในระยะยาว
จากมุมมองผู้เชี่ยวชาญ ดร. อนัญญา ปิยพงศ์ นักจิตวิทยาผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตวัยรุ่น อธิบายว่า “ในสังคมไทย การผลักดันให้ลูกประสบความสำเร็จด้านการเรียนมักมาพร้อมกับความคาดหวังของผู้ปกครอง ซึ่งบางครั้งอาจเกินความสามารถหรือความสนใจของเด็กแต่ละคน นี่อาจเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้เด็กนักเรียนนักศึกษาเครียดมากขึ้น”
สำหรับสังคมไทย ที่ซึ่งค่านิยมดั้งเดิมเรื่องการศึกษามาเจอกับยุคสมัยใหม่และอิทธิพลจากโลกภายนอก ผลการวิจัยเหล่านี้จึงมีความเกี่ยวโยงอย่างยิ่ง การศึกษาในประเทศไทยไม่ได้เป็นเพียงเรื่องการพัฒนาตนเองเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวพันกับหน้าตาและสถานะทางสังคมของครอบครัวอย่างแยกไม่ออก ดังนั้น ความกดดันจากพ่อแม่จึงอาจบดบังความต้องการที่แท้จริงและสุขภาพจิตของเด็กได้ในบางครั้ง
งานวิจัยนี้เน้นย้ำถึงปรากฏการณ์ที่อาจพบเห็นได้มากขึ้นเรื่อยๆ เมื่อพ่อแม่ชาวไทยมีการศึกษาสูงขึ้น ซึ่งเป็นแนวโน้มที่สอดคล้องกับการพัฒนาทางเศรษฐกิจและการเข้าถึงโอกาสทางการศึกษาในต่างประเทศที่เพิ่มขึ้น ความท้าทายที่สำคัญคือการสร้างสมดุลระหว่างความคาดหวังเหล่านี้กับการสนับสนุนลูก โดยให้ความสำคัญกับสุขภาพจิตพอๆ กับความสำเร็จด้านการเรียน
ในอนาคต จำเป็นต้องสร้างความตระหนักรู้และเปิดพื้นที่พูดคุยให้มากขึ้นเกี่ยวกับบทบาทของความคาดหวังของผู้ปกครองที่มีต่อความเครียดของนักเรียน ซึ่งรวมถึงกลยุทธ์ที่นำไปใช้ได้จริง เช่น การส่งเสริมการสื่อสารกันอย่างเปิดอกระหว่างพ่อแม่และลูก การสนับสนุนกิจกรรมนอกหลักสูตรที่เด็กชอบจริงๆ และการยอมรับความสำเร็จด้านอื่นๆ ของลูกนอกเหนือจากเรื่องเรียน
สำหรับครอบครัวไทย การนำแนวทางการดูแลเรื่องการเรียนแบบองค์รวมที่เน้นความฉลาดทางอารมณ์ (EQ) และสุขภาวะที่ดี ควบคู่ไปกับความสำเร็จด้านวิชาการแบบเดิมๆ อาจช่วยลดความเครียดบางส่วนที่เกิดจากความคาดหวังของผู้ปกครองได้ ความสมดุลนี้สำคัญอย่างยิ่งหากต้องการให้เด็กรุ่นใหม่เติบโตได้ดีในสภาพแวดล้อมการเรียนที่แข่งขันสูงและเครียดมากขึ้นทุกวัน
โดยสรุป ขณะที่ระบบการศึกษาไทยกำลังพัฒนา การนำบทเรียนจากงานวิจัยนานาชาติเช่นนี้มาปรับใช้จะมีความจำเป็นอย่างยิ่งในการรับมือกับระดับความเครียดที่เพิ่มสูงขึ้นในหมู่เยาวชน นักการศึกษา ผู้ปกครอง และผู้กำหนดนโยบายต้องทำงานร่วมกันเพื่อให้แน่ใจว่าคนรุ่นต่อไปจะสามารถก้าวผ่านเส้นทางการเรียนไปได้อย่างมีความสุขและสุขภาพจิตที่ดี การให้ความรู้พ่อแม่ผู้ปกครองเพิ่มเติมเกี่ยวกับการให้กำลังใจเชิงบวกและการรับมือกับความเครียดอาจเป็นอีกทางหนึ่งในการลดแรงกดดันที่เป็นต้นตอของความเครียดในตัวนักเรียน