ทักษะชีวิต (Life skills) เป็นทักษะพฤติกรรมความสามารถของบุคคลในการปรับตัวที่ดี ซึ่งช่วยให้คนเราสามารถตั้งรับมือกับปัญหาของชีวิตที่กำลังเผชิญอยู่ได้อย่างชาญฉลาดและมีประสิทธิภาพ หรือกล่าวอีกนักหนึ่ง ทักษะชีวิตคือความสามารถในการแก้ปัญหาให้กับตนเองได้ทางจิต สังคม (psychosocial competency) มีทักษะจำนวนหนึ่งที่จะได้จากการสอนหรือการปฏิบัติโดยตรงเพื่อใช้ในการแกไขปัญหา แต่ทักษะที่ช่วยให้คนเราอยู่ในสังคมอย่างมีความสุข (well-being) และช่วยให้คนเราเป็นสมาชิกทางสังคมที่ดีและมีส่วนก่อประโยชน์ได้เป็นอย่างดี นั้นก็คือ “ทักษะชีวิต” จะเรียกว่า เป็นทักษะการรู้จักรักษาตัวให้พ้นจากปัญหาที่กำลังเผชิญอยู่ก็ว่าได้ หรือทักษะการแก้ปัญหาอันชาญฉลาดให้กับตนเองก็ว่าได้ดังคำที่ว่า “รู้อะไร ไม่สู้รู้วิชา แต่รู้รักษาตัวรอดคือยอดคน”

ใช้ทักษะชีวิตอย่างไรจึงจะอยู่ในสังคมอย่างมีความสุข ?

ดร. ถวิล อรัญเวศ


<p>
ส้งคมปัจจุบัน นับวันแต่จะซับซ้อนด้วยปัญหานานัปการ เพราะ
อะไร ๆ ก็เปลี้ยนไป ทำให้ใจคนเราแปรผันไปได้ง่าย โดยเฉพาะทางที่
ไม่พึงปรารถนา  ทำให้การใช้ชีวิต  ต้องเพิ่มทักษะเข้าจึงจะสามารถดำรง
ชีวิตอยู่รอดปลอดภัย</p><p>        ทักษะชีวิต เป็นความสามารถของบุคคลที่จะจัดการกับปัญหาต่างๆ รอบตัวในสภาพสังคมปัจจุบัน และเตรียมพร้อมสำหรับการปรับตัวในอนาคต หรือการที่บุคคลสามารถแก้ไขปัญหาให้กับตนเองได้ในทางออกที่ดีกรณีเผชิญกับวิกฤติปัญหา ดังคำที่ว่า</p><p>“รู้อะไรไม่สู้รู้วิชา</p><p>รู้รักษาตัวรอดเป็นยอดคน”</p><p>คำที่ว่า</p><p>“รู้อะไร ไม่สู้รู้วิชา</p><p>รู้รักษาตัวรอด เป็นยอดคน”</p><p>ดังกล่าว น่าจะเปรียบเปรยให้เรารู้จักเอาตัวรอด หรือมีทักษะชีวิตนั้นเอง</p><p>
       ทักษะชีวิต (Life skills) เป็นทักษะพฤติกรรมความสามารถของบุคคลในการปรับตัวที่ดี ซึ่งช่วยให้คนเราสามารถตั้งรับมือกับปัญหาของชีวิตที่กำลังเผชิญอยู่ได้อย่างชาญฉลาดและมีประสิทธิภาพ หรือกล่าวอีกนักหนึ่ง ทักษะชีวิตคือความสามารถในการแก้ปัญหาให้กับตนเองได้ทางจิต สังคม (psychosocial competency) มีทักษะจำนวนหนึ่งที่จะได้จากการสอนหรือการปฏิบัติโดยตรงเพื่อใช้ในการแกไขปัญหา แต่ทักษะที่ช่วยให้คนเราอยู่ในสังคมอย่างมีความสุข (well-being) และช่วยให้คนเราเป็นสมาชิกทางสังคมที่ดีและมีส่วนก่อประโยชน์ได้เป็นอย่างดี นั้นก็คือ “ทักษะชีวิต” จะเรียกว่า เป็นทักษะการรู้จักรักษาตัวให้พ้นจากปัญหาที่กำลังเผชิญอยู่ก็ว่าได้ หรือทักษะการแก้ปัญหาอันชาญฉลาดให้กับตนเองก็ว่าได้ดังคำที่ว่า
