บทบาทที่น่าสนใจของนักกิจกรรมบำบัดจิตสังคม

           

     

     สวัสดีค่ะผู้อ่านทุกท่านพบกันอีกแล้วนะคะ   ตอนนี้ดิฉันกำลังศึกษาอยู่คณะกายภาพบำบัดสาขากิจกรรมบำบัดชั้นปีที่สองแล้วค่ะ   ซึ่งการกลับมาเจอกันครั้งนี้แน่นอนค่ะ   เราจะต้องมีหัวข้อที่น่าสนใจมาพูดคุยกันอีกแล้วนะคะ ซึ่งหัวข้อในวันนี้ที่เราจะมาพูดกันคือ “บทบาทของนักกิจกรรมบำบัดจิตสังคมต่อนักศึกษากฎหมาย ที่มีภาวะซึมเศร้าวิตกกังวลติดการพนันและมีหูแว่วเล็กน้อย แต่สอบตกทุกวิชาค่ะ”

           ภาวะซึมเศร้าของนักศึกษามหาวิทยาลัยเป็นประเด็นที่มีมาอย่างยาวนานและเป็นประเด็นที่น่าสนใจสำหรับทุกสถาบันการศึกษาทั่วโลกรวมถึงสถาบันการศึกษาในประเทศไทย ซึ่งหากนักศึกษาที่กำลังประสบภาวะเหล่านี้ ไม่ได้รับการดูแลส่งเสริมและป้องกันภาวะซึมเศร้าในระหว่างที่กำลังศึกษา อาจส่งผลกระทบทำให้ไม่สามารถสำเร็จการศึกษาได้ในระยะเวลาที่กำหนดหรืออาจจะเกิดผลกระทบอื่นๆตามมาหรือรุนแรงจนถึงขั้นฆ่าตัวตายได้ ซึ่งวันนี้เราจะ ทำความเข้าใจเกี่ยวกับบทบาทของนักกิจกรรมบำบัดจิตสังคมที่มีหน้าที่ Hopeful Empowerment , Skilled Life Design , Supporting Engagement กันค่ะซึ่งผู้เขียนเพิ่งได้เรียนและศึกษามาเร็วนี้ๆเลยค่ะ

 เนื้อหาต่อไปนี้จึงเป็นการอธิบายตามความเข้าใจของผู้เขียน ถ้าผิดพลาดประการใดต้องขออภัยด้วยนะคะ สัญญาว่าจะพัฒนาต่อไปเรื่อยๆเลยค่ะ 

        อย่างแรกอยากให้ทุกคนมาทำความเข้าใจเกี่ยวกับ “PERMA model” หลักการที่ช่วยเติมเต็มความสุขในชีวิต ซึ่งเป็นสิ่งที่ผู้เขียนคิดว่าน่าสนใจและอยากนำมาแบ่งปันค่ะ

 

P มาจาก Positive Emotion 

หมายถึง อารมณ์ที่เป็นบวก เช่น รู้สึกสงบ รู้สึกพึงพอใจ รู้สึกมีแรงบันดาลใจ รู้สึกมีความหวัง

E มาจาก Engagement

หมายถึง การมีส่วนร่วมและผูกพัน การทุ่มเทในงานที่ทำ ทำแล้วรู้สึกมีคุณค่าภาคภูมิใจกับงานที่ทำ

R มาจาก Positive Relationships 

หมายถึง การสร้างความสัมพันธ์ในเชิงบวก มีความสัมพันธ์ที่ดีกับบุคคลรอบข้างไม่ว่าจะเป็นครอบครัว เพื่อน หรือบุคคลที่ต้องเข้าไปเกี่ยวข้อง 

M มาจาก Meaning

หมายถึง  การรู้สึกถึงความหมายในชีวิต การรู้สึกมีคุณค่ารู้สึกว่าตัวเองสำคัญและมีความหมาย รู้ถึงจุดมุ่งหมายที่อยากที่จะทำ 

A มาจาก Achievement

หมายถึง การประสบความสำเร็จ การพยายามไปถึงเป้าหมายที่ตัวเองตั้งไว้ 

 

    เนื้อหาข้างต้นเป็นการอธิบายตามความเข้าใจของผู้เขียน ถ้าผิดพลาดประการใดต้องขออภัยด้วยนะคะ

 

