บ่ายวันที่ ๖ เมษายน ๒๕๖๔ ผมเข้าร่วมประชุมออนไลน์ ผนึกพลังภาคีเครือข่ายสถาบันการศึกษาและเครือข่ายปฏิรูปโรงพยาบาลชุมชน เพื่อการปฏิรูประบบสุขภาพโดยปฏิรูประบบการศึกษาสู่ระบบสุขภาพหนึ่งเดียว “ห้วยยอดโมเดล” เขตสุขภาพที่ 11 และ 12 ระหว่างวันที่ 5 - 7 เมษายน 2564 ณ โรงพยาบาลห้วยยอด จังหวัดตรัง และ ผ่านระบบ Zoom Conference Meeting
ผมเคยบันทึกเรื่องหลักสูตรผลิตแพทย์แนวปฏิรูปนี้เมื่อ ๕ ปีก่อนที่ (๑) มีข่าวเรื่องห้วยยอดโมเดลเมื่อ ๓ ปีที่แล้ว อ่านได้ที่ (๒) ในการประชุมมีการกล่าวพาดพิงถึงหลักสูตรแพทย์แนวใหม่เพื่อชาวชนบท (CPIRD) ของ มอ. ด้วย เรื่องนี้ผมเคยบันทึกไว้เมื่อ ๓ ปีที่แล้วที่ (๓) และมีเอกสารอธิบายโครงการที่ (๔)
ในการประชุมครั้งนี้ เจ้าของแนวความคิดห้วยยอดโมเดล คือ ศ. นพ. จรัส สุวรรณเวลา กรุณาเข้าร่วมประชุมทางออนไลน์ด้วย เพื่ออธิบายให้คณะผู้เดินทางลงพื้นที่เข้าใจหลักการของโครงการ ที่ต้องการใช้หลักสูตรผลิตแพทย์แนวใหม่เป็นเครื่องมือปฏิรูประบบบริการสุขภาพระดับอำเภอด้วย โครงการนี้มีการลงนามความร่วมมือระหว่างกระทรวงสาธารณสุข กับมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ โดย รมต. ว่าการกระทรวงสาธารณสุขเป็นผู้ลงนาม
รวมทั้งบุคคลสำคัญระดับนำหลักการสู่ภาคปฏิบัติมาร่วมกิจกรรมกันพร้อมหน้า ได้แก่ รศ. พญ. จิตเกษม สุวรรณรัฐ อดีตรองคณบดีฝ่ายวิชาการ, ผศ. พญ. กันยิกา ชำนิประศาสน์ ผู้อำนวยการโรงเรียนแพทย์, นพ.ปิยวิทย์ เนกขพัฒน์ ผู้อำนวยการ รพ.ห้วยยอด จ.ตรัง
โครงการนี้คัดเลือกนักเรียนในพื้นที่ โดยผู้นำชุมชนในพื้นที่ร่วมคัดเลือกด้วย เน้นคนที่เหมาะที่จะเรียนเป็นหมอที่รักการทำงานในระบบสุขภาพชุมชน รวมทั้งหลักสูตรจัดให้เรียน Health Systems Science เพื่อให้เข้าใจระบบสุขภาพ ให้นักศึกษาเตรียมจบออกไปเป็นผู้นำการพัฒนาระบบสุขภาพ
คำว่า “ระบบสุขภาพหนึ่งเดียว” (One-Health) ในที่นี้จับประเด็นเฉพาะในอำเภอ ที่ระบบสุขภาพเชื่อมโยงกันเป็นระบบเดียวภายในอำเภอ เพื่อให้งานสร้างเสริมสุขภาพ ป้องกันโรค และบำบัดความเจ็บป่วย เป็นหนึ่งเดียวกัน ตั้งแต่ที่ อสม. ไปถึง รพสต. และ รพช. ระบบสุขภาพของอำเภอห้วยยอดจึงเป็นโมเดลตัวอย่าง และเป็นตัวอย่างแก่นักศึกษาแพทย์และนักศึกษาวิชาชีพสุขภาพอื่นๆ ด้วย ซึ่งในทางปฏิบัติมีความซับซ้อนมากมาย การที่ทีมภาคีเครือข่ายสถาบันการศึกษาและเครือข่ายปฏิรูปโรงพยาบาลชุมชน เพื่อการปฏิรูประบบสุขภาพ นำโดย ศ. พญ. วณิชา ชื่นกองแก้ว เลขาธิการมูลนิธิพัฒนาการศึกษาบุคลากรสุขภาพแห่งชาติ (ศสช.) ลงพื้นที่เก็บข้อมูลในลักษณะของงานวิจัย จึงน่าจะมีประโยชน์ต่อการขับเคลื่อนประสิทธิผลของห้วยยอดโมเดล และต่อการขยายผล
เป็นโชคดีของสังคมไทย ที่มีนวัตกรรมในระบบสุขภาพเกิดขึ้นจากฐาน (bottom-up) อยู่เป็นระยะๆ โดยมีแรงบันดาลใจมาจากการทำ “ประโยชน์ของเพื่อนมนุษย์เป็นกิจที่หนึ่ง” ตามรอยพระยุคลบาทของสมเด็จเจ้าฟ้ากรมหลวงสงขลานครินทร์
วิจารณ์ พานิช
๘ เม.ย. ๖๔