“รู้อะไร ไม่สู้รู้วิชา แต่รู้รักษาตัวรอดคือยอดคน” ตามที่กล่าวแล้ว</p><p>
        ทักษะชีวิตถือว่าเป็นความสามารถขั้นพื้นฐานของบุคคลใน
การปรับตัวและเลือกทางเดินชีวิตที่เหมาะสม เพื่อที่จะสามารถเผชิญปัญหาต่าง ๆที่อยู่รอบตัวในสภาพสังคมปัจจุบันและเตรียมพร้อมสำหรับอนาคต ได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยอาศัยการถ่ายทอดประสบการณ์ด้วยการฝึกฝนอบรม</p><p>
       ทักษะชีวิต หมายถึง ความสามารถเชิงสังคมจิตวิทยา ที่จะช่วยให้บุคคลสามารถเผชิญสถานการณ์ต่างๆ ในชีวิตประจำวันได้อย่างมีประสิทธิภาพ และมีความสามารถที่จะปรับตัวได้ในอนาคต</p><p>         ทักษะชีวิต หมายถึง ความสามารถของบุคคล ซึ่งประกอบด้วยความรู้และเจตคติในการจัดการกับปัญหาต่างๆรอบตัวในสังคมปัจจุบันและเตรียมความพร้อมสำหรับการปรับตัวในอนาคต ทั้งในเรื่องบทบาทหญิงชาย เพศสัมพันธ์ สารเสพติด สุขภาพ จริยธรรม อิทธิพลของสื่อ สิ่งแวดล้อม ชีวิตครอบครัว ตลอดจนปัญหาสังคมด้วยความคิดเชิงเหตุผล ซึ่งนำไปสู่การตัดสินใจแก้ปัญหาได้อย่างสร้างสรรค์ (กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข)</p><p>      ทักษะชีวิต คือ คือทักษะทางสังคมจิตวิทยา ที่จะช่วยให้เด็กสามารถอยู่ในสังคมได้อย่างมีความสุขและรับมือกับปัญหาและความเปลี่ยนแปลงต่างๆได้
      พ่อแม่สามารถสร้างเสริมทักษะชีวิตให้ลูกตั้งแต่เด็ก ด้วยความรัก
ความอบอุ่นและให้ความไว้วางใจ มีการสื่อสารที่ดีต่อกัน ต่างคนต่างไว้วางใจปรึกษาหารือ มีการยอมรับฟังความคิดเห็น มั่นคง มีหลักการ มีเหตุผล มีความยืดหยุ่น ควบคุมตัวเองได้ดี ทั้งอารมณ์และพฤติกรรม ยอมรับความสามารถของเด็ก เข้าใจและสนับสนุนในความสามารถด้านอื่นๆ</p><p>       ทักษะชีวิต หมายถึง ความสามารถเชิงสังคมจิตวิทยา ที่จะช่วยให้บุคคลสามารถเผชิญสถานการณ์ต่างๆ ในชีวิตประจำวันได้อย่างมีประสิทธิภาพ และมีความสามารถที่จะปรับตัวได้ในอนาคต ทักษะชีวิตจะมีส่วนช่วยให้วัยรุ่น สามารถนำความรู้ในเรื่องต่างๆ มาเชื่อมโยงกับทัศนคติ ผ่านการคิดวิเคราะห์ไตร่ตรองถึงผลที่จะเกิดขึ้น และตัดสินใจปฏิบัติในสิ่งที่เหมาะสมได้ ซึ่งจำเป็นอย่างมากในเรื่องของการดูแลสุขภาพ การป้องกันการติดเชื้อเอชไอวี ยาเสพติดการตั้งครรภ์ หรือท้องไม่พร้อม ความปลอดภัย คุณธรรมจริยธรรม ฯลฯ ทำให้เด็กสามารถอยู่ในสังคมได้อย่างมีความสุข และรับมือกับปัญหาและความเปลี่ยนแปลงต่างๆ ที่กำลังเผชิญได้เป็นอย่างดี</p><p>สรุป</p><p>          ทักษะชีวิตหมายถึงความรู้ความสามารถของบุคคลใน