……เกริ่นมานานแล้วงั้นต่อไปเราเข้าไปสู่หัวข้อที่สำคัญกันในวันนี้ดีกว่าค่ะ 

“บทบาทของนักกิจกรรมบำบัดจิตสังคมต่อนักศึกษากฎหมาย ที่มีภาวะซึมเศร้าวิตกกังวลติดการพนันและมีหูแว่วเล็กน้อย แต่สอบตกทุกวิชา ”

ในความคิดของผู้เขียน  จากกรณีศึกษานี้เราอาจจะต้องใช้ Psychosocial rehabilitation มาร่วมเป็นแนวทางในการบำบัดฟื้นฟู ซึ่ง Psychosocial rehabilitation จะเป็นแนวทางหนึ่งในฟื้นฟูสมรรถภาพเพื่อบรรลุเป้าหมายการใช้ชีวิตประจำวันขั้นพื้นฐาน และทักษะทางสังคม รวมถึงช่วยจัดการภาวะซึมเศร้าและวิตกกังวลที่เกิดขึ้นกับผู้รับบริการด้วยค่ะ

 

เปิดใจ ยอมรับ บอกความต้องการ

 

 

        สิ่งแรกที่นักกิจกรรมบำบัดควรทำ คือการพูดคุย สร้างสัมพันธภาพที่ดี (Therapeutic relationship) ใช้ตนเองเป็นสื่อในการรักษาเพื่อสร้างสัมพันธภาพกับผู้รับบริการ ( Therapeutic use of self  ) สร้างความไว้วางใจ เพื่อให้ผู้รับบริการวางใจในการจะเล่าเรื่องต่างๆ ความเศร้าที่อยู่ในจิตใจ ความทุกข์ เพื่อให้ทราบถึง ความต้องการที่แท้จริง ของผู้รับบริการเอง (Needs assessment)  เมื่อผู้รับบริการมีความไว้วางใจในการเล่าปัญหาหรือความทุกข์ที่อยู่ในจิตใจให้กับนักกิจกรรมบำบัดฟัง นักกิจกรรมบำบัดจะต้องฟังด้วยความเข้าใจ ( empathy) ตั้งใจ เอาใจใส่ในอารมณ์ขณะเล่าของผู้รับบริการ (Caring) เคารพในความหวังและความตั้งใจของผู้รับบริการไม่ตัดสินถูกผิด ในขณะเล่าเรื่องราวที่อยู่ภายในจิตใจผู้รับบริการอาจจะเกิดการสะเทือนใจร้องไห้ คิดโทษตัวเอง  แสดงความอ่อนแอ คิดว่าตัวเองไม่มีความสามารถ ไม่เห็นคุณค่าของตัวเอง รู้สึกไม่มีความสำคัญ  หมดความหวังในการใช้ชีวิต นี่จึงเป็นบทบาทของนักกิจกรรมบาทที่ต้องเริ่มทำก่อนจะทำการบำบัดฟื้นฟู  

         เมื่อเราทราบถึงความทุกข์และความต้องการของผู้รับบริการแล้ว นักกิจกรรมบำบัดจิตสังคม จะต้อง พูดเพื่อสร้างพลังบวก สร้างความหวังในการใช้ชีวิตให้แก่ผู้รับบริการ ( Hope ) พูดให้เขายอมรับและเคารพในตัวตน ( Respect ) รู้สึกว่าตัวเองมีความสำคัญ เห็นคุณค่าในตัวเอง ( Meaning ) เพื่อให้เขามีกำลังใจและจุดมุ่งหมายในการทำกิจกรรมการดำเนินชีวิตต่างๆ ( Positive Emotion ) รวมถึง การทำตามแผนการบำบัดฟื้นฟูที่นักกิจกรรมบำบัดจิตสังคมตั้งไว้ โดยการพูดคุยกับผู้รับบริการที่มีภาวะซึมเศร้าและวิตกกังวลนั้น นักกิจกรรมบำบัดจิตสังคมอาจต้องพูดคุยแสดงความห่วงใย แสดงให้รู้ว่ามีคนพร้อมที่จะเข้าใจ และให้ความช่วยเหลือพวกเขาอยู่ ถามถึงความต้องการ สิ่งที่เขาชอบ สิ่งที่เขาต้องการทำให้มันสำเร็จและแสดงให้เห็นว่าเราสามารถช่วยเหลือพวกเขาได้ 

 

บทบาทสำคัญของครอบครัว 

 

