อ่านได้ ที่นี่ เป็นบทสัมภาษณ์ ดร. คัทยา รังสิเวค ลงในนิตยสารสารคดี ปี ๒๕๖๐ น่าอ่านมาก วิจารณ์ พานิช ๒๐ มิ.ย. ๖๖
ถ้าผมไม่ได้อ่านจนจบ ผมคงไม่สามารถพูดได้ว่าสิ่งที่อาจารย์ Katja Rangsivek เป็นความจริงที่ผมยอมรับได้ทุกประการ และคงจะมีสักวันที่การศึกษาไทยจะได้หลุดพ้นจากวงจรฯ (ไม่รู้จะเรียกว่า อุบาทว์ ดีหรือไม่?) และขอขอบคุณสำหรับอาจารย์ผู้เขียน และอาจารย์วิจารณ์ฯ ด้วยความเคารพยิ่ง เพราะผมไม่มีโอกาสทราบถึงความคิดลุ่มลึกแบบนี้มาก่อน แม้จะมีคนหลายชาติที่ออกมาวิจารณ์การศึกษาไทยคล้ายกันนี้ แต่ส่วนมากก็ไม่ได้มีอาชีพเป็นอาจารย์โดยตรง อย่างครั้งนี้ จึงขาดรายละเอียดไป ผมอยากขอเสริมอีกเล็กน้อยสำหรับประสบการณ์สั้นๆ ของอาจารย์ชาวกรีกท่านหนึ่งที่ผมเคยรู้จักครับ….….ผมเคยมีเพื่อนเป็นอาจารย์ชาวกรีกคนหนึ่ง แกอายุมากกว่าผมเกือบยี่สิบปี แต่งงานกับสาวไทย สอนภาษาอังกฤษ ที่จริงแกเรียนมาทางปรัชญา วันหนึ่งได้รับทราบจากนักศึกษาว่า แกเคร่งครัด ระเบียบจัด ถ้ามาเข้าห้องช้าเกิน 15 นาที แกไม่ให้เข้าห้องเรียน แล้วในที่สุดแกก็ได้รับคำตักเตือนจากฝ่ายบริหารฯ ว่าให้ลดระดับลงหน่อย ในที่สุดแกก็ขอลาออก โดยให้คำชี้แจงกับผมอย่างหนึ่ง(ที่อาจไม่ใช่เหตุผลการลาออกก็ได้)ว่า ….คนไทยนั้น respect อาจารย์เป็นอย่างดี ทางภายนอกที่ผิวเผิน เช่น ยกมือไหว้เมื่อแกเดินผ่าน หลบทางให้อาจารย์เดินก่อน เข้าแถวซื้อของให้อาจารย์แซงก่อน จัดงานวันครู ฯลฯ (เมื่อก่อนสมัยที่ผมยังทำงานใหม่ๆ เป็นอย่างนั้นจริงๆ ) แต่นักศึกษาไม่รู้จัก respect หรือให้เกียรติอาจารย์ ไม่มีระเบียบวินัยทางสังคมที่ดี หรือเมื่อว่ากล่าวตักเตือนก็ทำหูทวนลม ไม่ตั้งใจฟังการสอน ชอบคุยกัน เวลาถามไม่ตอบ และลอกการบ้านกัน(แม้ในห้องเรียน) และมักออกจากห้องเมื่อเซ็นชื่อแล้ว นี่แกก็ว่า ไม่ respect ด้วยเช่นเดียวกัน ซึ่งแกคิดว่านั่นเป็น respect ขนานแท้ดั้งเดิม อย่างที่นานาอารยประเทศเขาทำกัน. …ผมยังจดจำเรื่องนี้ได้ดี คิดว่าอีกหน่อย”การแสดงความเคารพ”ก็ต้องดีขึ้น และจะต้องดีขึ้นเรื่อยๆ ตามกาลเวลา แต่ความจริงก็เป็นที่ทราบกันดีอยู่แล้ว …ทำให้ผมระวังตัวมากในเรื่อง respect ที่รวมถึงการเคารพความคิดต่างของผู้อื่นแต่ในที่สุดผมก็ค้นพบว่า เราก็ต้อง respect คนอื่นที่คิดต่างด้วยอย่างจริงใจ เพราะบางทีเขาอาจมี respect ได้แบบนักศึกษาแค่นั้น …ใครพูดเรื่อง respect นี้ขึ้นมาทีไร หืดขึ้นคอผมทุกที จนทำให้ผมต้องสำรอกความคิดนั้นออกมา ต้องขอโทษครับ..และแล้ว อีกนานเป็นปีที่ผมได้นำเรื่องนี้คุยกับรุ่นพี่คนหนึ่งที่มักแลกเปลี่ยนความคิดเห็นทำนองนี้กันเสมอ ก็ได้ข้อสรุปออกมาว่า ที่ดีที่สุดในฐานะคนไทยจึงควรมี respect ทั้งสองแบบ คือแบบที่เป็นการเคารพแบบภายนอก เช่น การยกมือไหว้หรือจัดงานวันครูให้ และแบบที่เป็นการเคารพแบบภายใน เช่น การตรงต่อเวลาในการเข้าห้องเรียน และด้วยความตั้งใจที่จะเรียน ไม่คุยกัน เป็นต้น คนไทยที่ว่านี้จะเป็นนักเรียนหรือนักศึกษาที่ดี ได้คะแนนดี ไม่ว่าจะเรียนที่ไหนในโลกนี้…วิโรจน์ ครับ