หนังสือ Life Lessons from a Brain Surgeon : The New Science and Stories of the Brain เขียนโดย Rahul Jandial แนะนำวิธีปฏิบัติตัวในชีวิตประจำวัน เพื่อเพิ่มพลังสมอง เพิ่มความจำและความสร้างสรรค์ ยืนยันวิธีธรมดาๆ ในการดำรงชีวิตให้สุขภาพดีทั้งร่างกายและสมอง โดยเฉพาะเพื่อความจำที่ดี และความสร้างสรรค์ ลดความเสี่ยงต่อโรคสมองเสื่อม
คำแนะนำทั่วไปในหนังสือคือการกินอาหารที่ถูกสุขลักษณะ กินผักให้มาก อดอาหารเป็นช่วงเวลา (intermittent fasting) ออกกำลังกาย ออกไปอยู่กับธรรมชาตินอกบ้าน ปฏิบัติสติภาวนาสม่ำเสมอ นอนหลับให้เพียงพอ นี่คือคำแนะนำที่ตรงกับคำแนะนำที่มีอยู่ดาษดื่นทั่วไป แต่ในหนังสือเล่มนี้มีคำอธิบายที่ลึก และมาจากความรู้ใหม่ด้านประสาทวิทยา
เขาแนะนำวิธีฝึกความจำโดยการฝึกสมอง ทดสอบตนเอง และกิจกรรม area-restricted searching โดยบอกว่าผลงานวิจัยที่เสนอออกมาในปี 1984 ที่ปัจจุบันนี้เรียกกันว่า Flynn Effect ค้นพบว่าในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ ๒๐ ระดับไอคิวของมนุษย์เพิ่มขึ้น ๓ หน่วยทุกๆ สิบปี อันเป็นผลจากการกระตุ้นสมองด้วยสภาพแวดล้อม โดยเฉพาะเทคโนโลยี สมัยใหม่ สะท้อนว่าสมองมนุษย์เกิดมาพร้อมกับศักยภาพที่จะพัฒนาขึ้นไปอีก ต้องมีสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม ก็จะเกิดการกระตุ้นพลังสมอง
โปรแกรมฝึกออกกำลังสมอง ชื่อ Brain HQ โดยยืนยันว่าให้ผลเพิ่มความเร็วของการคิด พัฒนาความจำระยะยาว และทักษะการใช้เหตุผล รวมทั้งช่วยลดความเสี่ยงต่อสมองเสื่อม
การทดสอบตนเอง ในลักษณะของการทวนความจำระหว่างอ่านหนังสือ ฟังรายการ หรือทำกิจกรรมต่างๆ เป็นการฝึกออกำลังสมองอีกอย่างหนึ่ง
กิจกรรม area-restricted searching ฝึกโดยคิดจัดหมวดหมู่สิ่งของ (ทั้งที่มีชีวิตและไม่มีชีวิต) ที่พบเห็น หรือฝึกนึกรายชื่อสิ่งของในหมวดหมู่หนึ่งๆ (เช่นรายชื่อผลไม้ที่มีรสเปรี้ยว รายชื่อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่เป็นสัตว์น้ำ) เป็นนิสัย มีผลการวิจัยตั้งแต่ปี 2013 ลงในวารสาร Memory and Cognition พิสูจน์เรื่องนี้ ว่าช่วยให้สมองคิดได้ว่องไวขึ้น ผมตีความว่า เป็นการฝึกให้สมองคิดอย่างเป็นระบบ จัดสิ่งของเป็นหมวดหมู่ไว้ในระบบความจำ
มนุษย์สองภาษา (bilingual) มีสมองที่แตกต่างจากมนุษย์ภาษาเดียว โดยที่ความจำแต่ละภาษาอยู่ที่สมองต่างส่วนกัน การฝึกสองภาษาช่วยเพิ่มพลังสมาธิและพลังการเรียน รวมทั้งช่วยป้องกันภาวะสมองเสื่อมได้ด้วย
ความสร้างสรรค์มาจากการทำหน้าที่ของสมองทั่วทั้งสมอง เราสามารถใช้การนอนหลับช่วยความสร้างสรรค์ได้ด้วยกระบวนการชื่อ focused awareness คือก่อนนอน และเมื่อตื่นให้พุ่งจิตไปที่เรื่องใดเรื่องหนึ่ง จะเป็นการบอกสมองระหว่างนอนหลับให้ช่วยคิดเรื่องนั้น โดยที่เวลานี้เรารู้ว่าสมองช่วงนอนหลับมีกิจกรรมเกิดขึ้นมากมาย โดยเราไม่รู้ กิจกรรมหนึ่งคือ การสร้างสรรค์
พลังสมองเพิ่มขึ้นในคนที่ฝึกใช้สองภาษา (bilingual) เพราะตอนนี้เป็นที่รู้แล้วว่า ความจำเรื่องภาษาต่างภาษาอยู่ที่คนละส่วนของสมง การที่สมองต้องสลับหน้าที่ไปมาถือเป็นการออกกำลังสมองอย่างหนึ่ง
ความสร้างสรรค์จะเพิ่มขึ้น หากเราออกไปเดินเล่นหรือเดินออกกำลังกายกลางแจ้ง มีการวิจัยพบว่า คนที่ออกไปเดินทางแบบ backpack ในธรรมชาติ ๔ - ๖ วัน แล้วกลับมาทดสอบความสร้างสรรค์ พบว่าเพิ่มขึ้นจากเดิมก่อนออกเดินทาง ถึงร้อยละ ๕๐ และมีคำแนะนำว่า การออกไปเดินกลางแจ้งเพียง ๓๐ นาที ก็ช่วยเพิ่มความสร้างสรรค์
เขาบอกว่า การมีวิถีชีวิตแบบ เรียนรู้ตลอดชีวิต ผูกพันกับสังคม และเปิดรับประสบการณ์ใหม่ๆ อยู่ตลอดเวลา จะเป็นพื้นฐานที่ดีสำหรับสุขภาพสมอง
อย่าลืมปฏิบัติ อานาปานสติภาวนา พิเคราะห์ลมหายใจเข้าออก
วิจารณ์ พานิช
๒๐ ก.พ. ๖๕