       ในกรณีที่ผู้รับบริการมีภาวะซึมเศร้าและวิตกกังวล นักกิจกรรมบำบัดสังคมอาจต้องพูดคุย ทำความเข้าใจกับครอบครัวและบุคคลรอบข้างของผู้รับบริการด้วย เกี่ยวกับสิ่งที่ผู้รับบริการกำลังเผชิญอยู่ เพราะว่าสิ่งแวดล้อมรอบตัวผู้รับบริการ บุคคลรอบข้าง ถือเป็นปัจจัยหลัก ในการที่จะช่วยให้ผู้รับบริการข้ามผ่านปัญหานี้ไปได้ ( Peer Support ) ครอบครัวจะต้องเข้าใจ และรับรู้วิธีการรับมือที่ถูกต้องเกี่ยวกับ ปัญหาที่ผู้รับบริการเผชิญอยู่ เมื่อทำการพูดคุยสร้างกำลังใจและสร้างความเข้าใจ กับครอบครัวให้เป็นในแนวทางเดียวกันเรียบร้อยแล้ว (Positive Relationships ) หลังจากนั้นนักกิจกรรมบำบัดจะร่วมวางแผนการบำบัดฟื้นฟู ร่วมกับผู้รับบริการและครอบครัว เพื่อให้ได้แผนการบำบัดที่ตรงกับความต้องการมากที่สุด  ในเคสกรณีศึกษา นักศึกษากฎหมายที่สอบตกทุกวิชามีภาวะซึมเศร้าและวิตกกังวล เมื่อนักกิจกรรมบำบัดสามารถสร้างแรงจูงใจในการใช้ชีวิตสร้างความหวังของเขาได้ ส่งเสริมความเข้าใจและความร่วมมือในครอบครัวนักศึกษากฎหมาย ก็จะมีกำลังใจและความหวังในการ ใช้ชีวิตต่อไป ( Hopeful Empowerment)

 

 

วางตารางชีวิตเพื่อก้าวต่อไป

 

 

          ในกรณีนี้ผู้รับบริการมีภาวะซึมเศร้า วิตกกังวล ติดพนัน มีหูแว่วเล็กน้อย สอบตกทุกวิชา นักกิจกรรมบำบัด อาจมีการวางตารางเวลาชีวิตร่วมกับผู้รับบริการ ( Engagement )ให้มีกิจกรรมที่สำคัญ และต้องรับผิดชอบ เพื่อส่งเสริมให้ผู้รับบริการสามารถกลับไปใช้ชีวิตประจำวันได้ โดยอาจจะเป็นตารางที่มีการบอกเวลา บอกกิจกรรมที่ต้องทำ บอกกิจกรรมที่ทำสำเร็จ และความรู้สึกในการทำกิจกรรมนั้นๆ เพื่อให้ผู้รับบริการปฏิบัติ ตามกิจกรรมที่ต้องทำในแต่ละวัน รวมถึงได้สำรวจความรู้สึก ในการทำกิจกรรมนั้นด้วย การทำตารางกิจกรรมจะส่งเสริมให้ผู้รับบริการ มีความรับผิดชอบที่มากขึ้น (Responsibility ) และมีจุดมุ่งหมายในการใช้ชีวิต มากยิ่งขึ้น ( Skilled Life Design ) ในเคสกรณีศึกษา นักศึกษากฎหมายที่สอบตกทุกวิชามีภาวะซึมเศร้าและวิตกกังวล อาจจะวางตารางเวลา

เช่น  8-9 am  กิจกรรมที่ต้องทำ = เรียนหนังสือตามตารางเรียน 

                      ความสำเร็จในการทำกิจกรรม = สามารถเรียนหนังสือได้ครบตามจำนวนชั่วโมงหรือไม่

                       ความรู้สึกในขณะทำกิจกรรม = ความรู้สึกในขณะเรียนเป็นอย่างไร

            6-7 pm  กิจกรรมที่ต้องทำ = งานอดิเรกยามว่าง

                      ความสำเร็จในการทำกิจกรรม = สามารถทำได้สำเร็จหรือไม่อย่างไร

                       ความรู้สึกในขณะทำกิจกรรม = เมื่อได้ทำงานอดิเรกแล้วรู้สึกอย่างไร

 การทำแบบนี้จะทำให้ผู้รับบริการ มีตารางชีวิตที่แน่นอนมากขึ้น ร่วมกับกิจกรรมที่เขา ให้ความสำคัญและต้องรับผิดชอบ จะส่งผลให้ผู้รับบริการ มีโอกาสกลับไปเรียนได้มากขึ้น และสามารถทำกิจกรรมที่ผู้รับบริการคาดหวังได้สำเร็จมากยิ่งขึ้น ( Achievement)

