ผู้นำชุมชนท้องถิ่นเกือบสี่พันคน รวมพลังสร้างสุขภาวะระดับท้องถิ่นให้กับ 13 กลุ่มประชากร หลังพบข้อมูล 10 ประเด็นปัญหารุมเร้าสังคมไทยตั้งแต่การจัดการสังคมผู้สูงอายุไปจนถึงความรุนแรงในครอบครัว ขณะที่ สสส.หนุนยกระดับผู้นำชุมชนท้องถิ่นให้มีศักยภาพช่วยเหลือและขับเคลื่อนสังคม ภายใต้ศาสตร์พระราชา
ที่ห้อง Royal Jubilee ศูนย์แสดงสินค้าและการประชุม อิมแพ็ค เมืองทองธานี ระหว่างวันที่ 3-5 ต.ค.2562 สำนักสนับสนุนสุขภาวะชุมชน สำนัก 3 สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ(สสส.) จัดเวทีสุดยอดผู้นำชุมชนท้องถิ่น วาระ: สร้างสุขภาวะ 13 กลุ่มประชากร (Community Key Actors Summit: Enhancing Population Health) จัดขึ้นเป็นปีที่ 2 เพื่อขยายแนวคิด แนวทางการดำเนินงานและวิธีการเชิงเทคนิคเพื่อการสร้างเสริมสุขภาวะ 13 กลุ่มประชากร โดยสุดยอดผู้นำชุมชนท้องถิ่น และผลักดันเข้าสู่กระบวนการพัฒนานโยบายสาธารณะระดับท้องถิ่นและเชื่อมโยงกับขบวนการขับเคลื่อนทุกระดับ โดยมีชุมชนท้องถิ่น 567 แห่ง จำนวน 3,818 คน เข้าร่วม
น.ส.ดวงพร เฮงบุญยพันธ์ ผู้อำนวยการสำนักสร้างเสริมสุขภาวะชุมชน (สน.3) สสส. กล่าวว่า การทำงานของ สสส. สำนัก 3 และภาคีเครือข่าย มุ่งกระตุ้นชุมชนเพื่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลง โดยเฉพาะการสร้างผู้นำชุมชนท้องถิ่นเพื่อเป็นแกนหลักในการพัฒนาท้องถิ่น และสามารถยกระดับเป็นสุดยอดผู้นำท้องถิ่นที่สามารถเป็นแหล่งเรียนรู้ให้กับชุมชนได้ ซึ่งสุดยอดผู้นำท้องถิ่นต้องเชื่อมโยงกับนโยบายรัฐ เพราะรัฐยังมีบทบาทในการพัฒนาท้องถิ่น
จากการวิเคราะห์ข้อมูลสำรวจกว่า 2,000 ตำบล และนำข้อมูลมาวิเคราะห์ร่วมกับทุนทางสังคมและศักยภาพของชุมชนท้องถิ่น ถอดบทเรียนจากพื้นที่ต้นแบบและทบทวนความรู้จากงานวิชาการ จึงได้เลือก 13 กลุ่มประชากรที่ครอบคลุมการดำเนินงานในพื้นที่ ได้แก่ 1.เด็ก0-2 ปี 2.เด็ก3-5ปี 3.เด็ก6-12ปี 4.เด็กและเยาวชน 5.หญิงตั้งครรภ์ 6.กลุ่มวัยทำงาน 7.ผู้สูงอายุ 60ปีขึ้นไป 8.ผู้ป่วยเอดส์ 9.ผู้ป่วยจิตเวช 10.ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง 11.ผู้ด้อยโอกาส 12.คนพิการ และ 13.ผู้ป่วยระยะสุดท้าย บางกลุ่มจำเป็นที่ต้องดำเนินการอย่างเร่งด่วน และบางกลุ่มจำเป็นต้องเตรียมการเพื่ออนาคต
