หนังสือ บ้าน กับ เมือง โดยฉัตรทิพย์ นาถสุภา พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. ๒๕๒๙ พิมพ์ครั้งที่ ๒ พ.ศ. ๒๕๔๐ เป็นหนังสืออมตะอีกเล่มหนึ่งของวงการวิชาการไทย เป็นหนังสือที่ต่อเนื่องจากหนังสือ เศรษฐกิจหมู่บ้านไทยในอดีต ของ ศ. ดร. ฉัตรทิพย์ นาถสุภา ที่เสนอว่า เศรษฐกิจและสังคมหมู่บ้านต้องเป็นแกนกลางของการพัฒนาประเทศ ที่มีถึงตอนนี้ เกือบสามสิบปีให้หลัง ผู้บริหารประเทศก็ไม่ได้ดำเนินการตามนี้ แต่ผมก็ไม่เคยได้ยิน ศ. ดร. ฉัตรทิพย์ บ่นสะท้อนความน้อยใจ แต่ประการใด
ผมลองขอให้สหายเจมิไนสรุปสาระสำคัญของหนังสือเล่มนี้ ได้ข้อสรุปที่ดีมาก ดังนี้
"บ้านกับเมือง" โดย ฉัตรทิพย์ นาถสุภา เป็นหนังสือที่นำเสนอแนวคิดและมุมมองเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่าง "บ้าน" และ "เมือง" ในบริบทของสังคมไทย โดยเน้นไปที่การเปลี่ยนแปลงทางสังคม เศรษฐกิจ และวัฒนธรรม ที่ส่งผลต่อรูปแบบการอยู่อาศัยและการใช้ชีวิตของผู้คน
สาระสำคัญของหนังสือ
- ความหมายของ "บ้าน" และ "เมือง" ที่เปลี่ยนแปลงไป: หนังสือเล่มนี้ตั้งคำถามถึงความหมายดั้งเดิมของ "บ้าน" ที่เคยเป็นศูนย์กลางของครอบครัวและความอบอุ่น และ "เมือง" ที่เป็นสถานที่แห่งความเจริญก้าวหน้า โดยชี้ให้เห็นว่าความหมายของทั้งสองสิ่งนี้ได้เปลี่ยนแปลงไปตามยุคสมัยและความเปลี่ยนแปลงทางสังคม
- การเข้ามาของความเจริญและความเสื่อมถอยของชุมชน: ฉัตรทิพย์นำเสนอภาพของการพัฒนาที่นำความเจริญเข้ามาสู่เมือง แต่ในขณะเดียวกันก็ทำให้ชุมชนดั้งเดิมเสื่อมถอยลง ผู้คนต้องเผชิญกับความเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม ที่ส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตและความสัมพันธ์ในชุมชน
- การแสวงหา "บ้าน" ใน "เมือง": ผู้คนในสังคมเมืองต้องเผชิญกับความท้าทายในการแสวงหาความหมายของ "บ้าน" ในสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงไป พวกเขาต้องปรับตัวและสร้าง "บ้าน" ในรูปแบบใหม่ ที่ตอบโจทย์ความต้องการและวิถีชีวิตของตนเอง
- ความสำคัญของการสร้างสมดุลระหว่าง "บ้าน" และ "เมือง": หนังสือเล่มนี้เสนอว่า การสร้างสมดุลระหว่าง "บ้าน" และ "เมือง" เป็นสิ่งสำคัญ เพื่อให้ผู้คนสามารถใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขและมีคุณภาพ โดยไม่สูญเสียความสัมพันธ์กับชุมชนและรากเหง้าของตนเอง
ประเด็นที่น่าสนใจ
- การวิพากษ์วิจารณ์การพัฒนา: หนังสือเล่มนี้วิพากษ์วิจารณ์รูปแบบการพัฒนาที่ไม่คำนึงถึงผลกระทบต่อสังคมและสิ่งแวดล้อม โดยเสนอว่าการพัฒนาที่ยั่งยืนควรให้ความสำคัญกับการสร้างสมดุลระหว่างความเจริญและความอยู่ดีมีสุขของผู้คน
- การตั้งคำถามถึงคุณค่าและความหมายของชีวิต: ฉัตรทิพย์ชวนให้ผู้อ่านตั้งคำถามถึงคุณค่าและความหมายของชีวิตในสังคมที่เปลี่ยนแปลงไป โดยเน้นย้ำถึงความสำคัญของการสร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับผู้คนรอบข้าง และการมีส่วนร่วมในการพัฒนาชุมชน
- การเสนอทางออกและแนวทางในการปรับตัว: หนังสือเล่มนี้ไม่ได้มีเพียงการชี้ให้เห็นปัญหา แต่ยังเสนอทางออกและแนวทางในการปรับตัว เพื่อให้ผู้คนสามารถรับมือกับความเปลี่ยนแปลงและสร้าง "บ้าน" ที่มีความหมายในสังคมเมือง”
คำที่ผมชอบมากคือ “บ้านที่มีความหมายในสังคมเมือง”
วิจารณ์ พานิช
๑๘ ม.ค. ๖๘