 

ความเข้าใจจากคนรอบข้าง คือกำลังใจสำคัญในการก้าวผ่าน

 

 

         อย่างที่กล่าวไปข้างต้น การที่ผู้รับบริการ จะสามารถก้าวผ่านปัญหานี้ไปได้ จะต้องมีแรงสนับสนุนจากครอบครัวและคนรอบข้างร่วมด้วย หรือ เมื่อผู้รับบริการทำอะไรบางอย่างสำเร็จ แม้จะเล็กน้อยหรือยิ่งใหญ่ คนรอบข้าง ครอบครัว รวมถึงเพื่อน จะต้องเห็นความสำคัญให้คุณค่าและกล่าวชื่นชม เพื่อสร้างความภาคภูมิใจ ความมั่นใจ  (self-esteem )ให้แก่ผู้รับบริการ  รวมถึงต้องพูดคุยให้ผู้รับบริการ ให้รู้ว่ามีคนพร้อมที่จะช่วยเหลือ กล้าที่จะร้องขอความช่วยเหลือเมื่อตัวเองรู้สึกไม่ไหว เมื่อต้องกลับไปเรียนอาจจะมีการจัดตารางการเรียนเพิ่มเติม ให้มีการเรียนและการพักผ่อนอย่างสมดุลกัน รวมถึงมีการเข้าไปมีส่วนร่วมในกิจกรรมทางสังคมต่างๆเพิ่มขึ้น ไม่อยู่คนเดียวมากจนเกินไป หากผู้รับบริการมีปัญหาด้านการเรียนหรือความเครียด อาจแนะนำให้ปรึกษากับเพื่อนที่ไว้ใจ หรือปรึกษากับอาจารย์ที่ปรึกษา ( Supporting Engagement)

 

            จากบทความ ผู้เขียนพยายามสื่อว่า เมื่อมีคนรอบตัวประสบกับภาวะซึมเศร้า วิตกกังวลหรือมีปัญหาจนถึงขั้นกระทบกับการใช้ชีวิต การที่จะช่วยเหลือนั้น นักกิจกรรมบำบัดจะต้องไม่มองแค่ผู้รับบริการ  ปรับเปลี่ยนแค่ผู้รับบริการ นักกิจกรรมบำบัดจะต้องมองผู้รับบริการเป็นองค์รวม (Holistic) ผู้รับบริการจะต้องมีความสัมพันธ์ มีสังคม ครอบครัว และมีสิ่งแวดล้อมในที่ผู้รับบริการอยู่ นักกิจกรรมบำบัดจะต้องมององค์รวมทั้งหมดเพื่อวางแผนการบำบัดและช่วยเหลือผู้รับบริการให้ได้ตรงกับความต้องการมากที่สุดค่ะ

      เป็นอย่างไรกันบ้างคะ กับบทบาทนักกิจกรรมบำบัดจิตสังคมที่ผู้เขียนได้เขียนเล่าเรื่องราวใน Blog นี้ หวังว่าบทความใน Blog นี้จะเป็นประโยชน์แก่ผู้อ่านไม่มากก็น้อยนะคะ ถ้าหากผิดพลาดประการใดผู้เขียนขออภัยไว้ ณ ที่นี้ด้วยค่ะ ขอบคุณค่ะ

 

 

เอกสารอ้างอิง

Mary Ellen Copeland. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก

https://www.wellnessrecoveryactionplan.com/sample-plan-and-schedule-for-depression-workbook/
(วันที่ค้นข้อมูล : 9 มกราคม 2565)

 

Learning Hub Thailand – เราพัฒนาคนในองค์กร ให้เพิ่มศักยภาพและทำงานอย่างมีความสุข . [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก   https://learninghubthailand.com/the-perma-model/
(วันที่ค้นข้อมูล : 9 มกราคม 2565)

https://www.verywellmind.com/9-things-to-do-if-you-feel-hopeless-5081877

https://www.verywellmind.com/what-to-say-when-someone-is-depressed-1067474