ในการประชุมระดมความเห็น (ร่าง) ระบบพัฒนาผู้บริหารงานวิจัย พัฒนาและนวัตกรรมด้านชุมชนและพื้นที่ จัดโดยทีมของสถาบันคลังสมองฯ เมื่อวันที่ ๒๐ มกราคม ๒๕๖๕ ดร. กิติพงค์ พร้อมวงค์ เสนอว่า นักจัดการงานวิจัยต้องมีการพัฒนา conceptual skills ด้วย
ทำให้ผมคิดต่อว่า conceptual skill เป็นทักษะสำคัญสำหรับมนุษย์ในยุคปัจจุบันและอนาคต ลองค้นในเว็บไซต์ nextskills.org ว่า future skills ๑๗ ตัวที่เขาเสนอ (๑) มี conceptual skills หรือไม่ พบว่าไม่มี ลองค้นนิยามของ conceptual skills พบที่ (๒) ว่าเป็นเรื่องของความสามารถทำความเข้าใจเรื่องที่ซับซ้อน และพัฒนาทางออกหรือแก้ปัญหาได้อย่างสร้างสรรค์ เว็บไซต์นี้ได้เสนอองค์ประกอบ วิธีพัฒนาไว้ด้วย
จะเห็นว่า conceptual skills ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ความคิด ต้องนำสู่การกระทำที่สร้างสรรค์ด้วย ในโลกที่ VUCA เราต้องมีความสามารถหาความหมายจากเรื่องยุ่งๆ วุ่นๆ ไม่ชัดเจน และเปลี่ยนแปลงเร็วได้ ต้องตั้งหลักของตัวเองได้ ไม่โดนพายุ VUCA พัดปลิวลอยไปตามลม
ผมตีความว่า conceptual skills ช่วยให้เรามีหลักการประจำตัว มีความเป็นตัวของตัวเอง หรือที่เรียกว่ามีอัตลักษณ์ ในท่ามกลางความแตกต่างหลากหลาย เป็นคนมีหลักมั่น ไม่คลอนแคลนไปตามแรงผลักดันภายนอก
หนังสือ A Whole New Mind (2005) เขียนโดย Daniel Pink ติดอันดับหนังสือขายดีและมีการแปลมากกว่า ๒๐ ภาษา บอกว่า โลกได้ก้าว จากยุค Information Age สู่ยุค Conceptual Age และแนะนำให้ฝึกใช้ right brain thinking ให้มากๆ ซึ่งทำได้โดยฝึกออกแบบ เล่าเรื่อง สังเคราะห์ส่วนต่างๆ เข้าหากัน (symphony) ฝึกทำความเข้าใจผู้อื่น (empathy) การเล่น และฝึกหาความหมายจากปรากฏการณ์ต่างๆ
เมื่อทำความเข้าใจถึงขั้นนี้ ผมกลับไปดู Future Skills ที่ (๑) เห็นว่า มีหลาย skills ในหมวด Subject Development-Related จัดเข้าเป็นองค์ประกอบของ conceptual skills ได้ เช่น ambiguity competence, reflective competence, learning literacy, ethical competence เป็นต้น
Kolb’learning cycle อธิบายว่า การเรียนรู้ของคนเรา เป็นการเรียนรู้จากประสบการณ์ตรง ผ่านการสะท้อนคิด สู่การสังเคราะห์เป็นหลักการ สำหรับนำไปทดลองใช้ต่อไป
ทักษะสังเคราะห์หลักการ เป็นทักษะเชิงซ้อน ที่ต้องการการฝึกฝนในสถานการณ์ที่ซับซ้อนและพลิ้วไหว
วิจารณ์พานิช
๒๑ ม.ค. ๖๕ ปรับปรุง ๑๓ ก.พ. ๖๕
