'พระพุทธโสตถิธรรมศาสดา' ประสานงานสร้างขึ้นโดยสำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช) โดยนายแพทย์อภิชาติ รอดสม รองเลขาธิการ ทรงประทานนามให้โดย สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (อัมพร อมฺพโร) สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาปรินายก รวมเอาพุทธศิลป์ปางมารวิชัยอันงดงามหลายยุคสมัยของสังคมไทย มาออกแบบลักษณะพุทธศิลป์ขึ้นอย่างมีความหมายที่สุด ให้เป็นหมุดหมายของยุคร่วมสมัยและสร้างขึ้นองค์เดียวของโลก สื่อแสดงและจารจารึกอุปลักษณ์ศิลป์ ให้นัยประหวัดต่อการสื่อสาร พลวัตปฏิสัมพันธ์สร้างความหมาย ความเจริญงอกงาม วิวัฒน์ระบบสุขภาพองค์รวมจากฐานชีวิต หยั่งสะท้อนภูมิถิ่นสังคมวัฒนธรรมทางจิตใจ ก่อเกิดในแผ่นดินรัชสมัยรัชกาลที่ 9 สืบสานและวิวัฒน์เพิ่มพูนความเจริญงอกงามในแผ่นดินรัชสมัยรัชกาลที่ 10

              สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช) โดย นายแพทย์อภิชาติ รอดสม รองเลขาธิการ มีเจตนารมย์สร้างพระพุทธรูปปางมารวิชัย เฉลิมฉลองวาระ 18 ปี ของ สช ในปีพุทธศักราช 2568 แล้วได้ปรึกษาหารือ ช่วยกันศึกษาทบทวนสรรสร้างแนวคิด และมีน้ำใจให้ผมได้มีส่วนร่วมสร้างสิ่งดีงามยิ่งนี้ในการออกแบบเชิงสะท้อนกระบวนการคิดและสะท้อนองค์ประกอบความหมายสำคัญต่างๆ สู่พุทธลักษณะและพุทธศิลป์ของพระพุทธรูปที่จะสร้างขึ้น  

            สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช) นี้ เป็นผู้นำการพัฒนาเครื่องมือระดมพลังสังคม ในการสร้างกระบวนการเรียนรู้เสริมพลังการปฏิรูปของระบบสุขภาพในทุกระดับ ให้บูรณาการเข้ากับประเด็นการพัฒนาในด้านอื่นๆ พร้อมกับให้ก่อเกิดนวัตกรรมระบบและกลไกการจัดการ ที่สามารถรองรับความจำเป็นต่อการพลวัตของสังคมในเงื่อนไขแวดล้อมใหม่ๆได้อยู่ตลอดเวลา ไปด้วย ในภาคส่วนศาสนาก็เช่นกัน ได้ส่งเสริมบทบาทการเป็นผู้นำของพระสงฆ์และวัด ในการนำสร้างสุขภาพพระสงฆ์ พัฒนาเครือข่ายพระคิลานุปัฏฐาก นำการสร้างสุขภาวะสังคมฐานชุมชนวิถีพุทธร่วมกันของวัด ชุมชน ด้วยกระบวนการเวทีขับเคลื่อนธรรมนูญสุขภาพ สร้างบทบาทการจรรโลงศาสนธรรมและพัฒนาวัฒนธรรมทางจิตใจนำวัตถุในมิติใหม่ๆ ก่อเกิดการจัดการการเคลื่อนไหวการพัฒนาอย่างบูรณาการเสริมสร้างสุขภาวะสังคมอย่างบูรณาการ ที่หยั่งถึงวิถีชีวิตและวิถีสังคม มีส่วนต่อสุขภาพ สุขภาวะสังคมสิ่งแวดล้อม และสวัสดิภาพของปวงชน ที่ดี เป็นที่ยอมรับของสังคมโลก 