การแก้ปัญหาต่างๆ ที่กำลังจะเกิดขึ้นกับตนเอง ครอบครัวและสังคมด้วยความรู้ ความเข้าใจ และสามารถเลือกแนวทางในการดำรงชีวิตเพื่อให้สามารถดำรงตนอยู่ในสังคมได้อย่างมีความสุขเป็นวิธีการแก้ปัญหาอย่างชาญฉลาด</p><p>ประเภททักษะชีวิต</p><p>         ทักษะชีวิตที่สำคัญ ๑๐ ประการ</p><p>1. การตัดสินใจ</p><p>     เป็นความสามารถชั้นสูงของบุคคล นั้นก็หมายถึงมีข้อมูลเพียงพอจึงสามารถตัดสินใจเกี่ยวกับเรื่องราวต่างๆ ในชีวิตได้อย่างรอบคอบ</p><p>2. การแก้ปัญหา</p><p>       การแก้ปัญหาเป็น เกิดจากความสามารถในการจัดการกับปัญหาที่เกิดขึ้นในชีวิตได้อย่างมีระบบ ไม่เกิดความเครียด เฉลียวฉลาด เปรื่องปราชญ์ หรือฉลาดทางอารมณ์ และเฉียบคมทางปัญญา</p><p>3. การคิดวิเคราะห์</p><p>      เป็นความสามารถในการคิดวิเคราะห์ คิดแยกแยะข้อมูล ข่าวสาร ปัญหาและสถานการณ์ต่างๆ รอบตัวได้ อย่างรอบด้าน</p><p>4. การคิดสร้างสรรค์</p><p>          เป็นความสามารถในการตัดสินใจและแก้ไขปัญหาโดยคิดสร้างสรรค์ เพื่อค้นหาทางเลือกต่าง ๆ และผลที่จะเกิดขึ้นในแต่ละทางเลือก และสามารถนำประสบการณ์มาปรับใช้ในชีวิตประจำวันได้อย่างเหมาะสม ถ้าเปรียบเทียบกับอริยสัจ 4 ก็อยู่ในขั้นนิโรธและขั้นมรรค</p><p>5. การสื่อสารที่มีประสิทธิภาพ</p><p>      คือความสามารถในการใช้คำพูด มีวาทศิลป์ในการพูด มีทักษะปฏิเสธคำชักชวนของเพื่อนซึ่งชักชวนไปในทางที่ไม่ดี เช่น ชักชวนสูบบุหรี่ ชักชวนดื่มน้ำเมา สุรา เมรัย ชักชวนเที่ยวเล่นในยามวิกาล ในที่อโคจรต่างๆ สามารถแสดงออกถึงความคิดและความรู้สึกของตนเอง เช่น การแสดงความคิดเห็น ความต้องการ ความชื่นชม การขอร้อง การเจรจาต่อรอง การตักเตือน การช่วยเหลือ การปฏิเสธ บัวไม่ให้ช้ำ น้ำไม่ให้ขุ่น ฯลฯ</p><p>6. การสร้างสัมพันธภาพ</p><p>       คือความสามารถในการสร้างความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างบุคคล และรักษาความสัมพันธ์นั้นไว้ได้ เช่น รู้จักยิ้ม ไหว้ ทักทาย มีความโอบอ้อมอารี วจีไพเราะสงเคราะห์ผู้คน เสมอต้นเสมอปลาย</p><p>7. การตระหนักรู้ในตน</p><p>       คือความสามารถในการรู้จักและเข้าใจตนเอง เช่น รู้ข้อดี ข้อเสียของตนเอง รู้ความต้องการ และสิ่งที่ไม่ต้องการของตนเอง ซึ่งจะช่วยให้รู้ตัวเองเวลาเผชิญกับความเครียด หรือสถานการณ์ต่าง ๆ สามารถปรับตนเองให้เข้ากับสภาพแวดล้อมที่กำลังเผชิญอยู่ได้</p><p>8. ความเห็นใจผู้อื่น</p><p>       ความสามารถในการนำใจเขามาสู่ใจเรา เข้าใจความเหมือนหรือความแตกต่างระหว่างบุคคล ในด้านความสามารถ เพศ วัย ระดับการศึกษา ศาสนา ความเชื่อ สีผิว