เมื่อราวๆ ๒๐ ปีมาแล้ว วงการแพทย์พูดกันว่าต่อไปนี้โรคติดเชื้อจะคลายความสำคัญลง เหลือที่เป็นปัญหาเรื้อรังไม่กี่โรค เช่นวัณโรค เอชไอวี-เอดส์ เพราะวงการวิทยาศาสตร์สามารถพิชิตโรคติดต่อได้เป็นอย่างดี และโรคไม่ติดต่อเรื้อรังจะกลายมาเป็นปัญหาใหญ่ของโลก เพราะเป็นโรคที่เกิดจากพฤติกรรม คำทำนายนี้เวลานี้เรารู้แล้วว่า ส่วนหลังถูกต้อง แต่ส่วนแรกโดน โควิด ๑๙ ทำลายไปหมดสิ้น
ตอนนี้เรารู้แล้วว่า โรคที่เป็นเรื่องท้าทายการดำรงอยู่ของมนุษยชาติอย่างหนึ่งคือโรคติดเชื้ออุบัติใหม่ ที่มนุษย์ไม่เคยรู้จักมาก่อน เป็นโรคที่อยู่ในสัตว์ แล้วค่อยๆ กลายพันธุ์จนติดต่อจากสัตว์สู่คนได้ง่าย และติดต่อจากคนสู่คนก็ได้ง่ายด้วย เหมือน โควิด ๑๙
เราเข้าใจชัดเจนขึ้นมากว่า เรื่องโรคภัยไข้เจ็บมีความซับซ้อนมาก เป็นส่วนหนึ่งของอารยธรรมที่มนุษย์สร้างขึ้น และอีกส่วนหนึ่งเป็นเรื่องของธรรมชาติ อารยธรรมที่ทำให้มนุษย์มีความเป็นอยู่ที่ดียิ่งในปัจจุบัน มันทำลายสภาพแวดล้อม และก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ มีผลให้โรคติดต่อจากสัตว์สู่คนเกิดง่ายขึ้น
จะเห็นว่าความรู้ความเข้าใจในเรื่องต่างๆ ที่เคยถูกต้องในยุคหนึ่ง เมื่อเวลาผ่านไป เหตุการณ์ใหม่เข้ามา ก็อาจพิสูจน์ว่าความรู้ความเข้าใจนั้นผิดพลาด เป็นอนิจจังไม่เที่ยงของความรู้
โลกหมุนกลับอีกประการหนึ่งเป็นเรื่องการเมืองโลก ประเทศตะวันตกครองโลกมาประมาณ ๕๐๐ ปี บัดนี้มีเค้าว่า โลกตะวันออกกำลังค่อยๆ ผงาดขึ้นมาท้าทาย และต่อไปน่าจะเป็นมหาอำนาจโลกแทน สภาพเช่นนี้ย่อมสร้างความขัดแย้งใหญ่หลวง เป็นสภาพที่เราเริ่มเห็นชัดขึ้นเรื่อยๆ
สภาพเช่นนี้ ย่อมก่อวิกฤติโลก เพราะมหาอำนาจเดิมย่อมไม่ยอม ดังที่เราเห็นพฤติกรรมแปลกๆ ของเขา ดังที่มีคนเปิดโปงให้เราเข้าใจ
ที่จริงเมื่อศตวรรษก่อน ก็มีการท้าทายจากรัสเซีย ด้วยลัทธิคอมมิวนิสต์ มีการต่อสู้กันแบบสงครามเย็นและสงครามร้อนแบบสงครามตัวแทน แล้วรัสเซียและคอมมิวนิสต์ก็พ่ายไป
ตอนนี้จีนผงาดขึ้นมาท้าทาย ด้วยแนวทางสังคมนิยมผสมทุนนิยมและผูกมิตรกับประเทศต่างๆ ด้วยหลากหลายกุศโลบาย ซึ่งในสายตาของผม หลายกลยุทธทำเลียนแบบสหรัฐอเมริกาเมื่อค่อนศตวรรษก่อนนั่นเอง และที่จริงการเปลี่ยนแปลงของมหาอำนาจโลกในสายตาของผมเกิดจากความเสื่อมจากภายในของสหรัฐอเมริกาเอง มากกว่าความท้าทายจากภายนอก
ระบบการเมือง และระบบเศรษฐกิจ ที่เดินผิดทาง นำไปสู่ความเสื่อม กลายเป็นเสื่อมเพราะอนุรักษ์นิยม สนองคนรวย ในขณะที่จีนมุ่งสนองคนทั้งสังคม และพัฒนาเทคโนโลยีเพื่อการใช้งานได้ดีกว่า
วิจารณ์ พานิช
๒๙ มิ.ย. ๖๕
