องค์การอาหารและการเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) ได้ออกมาส่งสัญญาณเตือนภัยครั้งล่าสุด ถึงการแพร่ระบาดของไวรัสไข้หวัดนก H5N1 ที่กำลังลุกลามอย่างรวดเร็วและเป็นวงกว้างในระดับที่ไม่เคยปรากฏมาก่อน สถานการณ์อันน่าเป็นห่วงนี้ ซึ่งถูกตอกย้ำในรายงานวิเคราะห์เมื่อเดือนมีนาคมที่ผ่านมา กำลังชี้ให้เห็นถึงความเสี่ยงใหญ่หลวงที่อาจส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อความมั่นคงทางอาหารและระบบสาธารณสุขทั่วโลก ซึ่งแน่นอนว่ารวมถึงประเทศไทยด้วย
มีรายงานว่า การระบาดของไวรัส H5N1 ทั่วโลก ทำให้ต้องสังเวยสัตว์ปีกไปแล้วหลายร้อยล้านตัวในหลายภูมิภาคทั่วโลก ที่น่ากังวลยิ่งไปกว่านั้นคือ ไวรัสได้เริ่มแพร่กระจายไปสู่สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ที่นักวิทยาศาสตร์กำลังจับตาอย่างใกล้ชิดถึงผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นต่อสุขภาพของมนุษย์ สำหรับประเทศไทย ซึ่งได้ชื่อว่าเป็นแหล่งผลิตและส่งออกเนื้อไก่รายใหญ่ของโลก สถานการณ์เช่นนี้ถือว่าน่าเป็นห่วงอย่างยิ่ง หากเกิดการระบาดในลักษณะเดียวกันขึ้นในประเทศ ผลกระทบต่ออุตสาหกรรมสัตว์ปีกและแหล่งอาหารสำคัญของคนไทยอาจรุนแรงมหาศาล
นายก็อดฟรีย์ แมกเวนซี รองผู้อำนวยการใหญ่ FAO ได้เน้นย้ำถึงภัยคุกคามต่อความมั่นคงทางอาหารที่ใกล้เข้ามาทุกขณะ โดยยกตัวอย่างความปั่นป่วนทางเศรษฐกิจและโลจิสติกส์ครั้งใหญ่ที่เกิดขึ้นแล้วจากราคาไข่ที่พุ่งสูงขึ้นอย่างรุนแรงในสหรัฐอเมริกา อันเป็นผลมาจากการสูญเสียสัตว์ปีกกว่า 166 ล้านตัว ซึ่งส่วนใหญ่เป็นแม่ไก่ไข่ หากสถานการณ์เช่นนี้เกิดขึ้นในไทย อาจทำให้ห่วงโซ่อุปทานในประเทศปั่นป่วนอย่างหนัก ราคาอาจถีบตัวสูงขึ้นและเกิดภาวะขาดแคลน โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อพิจารณาว่าคนไทยพึ่งพาสัตว์ปีกเป็นอาหารหลักและเป็นเส้นเลือดใหญ่ทางเศรษฐกิจ สถานการณ์นี้จึงเปรียบเสมือนสัญญาณเตือนภัยที่ดังขึ้นเรื่อยๆ เรียกร้องให้ต้องมีการยกระดับมาตรการป้องกันให้เข้มข้นยิ่งขึ้น เช่น การเพิ่มความเข้มงวดด้านความปลอดภัยทางชีวภาพในทุกขั้นตอนการผลิตและห่วงโซ่อุปทานสัตว์ปีก
อย่างไรก็ตาม ภัยคุกคามนี้ไม่ได้จำกัดอยู่แค่เรื่องปากท้อง แต่ยังลุกลามมาถึงเรื่องสุขภาพของประชาชนด้วย นางเบธ เบคโดล รองผู้อำนวยการใหญ่อีกท่านของ FAO ชี้ให้เห็นถึงบทบาทสำคัญของภาคเอกชนในการเร่งพัฒนาเทคโนโลยี ไม่ว่าจะเป็นวัคซีน ชุดตรวจวินิจฉัยโรค และบริการด้านสัตวแพทย์ เพื่อร่วมกันต่อสู้กับการแพร่ระบาด โอกาสที่เชื้อไวรัสจะกระโดดข้ามจากนกมาสู่สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมได้สร้างความเสี่ยงเพิ่มขึ้นอีกระดับ ดังที่มีรายงานผู้ป่วยในสหรัฐอเมริกาซึ่งแสดงให้เห็นว่าไวรัสมีการปรับตัว แม้ในตอนแรกอาการอาจดูไม่รุนแรง เช่น เยื่อบุตาอักเสบและมีไข้ แต่กรณีของผู้สูงอายุรายหนึ่งในรัฐลุยเซียนา ซึ่งกลายเป็นผู้เสียชีวิตจาก H5N1 รายแรกในประเทศ ก็เป็นการตอกย้ำถึงอันตรายที่ซ่อนเร้นอยู่ นอกจากนี้ รายงานจากแคนาดาเกี่ยวกับเด็กหญิงที่ป่วยหนักด้วยไวรัสสายพันธุ์กลายพันธุ์ ก็ยิ่งเพิ่มความน่ากังวลให้กับการเฝ้าระวังด้านสาธารณสุขในระดับนานาชาติ