           ผมได้มีส่วนร่วมอยู่บ้างกับองค์กรอิสระเชิงปฏิรูปสังคมด้วยประเด็นร่วมยึดโยงกับมิติสุขภาพนี้เมื่อกว่า 20 ปีก่อนก่อเกิดและดำเนินการขึ้นอย่างเป็นทางการ โดยเป็นชุมชนวิจัยเชิงปฏิบัติการพัฒนาเครือข่ายบูรณาการพหุสาขาของทุกภาคส่วนและร่วมกันปฏิบัติการทบทวนสร้างพหุปัญญาพหุวิทยาการ พัฒนาเครือข่ายการจัดการพหุระดับ ต่อมา ก็เป็นกรรมการที่ปรึกษาโดยเฉพาะทางด้านการสื่อสารเชิงยุทธศาสตร์นโยบายการจัดการนำการปฏิรูปเชิงเนื้อหาการพัฒนาสุขภาวะเศรษฐกิจสังคมให้สะท้อนเชื่อมโยงกับวาระก่อเกิดประเด็นร่วมทางสุขภาพ เป็นประธานอนุกรรมการ และรองประธานคณะกรรมการเขตสุขภาพเพื่อประชาชน เขต 1 ภาคเหนือ เชียงใหม่ ซึ่งทำให้ได้ใกล้ชิดกับการสร้างวงจรปฏิสัมพันธ์ทางความหมายและร่วมสร้างนัยสำคัญต่อการพลวัตเชิงระบบด้วยกัน ยึดโยงกับฐานชีวิตฐานรากสังคม และการสะท้อนข้อมูลวิทยาศาสตร์ปฏิบัติขึ้นจากวิถีชีวิตและระบบจุลภาคส่วนล่าง สู่ระบบกลไกลดทอนผลิตซ้ำส่วนรวมระบบมหภาคส่วนบน ขององค์กรอิสระที่สำคัญ 3 องค์กร อันประกอบด้วย สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช) สำนักงานระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช) สำนักงานคณะกรรมการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส)ได้เห็นหลายอย่างที่เป็นภาวะก่อเกิดจากปฏิสัมพันธ์ทางความหมายของพหุปัจจัยที่สัมพันธ์กันเชิงระบบ เป็นพลังความเจริญงอกงาม นำการวิวัฒน์เคลื่อนไหวเปลี่ยนแปลงระบบ ให้ข่าวสารและสัญญาณชีวิตของสังคม ที่สื่อแสดงและสร้างหลักหมายให้สื่อประจักษ์ หยั่งประมาณ ด้วยกระบวนการมีชีวิต ร่วมกันได้ การได้อยู่กับสายธารแห่งการวิวัฒน์ต่างๆของสังคมในระยะ 20-30 ปีที่ผ่านมา จึงเหมือนได้เก็บรวบรวมมวลความสว่างไสวทางปัญญาของสังคมไว้เป็นวัดถุดิบสำหรับผสานส่วนประกอบสร้างต่างๆ ให้ปรากฏสิ่งก่อเกิดสั่งสมเหล่านี้ งอกงามยิ่งๆขึ้นจากฐานรากความงอกงามมีชีวิตในตนเองของสังคม

           การสร้างพระพทธรูปนี้ขึ้นเป็นหมุดหมาย แสดงวาระความคืบหน้าของการดำเนินงานต่างๆ ของการบูรณาการและเสริมพลังการพัฒนาเชิงปฏิรูปสุขภาวะสังคมด้วยประเด็นร่วมสุขภาพในกระบวนทัศน์ใหม่สร้างนำซ่อม ครอบคลุมมิติองค์รวมสุขภาพกาย สุขภาพใจ ปัญญา จิตวิญญาณ สังคม สิ่งแวดล้อม มีส่วนร่วมมือกันจากหลายภาคส่วน ทั้งภาคส่วนผู้นำทางจิตใจ ศาสนธรรม จากทุกศาสนาความเชื่อ และอื่นๆ จึงเป็นการได้หยั่งถึงฐานรากสังคมวัฒนธรรมสุขภาพ สร้างสุขภาพ สร้างสังคม สร้างความดีงาม และจรรโลงพระศาสนาในเชิงระบบการจัดการ อันเป็นปัจจัยต้นทุนสำคัญของการเผชิญปัญหาและร่วมกันแก้ไขด้วยกำลังแห่งปัญญาปฏิบัติ อย่างงดงาม เลยก็ศึกษา ออกแบบ และช่วยกันระดมความคิด สร้างลักษณะพุทธศิลป์ขึ้นอย่างมีความหมายที่สุด ให้เป็นหมุดหมายของยุคร่วมสมัย ได้สร้างสมบัติแผ่นดินไปด้วยกัน และได้ใช้เป็นสื่อสะท้อนสร้างความงอกงามร่วมกันต่างๆ อย่างเหมาะสม ตามแนวคิดและเจตนารมณ์ของการได้ริเริ่มขึ้นมา

