วันที่ ๑๗ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๘ ผมได้รับเชิญไปเป็นวิทยากรในหลักสูตรพัฒนานักจัดการงานวิจัยเชิงพื้นที่ (Area Based Research Manager) หลักสูตรการพัฒนา ศักยภาพบุคลากรสู่การเป็นนักจัดการงานวิจัยเชิงพื้นที่ ปีที่ 2 (ABC Academy: Episode II) จัดโดยทีมงานมหาวิทยาลัยพะเยา นำโดย ศ. ดร. เสมอ ถาน้อย สนับสนุนโดย บพท.
ผมไปตั้งแต่เช้า เพื่อเรียนรู้จากการฟังวิทยากรท่านอื่น ที่จะช่วยให้ผมมีข้อมูลทันสมัยขึ้นบ้าง ไม่ตกยุคจนเกินไป โดยที่ช่วงที่ผมเป็นวิทยากรบรรยายเรื่อง “การสร้างชุมชนเรียนรู้เพื่อพัฒนาพื้นที่อย่างยั่งยืน (PLC/LIP)” เป็นช่วง ๑๑ - ๑๒ น. ซึ่งชมได้ที่ (๑)
ได้ฟัง ดร. เสมอ บอกรายละเอียดของหลักสูตร และฟัง ดร. สีลาภรณ์ บัวสาย บรรยายเรื่อง Core Concept ของการเป็นนักจัดการงานวิจัยเชิงพื้นที่ (Area Based Research Manager) แล้วสะท้อนคิดย้อนกลับไปสมัยผมทำงานที่ สกว. ปี พ.ศ. ๒๕๓๖ - ๒๕๔๔ เรื่องการริเริ่มสร้างทักษะด้านการจัดการงานวิจัย และการสร้างนักจัดการงานวิจัย รวมทั้งการสร้างนักวิจัยจากความรู้ที่ได้จากการทำงานสมัยแรก ๔ ปี ผมได้เขียนหนังสือ การบริหารงานวิจัย แนวคิดจากประสบการณ์ ที่มีการปรับปรุงและตีพิมพ์ถึง ๔ ครั้ง มีเป้าหมายเพื่อเผยแพร่หลักการและแนวคิดเรื่องการบริหารงานวิจัย ซึ่งจะต้องบูรณาการการสร้างนักวิจัยและการสร้างนักจัดการงานวิจัยอยู่ในระบบการบริหารงานวิจัยของประเทศ
ดร. สีลาภรณ์ บอกที่ประชุมว่า ความล้มเหลวอย่างหนึ่งของ สกว. คือ ไม่สามารถสร้างระบบการจัดการงานวิจัยและสร้างนักวิจัยและนักจัดการงานวิจัยให้ยั่งยืนต่อเนื่องให้แก่ประเทศได้ ดังนั้น เมื่อยุบเลิก สกว. ในปี ๒๕๖๒ เปลี่ยนเป็น สกสว. ระบบการจัดการที่ สกว. สร้างขึ้นก็หายไปด้วย ฟังการบรรยายเรื่อง Area-Based Research Manager ของ ดร. สีลาภรณ์ได้ที่ (๒)
เป็นความล้มเหลวอย่างหนึ่งในชีวิตของผม คือได้ทำหน้าที่ผู้นำการสร้างระบบ แต่ไม่สามารถทำให้ระบบยั่งยืนทำประโยชน์แก่ประเทศได้ในปัจจุบัน โดยที่ในตอนนั้นผมไม่ได้คิดเรื่องการสร้างความยั่งยืนเลย คิดแต่การสร้างวิธีการใหม่ ระบบใหม่ จึงขอนำมาจารึกและเผยแพร่ไว้ให้คนรุ่นหลังที่ทำงานสร้างสรรค์ด้านการจัดการงานวิชาการ ว่าเมื่อค้นพบระบบที่ดี ให้คำนึงถึงการทำให้ระบบนั้นกระจายขยายผลไปทั่วประเทศ และมีความต่อเนื่องยั่งยืน ซึ่งหมายความว่า มีการพัฒนาต่อเนื่องจากความรู้ที่เพิ่มพูนขึ้นจากประสบการณ์
โครงการพัฒนานักจัดการงานวิจัยเชิงพื้นที่ของ บพท. ดำเนินการโดยทีมงานของ ม. พะเยา จึงถือได้ว่า เป็นการพัฒนาระบบการจัดการงานวิจัยต่อเนื่องจากที่ สกว. ริเริ่มไว้เมื่อกว่าสามสิบปีก่อน ในลักษณะที่เน้นเฉพาะการจัดการงานวิจัยเชิงพื้นที่
งานวิจัยของประเทศมีหลายแบบหลายเป้าหมาย แต่ละแบบต้องการการจัดการแตกต่างกัน ส่วนหนึ่งได้เสนอไว้แล้วในหนังสือ การบริหารงานวิจัย แนวคิดจากประสบการณ์ แต่ในเวลา ๓๐ ปี งานวิจัยในโลกได้พัฒนาไปมาก
วิจารณ์ พานิช
๒๗ ก.พ. ๖๘
