ครบรอบวันเกิดปีนี้ (11 ก.ค. 2566 ที่ผ่านมา) ลูกสาว (วีนัส อัศวภูมิ) ซื้อหนังสือดีให้เล่มหนึ่ง คือ สองพันสี่ร้อยสัปดาห์: การบริหารเวลาสำหรับมรรตัย คือผู้ที่เกิดมาแล้วต้องตาย ของ Oliver Burkeman ซึ่่งนำเสนอประเด็นที่น่าสนใจหลายเรื่อง แต่ที่อยากนำมาเขียนถึงเป็นเรื่องแรกคือ ‘กิจกรรมดูภาพ 3 ชั่วโมง’ อย่างมีจุดหมายคือการหยุดชีวิตที่รีบเร่งให้ช้าลง ซึ่งเหมาะในการปรับใช้กับวิถีชีวิตที่รีบเร่งของคนเราในปัจจุบันนี้มากเลยครับ 

เรื่องของเรื่องคือ Burkeman กล่าวถึงกิจกรรมที่ศาสตราจารย์ทางจิตวิทยาที่มหาวิทยาฮาร์วาร์ดชื่อ Jennifer Roberts นำใช้ในการฝึกนักศึกษาของเขาคือ ให้นักศึกษาเลือกภาพ หรือสถาปัตยกรรมอะไรก็ได้มานั่งดูต่อเนื่อง 3 ชั่วโมง โดยไม่ทำกิจกรรมอื่น เช่น ไม่รับโทรศัพท์ ไม่เช็คไลน์ ไม่ตอบอีไมล์ ไม่คุยกับใคร ยกเว้นไปห้องน้ำ (ถ้าจำเป็น) แล้วสังเกตว่าเกิดอะไรขึ้น 

 และก่อนนำเรื่องนี้มาเขียน Burkeman ก็ไปพบ Roberts และทดลองทำกิจกรรมด้วยตัวเอง ผมก็แว้ปความคิดว่าจะยังไม่อ่านว่าเขามีประสบการณ์อย่างไร เพราะอยากทดลองกับตนเองก่อน แล้วเมื่อวานก็ได้จังหวะทดลองทำกิจกรรมครับ เริ่มจาก 12.30 น. ถึง 15.30 น. 

ถ้าท่านจะทดลองทำกิจกรรมนี้ด้วยตนเองด้วยนั้น ยังไม่ควรอ่านว่าผลที่เกิดขึ้นกับผมคืออะไรนะครับ และทำลองแล้วได้ประสบการณ์อย่างไร เขียนเล่าให้ฟังด้วย 

อีกอย่างวันก่อนผมได้พบลูกศิษย์ที่โคราช (ดร. กำเพลิง) ผมเล่าเรื่องนี้ให้เขาฟัง และฝากให้เขาทดลองดู แล้วจะได้แลกเปลี่ยนประสบการณ์กันว่าเป็นอย่างไร ซึ่งจะนำมาเล่าให้ฟังอีกครั้ง ส่วนประสบการณ์ของผมเป็นดังนี้ครับ

หลังจากเริ่มกิจกรรมได้สักประมาณ 4-5 นาที ผมก็ผลอยหลับไปทั้งๆ ที่ยังนั่งดูภาพอยู่ ผมใช้ภาพนี้ครับ ซึ่งผมได้มาจากเวียตนามเมื่อหลายปีก่อนนั้นครับ

ตื่นอีกที และเหลือบดูนาฬิกาเป็นเวลา 12.40 น. แปลว่างีบหลับไปประมาณ 4-5 นาที หลังจากนั้นก็พยายามดูภาพอย่างตั้งใจเพื่อไม่ให้หลับอีก แต่แล้วก็ไม่รู้ผลอยหลับไปอีกแต่เมื่อใหร่ และไม่รู้ว่าหลับไปกี่นาที ตื่นอีกทีเวลาเกือบ 14.00 น. 

หลังจากงีบหลับไปสองครั้งก็รู้สึกว่าสดซื่นขึ้นมาก ก็เริ่มดูภาพใหม่อีกครั้ง ไม่รู้ตอนที่ Burkeman ทดลองทำกิจกรรม เขาจะงีบหลับเหมือนผมไหม และหลับแล้วทำกิจกรรมต่อไปได้หรือไม่ เดียวกับไปอ่านดูอีกครั้ง 

หลังจากดูภาพต่อไปอีกประมาณ 9 นาที เริ่มสังเกตเห็นสิ่งที่ไม่เคยเห็นในภาพมาก่อนคือ เริ่มเห็นว่า ‘มีนกชนิดอื่นที่เกาะอยู่บนกิ่งไว้อีกตัว’ ซึ่งแปลกใจมากๆ ก็เลยดูรายละเอียดของภาพต่อไป และไม่รู้ว่าดูต่อไปนานเท่าไหรจึงเห็นภาพน้ำตกซ่อนอยู่ในป่า ทางด้านซ้ายมือของเรา หรือด้านขวามือของภาพอีก 