          คุณหมออภิชาตินี้ ท่านเป็นอดีตนายแพทย์สาธารณสุขจังหวัดกาญจนบุรี ผู้อำนวยการ โรงพยาบาลท่าวังผา นครน่าน นายแพทย์สาธารณสุขจังหวัด ฉะเชิงเทรา เป็นคนเก่ง มีฝีมือ มาจากลูกบ้านนอก คนนครศรีธรรมราช เข้าวัด ใกล้วัด เป็นนักสื่อสารข้ามพรมแดนพหุปัญญา ข้ามภาคส่วน บูรณาการกลวิธีสร้างสุขชุมชน สุขภาพ กับปัญญาปฏิบัติทางจิตใจ ศาสนธรรม ศิลปะ การสื่อสาร สร้างการมีส่วนร่วมของสังคมกับระบบบริการสุขภาพ การสาธารณสุขชุมชน ที่ฝีมือดีที่สุดคนหนึ่งของประเทศ 

          ผมได้ร่วมงานกับเครือข่ายในความดูแลเชิงนโยบายของท่าน ได้ร่วมเวทีการบรรยาย สื่อสาร พัฒนาเครือข่ายการทำงานในหลายวาระและหลายแห่งของประเทศ และได้เจอท่านไปเป็นประธานการเปิดแสดงงานทางศิลปะของชุมชนศิลปินสีน้ำแถวหน้าของประเทศและของโลกหลายครั้ง เป็นที่อัศจรรย์ใจสำหรับผม และได้เห็นจากท่านในการเป็นแพทย์ ผู้บริหาร นักสื่อสารเสริมพลังการปฏิบัติเชิงนโยบาย และเป็นผู้นำภาคนโยบายระดับสูงทางด้านการสาธารณสุขและระบบสุขภาพของประเทศ ที่สื่อสารสร้างประเด็นร่วม ของภาคส่วนสุขภาพกับชุมชนศิลปะ ชุมชนศิลปิน ภาคส่วนศิลปะสุนทรียปัญญา ได้อย่างดีที่สุดท่านหนึ่ง  

          ในการออกแบบพุทธศิลป์นี้ ผมได้ขอรับฟังแนวคิดคณะบริหารของ สช และท่านนายแพทย์อภิชาติ รองเลขาธิการ สช ในหลายแง่มุม แล้วใช้เป็นแนวศึกษา สำรวจ ทบทวน ทั้งข้อมูล ประวัติศาสตร์พัฒนาการ และประสบการณ์การพัฒนาในมิติที่เกี่ยวข้องหลายด้านของสังคมไทย นำมาออกแบบโดยรวมเอาแบบคลาสิคปางมารวิชัยของยุคเชียงแสน ซึ่งนับว่างามที่สุดของประปางมารวิชัยนับแต่ยุคโลหะ ก่อนประวัติศาสตร์ ผสมกับเอกลักษณ์สกุลช่างนครศรีธรรมราช ใส่พุทธปัญญาประภามณฑลซึ่งออกแบบจากเทริด ชายมงกุฏมโนราห์ ให้เป็นเอกลักษณ์สื่อและศิลปวัฒนธรรมภาคใต้ ที่ไม่เคยมีมาก่อน ออกแบบฐานแสดงกระแสธารแห่งอุปสรรคและวิกฤติปัญหา ให้เป็นฐานปางชนะมาร ใส่ตรา สช และเลขรัชกาลที่ 10 เป็นฐานพระปางมารวิชัยครั้งนี้ ที่ก็ไม่เคยมีมาก่อนเช่นกัน ประติมากรผู้ปั้น หล่อโลหะ และสร้างชิ้นงานให้สำเร็จ ก็เป็นศิลปินมืออาชีพผู้สร้างสรรค์ได้อย่างงดงามอย่างที่สุด

         สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (อัมพร อมฺพโร) สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาปรินายก องค์ปัจจุบัน ได้ทรงประทานนามพระพุทธรูปที่ทาง สช ได้นำสร้างขึ้นนี้ว่า ‘พระพุทธโสตถิธรรมศาสดา’ อ่านว่า พระ-พุด-ทะ-โสด-ถิ-ทำ-มะ-สาด-สะ-ดา แปลว่า พระพุทธเจ้าทรงเป็นพระศาสดาผู้แสดงธรรมอันสวัสดิมงคล 

         พระพุทธรูปที่ได้สร้างจัดขึ้นนี้ เป็นพระพทธรูปโลหะ หล่อด้วยทองเหลือง องค์พระพุทธรูปหน้าตักกว้าง 9 นิ้ว ฐานประดิษฐาน องค์พระ และพุทธปัญญาประภามณฑล แยกประกอบชิ้นส่วนได้ สะดวกในการเก็บรักษาดูแลและมีความยืดหยุ่นต่อการเคลื่อนย้ายติดตั้งได้อย่างเหมาะสม