อาชีพ ฯลฯ เข้าใจความรู้สึก และยอมรับบุคคลอื่นที่ต่างจากตนเอง</p><p>9. การจัดการกับอารมณ์ต่างๆ</p><p>      คือความฉลาดทางอารมณ์และเฉียบคมทางปัญญา สามารถรับรู้อารมณ์ของตนเองและผู้อื่น รู้ว่าอารมณ์มีผลต่อการแสดงพฤติกรรมอย่างไร รู้วิธีจัดการกับอารมณ์โกรธหรือโศกเศร้าที่ส่งผลทางลบต่อร่างกาย และจิตใจได้ รู้จักข่มใจ อดทน อดกลั้นได้</p><p>10. การจัดการกับความเครียด</p><p>        คือความสามารถในด้านวุฒิภาวะทางอารมณ์ รู้ว่าเรากำลังมีสภาพอารมณ์ดี อารมณ์ร้าย รับรู้ถึงสาเหตุของความเครียด รู้วิธีผ่อนคลายความเครียด และแนวทางในการควบคุมระดับความเครียดของตนเองได้</p><p>บทบาทของพ่อแม่</p><p>ต่อการเสริมสร้างทักษะชีวิต</p><p>           พ่อแม่ ซึ่งเป็นคนใกล้ชิดกับบุตรหลาน สามารถช่วยเสริมทักษะชีวิตให้ลูกได้ตั้งแต่เล็กหรือเยาว์วัย จนเป็นวัยรุ่น โดยพ่อแม่สามารถทำได้ง่าย ๆ คือการมอบความรักความอบอุ่นและให้ความไว้วางใจ ก่อให้เกิดสัมพันธภาพที่ดีต่อกัน ทำให้เกิดความพร้อมในการรับฟัง เพื่อเรียนรู้ซึ่งกันและกัน มี
การพูดจาสื่อสารที่ดีต่อกัน ต่างคนต่างไว้วางใจ ปรึกษาหารือ หรือเล่าเหตุการณ์ต่างๆ ที่ประสบมาให้ฟัง มีการยอมรับฟังความคิดเห็นซึ่งพ่อแม่และลูกจะแสดงความคิดเห็นคล้อยตาม หรือขัดแย้งกันได้ในบรรยากาศที่เป็นกันเอง พ่อแม่ต้องมีความมั่นคง อดทน มีหลักการมาตรฐานเดียวกันทั้งพ่อและแม่ มีความยืดหยุ่นมีเหตุผลที่ดี พ่อแม่ควบคุมตัวเองได้ดี ทั้งอารมณ์และพฤติกรรม พ่อแม่มีลักษณะที่ยอมรับความสามารถของเด็ก เข้าใจและสนับสนุนในความสามารถด้านอื่นๆ ของบุตรหลาน</p><p>
กลยุทธ์การสร้างทักษะชีวิต</p><p>       การใช้ทักษะชีวิตเพื่ออยู่ในสังคมอย่างมีความสุข ที่พอจะนำมา
เป็นแนวทาง ได้แก่</p><p>1. การตระหนักรับรู้และเห็นคุณค่าในตนเองและผู้อื่น</p><p>2. การรู้จักคิดวิเคราะห์ ตัดสินใจและแก้ปัญหาอย่างสร้างสรรค์</p><p>3. การรู้จักจัดการกับอารมณ์และความเครียดของตนเองได้</p><p>โดยใช้หลักพุทธธรรม</p><p>4. การสร้างสัมพันธภาพที่ดีกับผู้อื่น</p><p>5. เข้าใจตนเองและผู้อื่นเป็นอย่างดี</p><p>สมรรถนะผู้เรียน</p><p>1. ทักษะการสื่อสาร</p><p>การสื่อสารเป็นการถ่ายทอด</p><p>เรื่องราวหรือพูดจาพาทีกับผู้อื่น โดยเฉพาะ</p><p>เมื่อมีใครมาชักชวนให้เสพยาเสพติดก็ใช้</p><p>คำพูดปฏิเสธเชิงสร้างสรรค์ บัวไม่ให้ซ้ำน้ำ</p><p>ไม่ให้ขุ่น</p><p>2. ทักษะการคิด</p><p>การคิดต้องใคร่ครวญให้ดี คิด</p><p>วิเคราะห์ คิดรอบด้าน คิดจะทำให้ตนเองและ</p><p>ผู้อื่นไม่เดือดร้อน