หนังสือธรรมะใกล้มือ เรื่อง ตถตา เช่นนั้นเอง สอนเรื่องปล่อยวางอย่างเข้าใจความเป็นจริง ถอดเทปบันทึกคำบรรยายของท่านพุทธทาส เมื่อวันที่ ๑๘ เมษายน ๒๕๓๐ สอนเรื่องสมดุล หรือทางสายกลาง ระหว่างสองขั้วหรือทวินิยม (dualism) ที่หากให้โอกาสผมขอเถียง ว่าสิ่งต่างๆ ในโลกนี้ ในชีวิตนี้ ไม่ได้มีสภาพสองขั้ว แต่มีสภาพหลายขั้ว คือ complexity หรือความยุ่งเหยิงไร้ระเบียบ ความฉลาดของมนุษย์ทำให้เราจัดระบบความคิด หรือการรับรู้ของเราเกี่ยวกับเรื่องต่างๆ แยกแยะออกเป็นกลุ่ม เป็นแบบแผน (pattern) เพื่อทำความเข้าใจสภาพยุ่งเหยิงให้เห็นชัดขึ้น
ต้องอ่านหนังสือเองนะครับ จึงจะเห็นความเป็นปราชญ์ของท่านพุทธทาส ท่านหาวิธีอธิบายสิ่งที่เข้าใจยาก ให้ผู้ฟังเข้าใจ
วิธีจัดระบบคิดออกเป็นสองขั้ว ให้ความชัดเจนดีที่สุด แต่เมื่อมีคนคิดหลักการออกมาเป็นสองขั้ว มนุษย์ก็ตกหลุมความคิดของตนเอง เกิดการยึดมั่นถือมั่น อันเป็นบ่อเกิดของความทุกข์ หากจะไม่ทุกข์ก็ไม่ยึดมั่นในขั้วได ในมุมปฏิบัติคือยึดทางสายกลาง แต่ผมเถียงว่า จะมีชีวิตอย่างมีความสุขต้องรู้เท่าทันความซับซ้อนของสรรพสิ่ง และไม่เข้าไปตกเป็นเหยื่อของความซับซ้อนนั้น
วิจารณ์ พานิช
๖ เม.ย. ๖๕