          ฐานแสดงกระแสธารเชี่ยวกรากและฝูงปลาดุร้าย สื่อแสดงอุปสรรค วิกฤติปัญหา กิเลสมารภายในและภายนอก อันเป็นที่มาของรูปลักษณ์แห่งปัญญาปฏิบัติปางชนะมารหรือมารวิชัย หล่อทองเหลืองรมดำ ขับให้องค์พระผุดผ่องสดใส สื่อแสดงกำลังพุทธรรมปัญญาแห่งการชนะมาร ในส่วนพุทธธรรมปัญญาประภามณฑลสร้างด้วยโลหะทองเหลืองชุบโครเมี่ยมขัดมันวาว รวมแสงสะท้อนรายรอบในทุกสภาพแวดล้อมให้ส่องประกายเป็นจุดรวมแสงสว่างไสว องค์รวมจากการเสริมกันของทุกองค์ประกอบ พื้นผิว ความอ่อนโยนทางสุนทรียศิลป์ การสื่อสะท้อนยึดโยงกับภูมิปัญญา ความงดงาม ความดีงาม มุ่งการก่อเกิดกระแสธารแห่งปัญญาภายในตนของผู้ได้สดับชมอยู่เบื้องหน้า มีกำลังความสงบนิ่ง เข้าสู่วิหารชีวิตภายใน สร้างสุขภาพใจกาย ได้ปฏิบัติธรรมปัญญา อันเป็นสวัสดิมงคล และเป็นกำลังร่วมสร้างชุมชนสร้างสุข ด้วยวิถีแห่งปัญญาร่วมกัน ตรงไหนที่ผู้สร้างเห็นว่าควรจะเป็นอย่างไร ก็จะปรับแต่งได้ทันทีให้สื่อแสดงแนวคิดจิตใจของผู้ริเริ่มให้มากที่สุด หากให้ข้อมูลและให้หลักเกณฑ์ต่างๆ เพื่อเห็นพรมแดนถักทอความกว้างขวางเผื่อแผ่ถึงกันยิ่งเกริกไกรได้ ก็จะถ่ายทอดแบ่งปันสู่กันอย่างไม่อดออม เพื่อเสริมกันให้ปัญญาปฏิบัติทางตรงและก่อเกิดมรดกถาวรวัตถุให้แก่สังคมในมิติใหม่ๆอย่างนี้ ได้มีกำลังเบ่งบานทวีคูณความเจริญงอกงาม ให้ยิ่งๆขึ้น 

         หลังจากได้สร้าง หล่อ เสร็จออกมาแล้ว พระครูพิศิษฐ์อรรถการ หลวงพ่อทูล วัดธาตุน้อย(วัดท่านคล้าย) เกจิอาจารย์ผู้เป็นที่เลื่อมใสเคารพนับถือของชาวใต้ ชาวนครศรีธรรมราช และประชาชนทั่วประเทศ ได้เป็นประธานเททอง บนยอดสูงสุดของเขาศูนย์ เมืองนครศรีธรรมราช เป็นพุทธศิลป์ร่วมสมัยปางมารวิชัยองค์เดียวในโลก ที่สะท้อนจดจารกระบวนการพ้นทุกข์ร่วมกันด้วยวิถีแห่งปัญญาปฏิบัติของพหุภาคส่วนจากฐานรากสังคมวัฒนธรรม สร้างสุขภาพพระสงฆ์ เสริมพลังการจรรโลงพระศาสนาที่เกื้อหนุนส่งเสริมพระธรรมวินัย สร้างสุขภาพให้เป็นการจัดการชุมชนสร้างสุข สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ ได้อัญเชิญประดิษฐานและเก็บรักษาดูแลไว้ ณ สำนักงาน และจะอัญเชิญเป็นองค์ประธานในงานเพื่อกลุ่มเป้าหมายต่างๆ ที่จะมีการจัดขึ้นอยู่เป็นระยะๆ 

         เป็นความดีงาม เป็นศิลปะความงดงาม และเป็นภูมิพหุปัญญาสังคม บูรณาการสรรพวิทยาการ พลวัตวงจรศิลปวิทยวัฒนธรรมวิวัฒน์ สะท้อนขึ้นจากวิถีสร้างสุขชุมชน ในอีกวาระหนึ่งของแผ่นดิน ที่นำโดยภาคส่วนสุขภาพในชุดกระบวนทัศน์ใหม่ของสังคมไทย.