ไม่ทำลาย</p><p>สัมพันธภาพที่ดีซึ่งกันและกัน คิดเป็น</p><p>มโนสุจริต คิดดีต่อกัน คิดหาทางแก้ปัญหา</p><p>และทางออกอย่างสันติวิธี</p><p>3. ทักษะแก้ปัญหา</p><p>การแก้ปัญหาที่ดี ต้องแก้ปัญหา</p><p>โดยสันติวิธี Win Win ไม่สร้างปัญหาเพิ่ม</p><p>ลดปัญหาให้น้อยที่สุดเท่าที่จะทำได้ เจรจา</p><p>ไกล่เกลี่ยหาทางออกที่ดีให้จนได้ทักษะชีวิต เช่น</p><p>3.1.การตระหนักรับรู้และเห็นคุณค่าในตนเองและผู้อื่น</p><p>3.2.การรู้จักคิดวิเคราะห์ ตัดสินใจและแก้ปัญหาอย่างสร้างสรรค์</p><p>3.3 การรู้จักจัดการกับอารมณ์และความเครียดของตนเองได้โดยใช้หลักพุทธธรรม</p><p>3.4 การสร้างสัมพันธภาพที่ดีกับผู้อื่นเข้าใจตนเองและผู้อื่นเป็นอย่างดี</p><p>4. ทักษะชีวิต</p><p>     หมายถึงความรู้ความสามารถของบุคคลในการแก้ปัญหาต่างๆ ที่กำลังจะเกิดขึ้นกับตนเอง ครอบครัวและสังคมด้วยความรู้ ความเข้าใจ และสามารถเลือกแนวทางในการดำรงชีวิตเพื่อให้สามารถดำรงตนอยู่ในสังคมได้อย่างมีความสุขเป็นวิธีการแก้ปัญหาอย่างชาญฉลาด</p><p>5. เทคโนโลยี</p><p>     สังคมโลกไร้พรมแดน ต้องใช้เทคโนโลยีอย่างชาญฉลาด</p><p>ทักษะการใช้แทคโนโลยีในชีวิตประจำวัน</p><p>    ความสามารถในการใช้เทคโนโลยี หมายถึง รู้จักเลือก</p><p>และใช้เทคโนโลยีด้านต่าง ๆ ทักษะกระบวนการทางเทคโนโลยี</p><p>เพื่อการพัฒนาตนเองและสังคมในด้านการเรียนรู้ การสื่อสาร</p><p>การทำงาน การแก้ปัญหาอย่างสร้างสรรค์ ถูกต้องเหมาะสมและ</p><p>มีคุณธรรม</p><p>หลักธรรมสำหรับทักษะชีวิต</p><p>1. ธรรมมีอุปการะมาก</p><p>สติ ระลึกได้เสมอขณะทำขณะพูด ขณะคิด</p><p>สัมปชัญญะรู้ตัวเสมอขณะทำขณะพูดและขณะคิด</p><p>3. ธรรมอันทำให้งาม</p><p>ขันติ ความอดทน อดกลั้น ข่มใจ</p><p>โสรัจจะสงบเสงี่ยม เจียมตัวเสมอ</p><p>อริยสัจ 4</p><p>ทุกข์รู้ปัญหา ตระหนักในปัญหา</p><p>สมุทัยรู้สาเหตุปัญหา วิเคราะห์ได้</p><p>ว่าปัญหามาจากอะไร</p><p>นิโรธรู้ว่าจะหาวิธีอะไรมาจัดการ</p><p>กับปัญหานั้น ๆ ได้อย่างสันติวิธี</p><p>มรรค หาวิธีปฏิบัติที่ดีมาเป็น</p><p>เครื่องมือในการแก้ปัญหาอย่างยั่งยืนต่อไป</p><p>สรุป</p><p>ทักษะชีวิตคือความสามารถของ</p><p>บุคคลที่จะจัดการกับปัญหาต่างๆ รอบตัวใน</p><p>สภาพสังคมปัจจุบัน และเตรียมพร้อม</p><p>สำหรับการปรับตัวในอนาคต ได้แก่บุคคล</p><p>สามารถแก้ไขปัญหาให้กับตนเองได้อย่าง</p><p>สันติวิธีและไม่ทำให้ผู้อื่นเดือนร้อนและสามารถ</p><p>ดำรงตนในสังคมอย่างมีความสุข</p><p>แหล่งข้อมูล</p><p>https://goo.gl/vwbu8H</p><p>https://goo.gl/1k5t3j</p>