ปิแอร์ เบสซิแยร์ นักไวรัสวิทยาผู้มีชื่อเสียง เน้นย้ำว่า แม้สายพันธุ์ปัจจุบันของ H5N1 ยังไม่สามารถแพร่เชื้อจากคนสู่คนได้อย่างมีประสิทธิภาพ แต่อย่าได้ชะล่าใจ เพราะประวัติศาสตร์ได้สอนเราแล้วว่าไวรัสไข้หวัดใหญ่ที่มีต้นกำเนิดจากสัตว์ปีกสามารถพัฒนาจนกลายเป็นการระบาดใหญ่ในมนุษย์ได้ ด้วยความที่ประเทศไทยเชื่อมโยงกับทั่วโลกและพึ่งพาอุตสาหกรรมการท่องเที่ยว หากเกิดการแพร่เชื้อจากคนสู่คนขึ้นมาโดยตรวจไม่พบ อาจนำมาซึ่งผลกระทบที่ร้ายแรงเกินคาดคิด การป้องกันไม่ให้เชื้อข้ามมาติดคนและแพร่ระบาดในคนจึงเป็นเรื่องสำคัญอย่างยิ่งยวด ในขณะที่นักวิทยาศาสตร์ยังคงเฝ้าระวังการกลายพันธุ์ที่อาจเพิ่มความสามารถในการแพร่เชื้อของไวรัสอย่างต่อเนื่อง
สิ่งที่น่าสนใจคือ ประสบการณ์ของฝรั่งเศสอาจเป็นบทเรียนล้ำค่าที่ประเทศไทยสามารถนำมาปรับใช้ได้ ฝรั่งเศสสามารถลดการระบาดลงได้อย่างชัดเจน ผ่านโครงการฉีดวัคซีนเชิงรุก โดยเฉพาะในเป็ดที่เลี้ยงในฟาร์ม ซึ่งส่งผลให้ปีที่ผ่านมามีการระบาดในฟาร์มเพียง 10 แห่งเท่านั้น เทียบกับกว่า 400 แห่งในฤดูกาลก่อนหน้า ความสำเร็จนี้ตอกย้ำถึงความสำคัญของกลยุทธ์เชิงรุกและประโยชน์ของการใช้วัคซีนที่ออกแบบมาให้เหมาะสมกับความต้องการและสภาพแวดล้อมของท้องถิ่น
ในขณะที่การระบาดของ H5N1 ยังคงดำเนินต่อไป เป็นเรื่องสำคัญอย่างยิ่งที่ประเทศไทยจะต้องพิจารณาบทเรียนจากทั่วโลกเหล่านี้ และปรับใช้แนวทางการรับมือให้สอดคล้องกับบริบทของประเทศ เพื่อปกป้องทั้งความมั่นคงทางอาหารและระบบสาธารณสุขของชาติ การดำเนินการอย่างเร่งด่วนอาจรวมถึงการยกระดับการเฝ้าระวังอย่างเข้มข้น การเสริมสร้างความแข็งแกร่งของเครือข่ายสุขภาพสัตว์ และการพิจารณาฉีดวัคซีนเชิงกลยุทธ์ให้กับสัตว์ปีกกลุ่มเสี่ยง นอกจากนี้ ทางการไทยอาจต้องเพิ่มความร่วมมือกับหน่วยงานระหว่างประเทศและประเทศเพื่อนบ้านเพื่อติดตามรูปแบบการอพยพของนก ซึ่งอาจเป็นสัญญาณเตือนล่วงหน้าของการระบาดระลอกใหม่ การให้ความรู้และกลยุทธ์การสื่อสารที่ชัดเจนและเข้าถึงง่าย จะเป็นกุญแจสำคัญในการสร้างความเข้าใจและการมีส่วนร่วมของทั้งประชาชนและผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ให้ตระหนักถึงความเสี่ยงและแนวทางปฏิบัติที่จำเป็นเพื่อปกป้องระบบนิเวศและสุขภาพของคนไทยทุกคน
สำหรับพี่น้องชาวไทยทุกคน การตระหนักรู้และการมีส่วนร่วมในมาตรการป้องกันโรค เช่น การช่วยกันสอดส่องและรายงานเมื่อพบนกตายผิดปกติ หรือการปฏิบัติตามมาตรการความปลอดภัยทางชีวภาพอย่างเคร่งครัดในฟาร์มเลี้ยงสัตว์ปีก จะเป็นพลังสำคัญที่ช่วยสนับสนุนความพยายามของประเทศในการบรรเทาและควบคุมการแพร่ระบาดได้ ความเชื่อมโยงกันของระบบนิเวศและสุขภาพทั้งในระดับโลกและระดับท้องถิ่น เรียกร้องให้เราทุกคนต้องตื่นตัวอยู่เสมอ มีข้อมูลที่ถูกต้อง กำหนดนโยบายบนพื้นฐานของข้อมูลที่เป็นจริง และอาศัยความร่วมมือของชุมชน เพื่อรับมือกับภัยคุกคามที่เปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลานี้ได้อย่างทันท่วงที
แหล่งข้อมูล: Medscape article