และหลังจากนั้นก็เริ่มสังเกตุเห็นว่านักกระสาที่บินอยู่จะคอยาวกว่านกกยืนอยู่บนบก หรือยืนอยู่ในน้ำ โดยเฉพาะตัวที่บินอยู่กลางแม่น้ำ  และก็พบว่าเส้นตัดภูเขาที่อยู่ไกลออกไปทับตัวภูเขาที่อยู่ด้านหน้า ซึ่งควรซ่อนอยู่หลังภูเขาด้านหน้า 

หลังจากนั้นก็พบว่าขานกกระสาอยู่ก้นนก ไม่ใช่กลางลำตัว ซึ่่งจริงๆ มันควรอยู่แบบนั้น หรือว่าอยู่กลางตัวนกกระสา  

และแล้วจู่ๆ ก็เริ่มเห็นว่าลำต้น และกิ่งไม้ของต้นไม้ทับอยู่บนไบไม้ แทนที่จะซ่อนอยู่หลังใบไม้  และสุดท้ายก็สังเกตุเห็นว่าเงาสะท้อนในน้ำไม่สะท้อนภาพตามความเป็นจริงหลายที่ แต่หลังจากนั้นก็ไม่เห็นอะไรผิดสังเกตุอีก

เหลือบดูเวลาตอนนี้ประมาณสามโมงกว่านิดๆ แต่หลังจากนั้นรู้สึกว่าเวลาแต่ละนาทีมันเดินไปใช้มาก และเริ่มรู้สึกเบื่อกิจกรรม และเริ่มจะง่วงนอนอีกครั้ง แต่พยายามฝืนตัวเองไม่ให้หลับ

แล้วจิตแว้ปไปคิดเรื่องที่จะเป็นกรรมการสอบป้องกันวิทยานิพนธ์ของลูกศิษย์ในวันรุ่งขึ้น ซึ่งก็คือวันนี้ แต่ต้องรีบบอกตัวเองว่ากำลังทำกิจกรรมดูภาพอยู่ ไม่ควรคิดเรื่องอื่น 

ทันทีที่ห้ามตัวเองไม่ให้คิดเรื่องอื่น แต่เรื่องอื่นๆ ก็เริ่มผุดขึ้นมาอีก เลยต้องขยับเข้าไปดูภาพใกล้ๆ มากขึ้นเพื่อดึงความสนใจไปที่ภาพ 

ขณะที่กำลังต่อสู้กับความรู้สึกดังกล่าว ระฆังหมดยกก็ช่วยไว้พอดี คือ นาฬิกาจับเวลาดังขึ้น 15.30 น. ครับ 

นอกจากประสบการณ์ที่เล่ามาข้างต้น ผมได้บทสรุปสองข้อคือ (1) เป็นครั้งแรกที่ผมนั่งทำอะไรแบบนี้ได้ 3 ชั่วโมง แล้วจะงีบหลับไปสองครั้งก็ตาม และหลังจากกิจกรรมแล้วรู้สึกแปลกใจตนเอง ต้องเฝ้าดูตัวเองต่อสักวันสองวัน นี่เป็นจุดเริ่มต้นของการทำให้ชีวิตข้าลงไหม และ (2) ผมพบว่าถ้าเรามีเวลาอยู่กับอะไรสักอย่างนานพอสมควร และใส่ใจอย่างจริงจังเราจะสังเกตเห็นสิ่งที่ไม่เคยเห็นมาก่อนได้ แม้จะเป็นเรื่องที่คุ้นชินแล้วก็ตาม 

อย่างไรก็ตามหลังจากได้ฟังประสบการณ์ของ ดร. กำเพลิงแล้ว และอ่านประสบการณ์ของ  Burkeman แล้วจะเขียนอีกครั้งครับ 

ขอบคุณที่อ่านครับ 

สมาน อัศวภูมิ 

12/11/2566

 

หมายเหตุ หลังเขียนเสร็จ ก็เตรียมตัวจะไปสอบนักศึกษา พบว่าช่วงเวลา 3 ชั่วโมงที่นั่งดูภาพอยู่นั้น มีโทรศัพท์เข้ามา 9 สาย และยังไม่โทรกลับ เพราะหลังกิจกรรมดูภาพ ก็เตรียมตัวเข้ามานอนในตัวเมือง และตอนอยู่ในเมืองก็มีกิจกรรมที่ต้องทำกับหลานๆ เลยๆ ไม่ได้เช็คโทรศัพท์ครับ