ปีนี้มีความพิเศษอย่างน้อย ๓ ด้าน คือ (๑) ผมเป็นกรรมการ ไม่ได้เป็นประธาน (๒) มีการประชุมเพียง ๒ วัน คือวันที่ ๒๑ กับ ๒๒ ตุลาคม ๒๕๖๖ และวันที่ ๒๑ ช่วงเช้าและเที่ยงได้รับพระมหากรุณาจากกรมสมเด็จพระเทพรัตน์ พระราชทานเลี้ยงอาหารกลางวัน การประชุมจริงๆ จึงเริ่มตอนบ่าย ไปจบเอาตอน ๒๐.๓๐ น. (๓) รับพระราชทานเลี้ยงอาหารเที่ยงวันประชุม ไม่เคยมีมาก่อน
มี ๘๑ รายชื่อให้พิจารณา ๗๒ จากการเสนอใหม่ ๙ จาก shortlist ปีก่อนๆ สรุปแล้ว SAC เสนอ Very Short List ให้ IAC พิจารณา
ผลงานแรกคือ การเสริมกรดโฟลิกในเมล็ดพืชที่เป็นอาหารเพื่อป้องกันทารกคลอดมีความพิการแต่กำเนิดชนิดที่เรียกว่า neural tube defects ที่แต่ละปีมีเด็กคลอดมีความพิการนี้ ๓ แสนคน การเสริมกรดโฟลิกในธัญญพืชจะช่วยลดความพิการนี้ได้กว่าหนึ่งในสาม คือลดได้ ๑.๒ แสนคน มีหลักฐานว่าทั่วโลกลดได้ ๓๔,๐๐๐ ราย/ปี แต่ก็มีบทความวิชาการ (๑) ว่าการเสริมกรดโฟลิกแบบบังคับทั่วไปหมดในประเทศสหรัฐอเมริกา ออสเตรเลีย และชิลี ได้ก่อผลร้ายแก่คนสูงอายุ คือทำให้สมองเสื่อม (cognitive impairment)
ผลงานที่สอง การค้นพบและแยก VEGF – Vascular Endothelial Growth Factor ได้ และพบว่ามีส่วนสำคัญต่อการกำกับการสร้างหลอดเลือดในสภาพปกติและในสภาพที่ผิดปกติ นำสู่การพัฒนา anti-VEGF monoclonal antibody ที่ต่อมาพัฒนาเป็นยาบำบัดโรคมะเร็ง และโรคจอตาเสื่อม
ผลงานที่สาม ผลงานด้านพิษวิทยาป้องกันการเกิดพิษ และใช้ในการตัดสินใจบำบัดพิษจากการใช้ยาแก้ปวด acetaminophen ที่ใช้กันดาดดื่นที่สุดในโลกที่เราเรียกชื่อว่า ยาพาราเซตามอล
ผลงานที่สี่ ผลงานพัฒนาโมเดลป้องกันความรุนแรง (violence prevention) ที่มองความรุนแรงว่าเป็นปัญหาด้านสาธารณสุข และใช้ข้อมูลของตำรวจ ผสานกับข้อมูลของโรงพยาบาล นำมาใช้ป้องกันการเกิดความรุนแรง เริ่มทดลองในนคร Cardiff สหราชอาณาจักร แล้วมีการนำไปใช้ใน ๗ ประเทศ ได้ผลดี
ผลงานที่ห้า ผลงานวิจัยโรคสมองเสื่อมในผู้สูงอายุ
ใน ๕ ผลงานนี้ มีผลงานที่ ๒ ชิ้นเดียว ที่เป็นผลงานด้านวิทยาศาสตร์การแพทย์พื้นฐาน ตรงกับรางวัลด้านการแพทย์ อีก ๔ ผลงานเป็นด้านการประยุกต์ใช้ หรือผลงานด้านสาธารณสุข
งานเลี้ยงพระราชทานที่อาคารด้านหน้า วังสระปทุม เริ่ม ๑๑.๐๐ น. มีดนตรี ๕ ชิ้นขับกล่อม เป็นที่ถูกใจ ศ. นพ. มาก เพราะลูกชายของท่านเป็นนักดนตรี อาหารอร่อยและสวยงามตามเคย
วันแรก ๒๑ ตุลาคม ๒๕๖๖ เริ่มประชุม ๑๓.๓๐.๐๐ น. เลิก ๑๙.๓๐ น. หลังอาหารเย็นที่อร่อยมาก กรรมการเอาจริงเอาจังดีมาก มีความเห็นที่แตกต่างกันอย่างไม่ขัดแย้ง ผู้นำเสนอ very shortlist ๕ คนก็เสนอได้ดีมาก ตอบคำถามได้ดี มีจุดต้องปรับปรุงคือ บางผลงานต้องตอบคำถามให้ได้ว่าทำไมต้องมอบรางวัลแก่ตัวบุคคลนั้น ไม่มีคนอื่นที่เหมาะสมกว่าหรือเหมาะสมเท่าแล้วหรือ
วันที่สอง ๒๒ ตุลาคม ๒๕๖๖ เริ่มประชุม ๙.๐๐ น. จบการประชุม ๑๕ น. ช่วงเช้า เป็นการไล่ความเห็นด้านจุดแข็งจุดอ่อนของ Very Shortlist แต่ละคน ได้ผู้ควรได้รับพระราชทานรางวัลสาขาการแพทย์ และเหลือคู่แข่งเพื่อรางวัลด้านสาธารณสุข ๒ คน หลังพักดื่มกาแฟ เราก็มาร่วมกันพิจารณาจุดแข็งจุดอ่อนของสองคน (เรื่อง) นี้ และในที่สุดก็ได้ผลการตัดสิน ที่ถือได้ว่าเป็นฉันทามติ ที่ปกปิดเป็นความลับ นำไปเสนอที่ประชุมมูลนิธิวันที่ ๑ พฤศจิกายน และแถลงข่าววันที่ ๑๖ พฤศจิกายน จึงจะเปิดเผยต่อสาธารณชน
นอกจากการตัดสินรางวัลแล้ว เรายังได้ไอเดียเสนอหัวข้อของ PMAC 2026 ด้วย นำสู่การพัฒนาโครงการนำร่อง เพื่อหาทางทำความเข้าใจและลดปัญหาความรุนแรงหลากหลายแบบ จากมุมมองใหม่ในด้านสาธารณสุข
สำหรับผม นี่คือการประชุมที่ประเทืองปัญญายิ่ง ได้เรียนรู้วิธีคิดที่ลุ่มลึกและซับซ้อน ที่หลายประเด็นจะเป็นเรื่องในบันทึกต่อๆ ไป
วิจารณ์ พานิช
๒๒ ต.ค. ๖๖
ล็อบบี้ โรงแรมแมนดาริน โอเรียนตัล
