ประสบการณ์จากการดูงาน
วันอังคารที่ 19 เมษายน 2565 นักศึกษาชั้นปีที่ 1 สาขากิจกรรมบำบัด มหาวิทยาลัยมหิดลได้มีโอกาสเดินทางไปศึกษาดูงานที่โรงพยาบาลผู้สูงอายุบางขุนเทียนซึ่งเป็นโรงพยาบาลในสังกัดของสำนักการเเพทย์กรุงเทพมหานคร โดยเป็นโรงพยาบาลที่ใหญ่มากแห่งหนึ่ง ทำเลที่ตั้งของโรงพยาบาลเหมาะสมและสวยงาม โรงพยาบาลออกแบบได้สอดคล้องกับบริบทลมทะเลของพื้นที่บางขุนเทียน รับธรรมชาติเข้ามา ซึ่งเป็นพื้นที่ที่เหมาะแก่การพักผ่อนและทำการบำบัด
ซึ่งในบทความนี้ จะเล่าถึง 2 แผนกภายในโรงพยาบาล คือ ศูนย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูผู้สูงอายุและแผนกเวชกรรมฟื้นฟู
- ศูนย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู
ภายในศูนย์เวชศาสตร์ผู้สูงอายุจะมีทีมสหวิชาชีพ ได้แก่ แพทย์อายุรศาสตร์ผู้สูงอายุ แพทย์ประสาทวิทยา พยาบาลวิชาชีพ นักกายภาพบำบัด และนักกิจกรรมบำบัด นอกจากนี้ยังมีการ consult ทันตแพทย์ เภสัชกร แพทย์แผนจีน แพทย์แผนไทย เข้ามาช่วย หากผู้สูงอายุมีปัญหาด้านอื่นๆ เป็นการส่งเสริมให้ผู้สูงอายุไม่ต้องเดินทางหลายครั้งและส่งผลต่อสุขภาพร่างกาย เรียกกันว่า One-Stop Service อันประกอบด้วยการรักษา ส่งเสริม ฟื้นฟูและป้องกัน
แผนงานการทำงานในศูนย์เวชศาสตร์ผู้สูงอายุ
- คัดกรอง ที่เกิดขึ้นมาในช่วงของการระบาดเชื้อไวรัสโควิด-19 เพื่อเป็นการคัดกรองว่าผู้มารับบริการท่านใดที่มีความเสี่ยงสูงและช่วยลดโอกาสในการแพร่กระจายของเชื้อไวรัสนี้
- พบเภสัช เพราะมักพบผู้สูงอายุที่รับประทานยาซ้ำซ้อน การใช้ยาผิดประเภท รวมถึงทานยาไม่เหมาะสม
- ประเมินผู้สูงอายุ ซึ่งจะเป็นจุดสำคัญ และนักกิจกรรมบำบัดจะมีบทบาทอย่างมากในการประเมิน
- พบแพทย์แผนปัจจุบัน
- รับยา
ในส่วนของ การให้บริการ คือ จะมีการให้บริการแก่ผู้สูงอายุที่มีอายุ 80 ขึ้นไป และผู้สูงอายุที่อายุมากกว่าอายุ 60 ปีและมีภาวะโรคร่วม ดังต่อไปนี้
- หลงลืม เช่น ภาวะอัลไซเมอร์
- ซึมเศร้า เช่น ความเศร้าและความเหงาจากการที่ลูกหลานออกไปอยู่บ้านอื่น
- หกล้มบ่อย จากการที่มีปัญหาทางด้านสุขภาพทางกายที่เสื่อมลงตามธรรมชาติ
- ปัญหาด้านการนอน เช่น นอนหลับยาก นอนไม่หลับ ตื่นกลางดึก
- อ่อนเพลียไม่มีแรง เช่น พักผ่อนไม่เพียงพอ โรคแทรกซ้อนต่างๆ
- กลั้นปัสสาวะไม่ได้ ซึ่งอาจเกิดจากความผิดปกติของระบบประสาท หรือเป็นมาแต่กำเนิด
- สับสนเฉียบพลัน เช่น เกิดความผิดปกติของระบบประสาท
- ทุพโภชนาการ เช่น ผู้สูงอายุไม่อยากทานอาหาร และส่งผลให้ร่างกายขาดสารอาหาร
ในด้านของ แบบประเมิน มีการประเมินหลายครั้งเพื่อบันทึกความก้าวหน้าของการบำบัดรักษา ซึ่งจะขอยกตัวอย่างแบบประเมินที่ใช้ในการประเมิน เช่น
