ศาตราจารย์ (พิเศษ) ดร. เอกวิทย์ ณ ถลาง เป็นปราชญ์ของแผ่นดิน ด้านการศึกษาและด้านวัฒนธรรมและภูมิปัญญาชาวบ้าน สมัยผมยังหนุ่มๆ ทำงานอยู่ที่มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ท่านเป็นกรรมการสภามหาวิทยาลัยผู้ทรงคุณวุฒิ ได้ฟังคำอภิปรายหรือการบรรยายของท่านทีไร รู้สึกชุ่มชื่นในความรู้ความเข้าใจที่ลุ่มลึก รวมทั้งน้ำเสียงและท่าทีสุภาพนุ่มนวล เป็นมิตร และเปี่ยมเมตตาของท่าน
ต่อมาเมื่อผมมาทำงานที่ สกว. ก็มีโอกาสใกล้ชิดท่านยิ่งขึ้น เพราะเราเชิญท่านมาเป็นวิทยากร หรือผู้วิพากษ์บ่อยมาก รวมทั้งผ่านวงการด้านภูมิปัญญาชาวบ้าน ที่มีการจัดคณะเดินทางไปศึกษาดูงานการดำเนินการใช้ภูมิปัญญาชาวบ้าน เปลี่ยนวิถีชีวิตจากมุ่งสนองความโลภ มาเป็นความพอเพียง ให้ความสุขยิ่งกว่าอย่างมากมาย เช่น กิจกรรมวนเกษตรของผู้ใหญ่วิบูลย์ เข็มเฉลิม (ผู้ล่วงลับ) ที่อำเภอสนามชัยเขต จังหวัดฉะเชิงเทรา กิจกรรมสร้างความเข้มแข็งของชุมชน ของครูสุรินทร์ กิจนิจชีว์ ที่อำเภอเสนา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็นต้น
ข้อประทับใจอีกอย่างหนึ่งที่ผมมีต่อท่าน ดร. เอกวิทย์ คือความเป็นข้าราชการตงฉิน มุ่งทำเพื่อประโยชน์ของแผ่นดิน ไม่เล่นการเมือง ที่ผมยึดถือเป็นแบบอย่าง
ท่านเมตตาผมมาก ส่วนหนึ่งเพราะท่านรักและเคารพท่านพุทธทาส เคยไปบวชที่สวนโมกข์ และท่านมองว่าผมเป็นหลานท่านพุทธทาส จึงส่งต่อความเมตตามาที่ผมด้วย เมื่อได้อ่านหนังสือเรื่องคุณพ่อของท่าน คือพระยาอมรฤทธิ์ธำรง (พร้อม ณ ถลาง) (https://www.sammajivasil.net/Amon.html) และเรื่องราวของท่านพุทธทาสตอนหนุ่มๆ จึงทราบว่าท่านทั้งสองรักและนับถือกันมาก ได้ส่งเสริมงานซึ่งกันและกัน โดยตอนนั้นท่านเจ้าคุณอมรฤทธิ์ฯ เป็นสมุหเทศาภิบาล ได้นิมนต์ท่านพุทธทาสลงเรือไปเทศน์เผยแพร่ธรรมะในที่ต่างๆ
ในหมู่พี่น้อง ๗ คนของท่าน ผมได้รู้จักใกล้ชิดถึง ๔ ท่าน คือ อาจารย์วทัญญู อาจารย์หมออติเรก อาจารย์ ดร.เอกวิทย์ และอาจารย์กิติยวดี บุญซื่อ ส่วนศาสตราจารย์ ฐะปะนีย์ นาครทรรพ พี่คนโต ผมสนิทสนมกับลูกสาวของท่าน คือ ดร. สีลาภรณ์ (นาครทรรพ) บัวสาย ที่ได้ร่วมงานกันที่ สกว. ผมสรุปว่า ครอบครัวนี้เป็นครอบครัวแห่งปราชญ์ และคนดี โดยแท้
เมื่อ ๒๐ ปีมาแล้ว เมื่อท่านทราบว่าลูกชายของผม จะไปเรียนต่อปริญญาโทด้านศาสนา ที่มหาวิทยาลัย Naropa ที่นครโบลเดอร์ รัฐโคโลราโด สหรัฐอเมริกา ท่านถามผมว่า คุณหมอมั่นใจหรือว่าลูกชายไปเรียนด้านนี้แล้วจะเลี้ยงตัวได้ คำตอบของผมคือ ลูกชายเขาเลือกเอง ผมตอบคำถามนี้ไม่ได้ ตอนนี้ผมขอเรียนท่าน (ในขณะที่ท่านไปสวรรค์แล้ว เมื่อวันที่ ๒๔ ธันวาคม ๒๕๖๕) ว่า เขาเลี้ยงตัวได้ครับ โดยใช้ความรู้ที่ได้มาทำประโยชน์ให้แก่สังคม และมีรายได้พอเลี้ยงตัวได้ ในลักษณะใช้ชีวิตเรียบง่าย ในแบบที่อาจารย์ท่านอาจารย์เอกวิทย์แนะนำ และปฏิบัติให้ดู ตอนที่ท่านมีชีวิตอยู่
ขอให้คุณงามความดีที่ท่านได้ทำไว้แก่สังคม จงดลบันดาลให้ท่านมีความสุขในสัมปรายภพเทอญ
วิจารณ์ พานิช
๒๔ ธ.ค. ๖๕
