รายงานผลการวิจัย The neurobiology of stress: Vulnerability, resilience, and major depression ได้ขนานนามการระบาดใหญ่ของความเครียด ว่า “การระบาดใหญ่ระลอกที่สอง” (the second pandemic) โดยการระบาดใหญ่ระลอกแรกคือ Covid-19 pandemic เป็นการระบาดใหญ่ระลอกแรก
สะท้อนว่า ระบบนิเวศที่แวดล้อมวิถีชีวิตของผู้คนในปัจจุบัน นำสู่ความเครียด stress ที่อาการสุดขั้วคือ major depression (ซึมเศร้า), anxiety (วิตกกังวล), และ PTSD (Post-Traumatic Stress Disorder)
การทำความเข้าใจกลไกทางชีววิทยาเกี่ยวกับความเครียดจึงน่าจะช่วยลดความเครียดจากสภาพแวดล้อมทางสังคมในปัจจุบันได้ โดยเขาแนะนำหนังสือ The Neurobiology of Stress: Vulnerability, Resilience, and Major Depression ที่ช่วยแนะนำให้เราพัฒนาความยืดหยุ่นทางอารมณ์ให้แก่ตนเอง เป็นหนึ่งในกลวิธีสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรค ซึ่งในที่นี้เน้นที่โรคทางอารมณ์และจิตใจ ที่นำสู่พยาธิสภาพทางกายได้ด้วย
ขอแทรกไว้ตรงนี้ว่า ชีวิตของผมสุขภาพดีเช่นนี้ได้ ก็เพราะค้นพบวิธีเอาชนะความเครียดในชีวิตประจำวันได้โดยการออกกำลังกายแบบแอโรบิก ตั้งแต่อายุ ๔๐ ปี และถือปฏิบัติเรื่อยมาทุกวันจนปัจจุบัน
เขาบอกว่า โรคที่เกิดจากความเครียดส่งผลต่อสมอง เต็มไปด้วยปัจจัยที่ยังไม่รู้ และโรคในกลุ่ม mood and anxiety disorder ไม่ใช่โรคเดียว แต่เป็นกลุ่มโรคที่มีกลไกการเกิดต่างกัน การวินิจฉัยอาศัยความผิดปกติของพฤติกรรม ยังไม่มีตัวบ่งชี้ทางชีววิทยาให้ใช้ในการวินิจฉัย
อ่านแล้วเกิดความสงสารผู้คนในโลกที่ได้รับผลกระทบจากสงครามและความขัดแย้ง ขึ้นมาจับใจ ว่าเขาได้รับความเครียดทั้งด้านร่างกาย และจิตใจ คนไทยเราโชคดีที่ไม่ตกอยู่ในสภาพร้ายแรงขนาดนั้น แต่ก็อดคิดไม่ได้ว่า ยังมีคนไทยจำนวนหนึ่งตกอยู่ใต้ความเครียดจากสภาพความเป็นอยู่ในครอบครัว
เอาเข้าจริง บทความนี้เน้นที่ระบาดวิทยา ไม่ใช่ประสาทวิทยา
วิจารณ์ พานิช
๑ ม.ค. ๖๗