- ADL,IADL: แบบประเมินการทำกิจวัตรประจำวันและกิจวัตรประจำวันขั้นสูง
- TMSE: แบบทดสอบสมรรถภาพของสมองของไทย ซึ่งมีคะแนนเต็ม 30 คะแนน หากต่ำกว่า 23 คะแนนมีโอกาสเกิดภาวะสมองเสื่อมในผู้สูงอายุได้
- 2Q, 9Q, TGDS: แบบประเมินภาวะซึมเศร้า มีการ consult นักจิตวิทยามาช่วยเหลือ
- MNA: แบบประเมินคัดกรองภาวะโภชนาการ
- Handgrip: วัดแรงกล้ามเนื้อ เพื่อวัดมวลกล้ามเนื้อ
- Time up and go: ประเมินความสามารถในการเดิน
- Snellen chart: แบบประเมินการมองเห็น
- Incontinence: แบบประเมินภาวะกลั้นปัสสาวะไม่อยู่
- Mini cog: การประเมินสมรรถภาพสมอง
- Finger rub test: ประเมินการได้ยิน
- Medication Reconciliation: การทบทวนรายการยา
โดยหน้าที่ของนักกิจกรรมบำบัดภายในศูนย์เวชศาสตร์ผู้สูงอายุ ได้แก่
- grand round คือ การที่ทีมสหวิชาชีพไปพบเคสที่แอดมิทภายในโรงพยาบาล
- การประชุมร่วมกันภายในศูนย์เวชศาสตร์ผู้สูงอายุ ทุกสัปดาห์
- จัดตั้งและดูแลชมรมผู้สูงอายุ ให้ทำกิจกรรมร่วมกัน ชมรมผู้สูงอายุเอาไว้ให้ผู้สูงอายุที่สุขภาพดี ช่วยเหลือตนเองได้ มาพบปะกัน บางคนออกกำลังกายด้วยกัน เต้นลีลาศ หรือทำศิลปะบำบัดไปด้วยกัน
- ในเขตกรุงเทพ มีการจัดกีฬาผู้สูงอายุเพื่อเป็นการส่งเสริม โดยชมรมผู้สูงอายุแต่ละโรงพยาบาลในเครือจะมาแข่งกันโดยมีเป้าหมาย คือ ให้ผู้สูงอายุได้ทำกิจกรรมและเข้าสังคม ไม่ให้ผู้สูงอายุเกิดความรู้สึกโดดเดี่ยวและทำให้ผู้สูงอายุเกิดความภาคภูมิใจในตนเอง
- บำบัดรักษาผู้สูงอายุที่มีความบกพร่องในด้านต่างๆ โดยอาการของผู้สูงอายุที่นักกิจกรรมบำบัดพบมากที่สุด คือ การมีปัญหาการกลืน บำบัดรักษาโดยการกระตุ้นกล้ามเนื้อบริเวณคอ อาจใช้เครื่องกระตุ้นไฟฟ้า
- ใช้ทฤษฎีในการบำบัดรักษาโดยจะใช้ PEOP เป็นหลัก ซึ่งเป็นการบำบัดรักษาเเบบมองบริบทรอบข้างของตัวคนไข้ เพราะคนไข้อาจเปลี่ยนแปลงไม่ได้แล้ว จึงใช้วิธีปรับเปลี่ยนบริบทสิ่งแวดล้อมเพื่อช่วยผู้สูงอายุ
และอีกหนึ่งบทบาทสำคัญของนักกิจกรรมบำบัด คือ การลงพื้นที่ชุมชนเยี่ยมบ้านร่วมกับกับทีมสหวิชาชีพ
โดยหากผู้สูงอายุที่มีคะเเนนการประเมิน ADL ที่ต่ำกว่า4คะเเนน มักจะเป็นผู้สูงอายุติดเตียงที่ไม่สามารถมาทำการบำบัดรักษาที่โรงพยาบาลได้ จึงมีการลงพื้นที่ออกเยี่ยมบ้านผู้สูงอายุร่วมกันจากโรงพยาบาล เขต และอนามัยชุมชน (ศูนย์42 ภายในเขตบางขุนเทียน)
การไปลงพื้นที่เยี่ยมบ้านจะพบว่าผู้รับบริการมีอาการดีขึ้น มีการประเมินและปรับสภาพบ้านให้ทุกช่วงวัยสามารถใช้ได้มากที่สุด หรือคือการออกแบบแบบ Universal Design(UD) โดยการจัดสิ่งแวดล้อมให้สะดวก เหมาะสมกับการใช้ชีวิตประจำวัน รวมถึงให้คำแนะนำและคำปรึกษากับผู้ดูแลผู้สูงอายุ นอกจากนี้ยังมีนักสาธารณสุขและอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านเข้ามาช่วยดูแลและรับช่วงต่อ เนื่องจากสามารถเข้าถึงชุมชนได้บ่อยกว่าทางโรงพยาบาล
2. ศูนย์เวชกรรมฟื้นฟู ในครั้งนี้เราได้ไปเรียนรู้ในแผนกต่างๆ ได้แก่
แผนกกายภาพบำบัด
มีเครื่องมือไฟฟ้า เครื่องมือแบบ Manual และธาราบำบัด
แผนกแพทย์แผนไทย
เน้นแก้ปวดโดยการนวดฟื้นฟู การกดจุดแทนการใช้ยา ประคบร้อน ประคบเย็น เพราะผู้สูงอายุมักมีอาการปวดเรื้อรัง
แผนกแพทย์แผนจีน
จะมีการฝังเข็ม เพื่อกระตุ้นจุดลมปราณ ช่วยในเรื่องของระบบไหลเวียนเลือดและการครอบแก้ว ซึ่งช่วยในการแก้ไขจุดลมปราณ
ประโยชน์ที่ได้รับ
จากการไปศึกษาดูงานในครั้งนี้ทำให้พวกเราได้เรียนรู้และเข้าใจถึงบทบาทหน้าที่ของนักกิจกรรมบำบัดในผู้สูงอายุมากขึ้นและหลากหลายกว่าในห้องเรียน ทำให้เราเห็นภาพว่าความรู้ที่ได้เรียนในชั้นเรียนทั้งหลายนั้นสามารถนำมาประยุกต์ใช้กับการทำงานได้จริง และเป็นประโยชน์ต่อวิชาชีพของเราอย่างมากซึ่งทำให้เราเห็นความสำคัญของทฤษฎีต่างๆมากขึ้นไปด้วย ได้ทราบว่าแม้แต่โรงพยาบาลก็ได้รับผลกระทบจากการระบาดของเชื้อโควิด-19 อย่างกระบวนการทำงานของโรงพยาบาลก็ต้องมีการปรับเปลี่ยนให้เข้ากับสถานการณ์ ได้ทำความเข้าใจระบบการทำงานแบบ One-stop service ซึ่งเป็นระบบการทำงานที่โรงพยาบาลแห่งนี้ให้ความสำคัญ นอกจากนี้ยังได้เห็นระบบการทำงานร่วมกันของนักกิจกรรมบำบัดกับสหวิชาชีพต่างๆ ที่มีความเกี่ยวข้องกับเราทั้งทางตรงและทางอ้อม ต่อมาคือการได้เห็นเครื่องมือทางการแพทย์ทั้งที่เคยได้ยินผ่านหูจากการเรียนในมหาวิทยาลัยและที่ไม่เคยได้ยินมาก่อน แม้จะดูเป็นรายละเอียดที่ถูกกล่าวถึงผ่านๆ แต่ก็สามารถสร้างแรงบันดาลใจให้กับนักศึกษาได้
ที่สำคัญที่สุดคือการได้เห็นภาพถึงการทำงานเป็นนักกิจกรรมบำบัด จากที่ก่อนหน้านี้การเรียนในห้องเรียนเพียงอย่างเดียวไม่อาจทำให้พวกเรามองเห็นภาพของสิ่งนี้ได้ชัดเจนเท่านี้ โดยประสบการณ์ทั้งหมดที่เป็นประโยชน์ต่อเรานั้นถูกถ่ายทอดมาจากนักกิจกรรมบำบัดปฏิบัติการที่มาทำหน้าที่เป็นวิทยากรให้กับการศึกษาดูงานในครั้งนี้
สุดท้ายนี้หากมีข้อผิดพลาดประการใดทางผู้จัดทำขออภัยมา ณ ที่นี้ ขอบคุณทุกท่านที่เข้ามาเยี่ยมชมบทความของพวกเราค่ะ
ขอขอบคุณความรู้จาก นักกิจกรรมบำบัดปฏิบัติการ ณัฐพัชร์ สรรพธนาพงศ์และบุคลากรทางศูนย์เวชศาสตร์ผู้สูงอายุและศูนย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู
ผู้จัดทำ
6423005 นางสาวธวัลพร ศรีเกียรติณรงค์
6423022 นางสาวบุญรดา นาคพยนต์
6423029 นางสาวสิริญาภรณ์ แก้วนิ่ม
6423031 นางสาวสุภลักษณ์ สว่างเทียนชัย
6423032 นางสาวฮูดาซามีลา ดาโอ๊ะ