จากการรวบรวมข้อมูลชุมชนท้องถิ่นในปี 2561 ครอบคลุมประชากร 8.8 ล้านคน 2.4 ล้านครัวเรือน 2,148 อปท. พบว่า การสร้างสุขภาวะ 13 กลุ่มประชากรครอบคลุมใน 10 ประเด็น ประกอบด้วยประเด็นที่ 1 การพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ มีจำนวนผู้สูงอายุ 60 ปีขึ้นไป 21% ดังนั้นประเทศไทยจึงเป็นสังคมผู้สูงอายุอย่างสมบูรณ์แบบ ท้องถิ่นต้องวางแผนล่วงหน้าอย่างน้อย 10 ปี โดยเฉพาะผู้สูงอายุที่พิการและดูแลตัวเองไม่ได้ จะต้องเข้าไปดูเป็นลำดับแรก เช่นเดียวกับการหนุนเสริมกลุ่มที่มีศักยภาพ “สูงวัยสร้างเมือง” ให้มีบทบาทในสังคม ประเด็นที่ 2 การดูแลเด็กปฐมวัยในชุมชน มีประชากรในกลุ่มนี้เกือบ 3% ซึ่งขณะนี้ได้มี พ.ร.บ.เด็กปฐมวัย โดยให้ อปท. เป็นผู้รับผิดชอบ อย่างไรก็ตามการจะผลักภาระให้ท้องถิ่นจึงอาจจะทำได้ไม่ทั่วถึง ทุกภาคส่วนจึงต้องเข้าไปร่วม
ประเด็นที่ 3 การเฝ้าระวังความรุนแรงในครอบครัว สาเหตุหลักเกือบ 60% คือ หนี้สินและการว่างงานที่ทำให้เกิดความรุนแรง ประเด็นที่ 4 การจัดการขยะ แม้เรามีการจัดการขยะในครัวเรือน 86% แต่เมื่อลงพื้นที่ไปแล้วยังพบปัญหาบ่อขยะไม่เพียงพอ และขยะอินทรีย์ที่ยังจัดการได้ไม่ค่อยดีนัก ประเด็นที่ 5 การจัดการภัยพิบัติ ที่พบมากสุดคือ น้ำท่วม 39% และภัยแล้ง 31% ประเด็นที่ 6 การดูแลสุขภาพชุมชน มุ่งให้ความรอบรู้ด้านสุขภาพเพื่อแก้ปัญหาป่วยเรื้อรังที่มีถึง 7% ได้แก่ เบาหวานความดันโลหิตสูง ความดันโลหิตสูง เบาหวาน ปวดข้อ และโรคหัวใจ ประเด็นที่ 7 การจัดการอาหารในชุมชน มีคนทำเกษตรกรรม 28% ซึ่งจะเป็นฐานผลิตอาหารให้กับคนในชุมชน ประเด็นที่ 8 เศรษฐกิจชุมชน สร้างรายได้ให้ชุมชนและครัวเรือน ประเด็นที่ 9 การควบคุมการบริโภคยาสูบและสารเสพติด รณรงค์แคมเปญ “เลิกสูบ เจอสุข” และประเด็นที่ 10 การลดการบริโภคเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และอุบัติเหตุจราจร สนับสนุนให้ท้องถิ่นใช้กองทุนหลักประกันสุขภาพเข้าไปช่วยบริหารจัดการ
“ทุกประเด็นที่เครือข่ายร่วมสร้างชุมชนท้องถิ่นน่าอยู่ได้ขับเคลื่อน จะอยู่ภายใต้การน้อมนำศาสตร์พระราช “เข้าใจ เข้าถึง พัฒนา” “ระเบิดจากข้างใน” และเศรษฐกิจพอเพียง มาเป็นหลักปฏิบัติการ”ผู้อำนวยการสำนักสนับสนุนสุขภาวะชุมชน กล่าว
ด้าน นายธวัชชัย ฟักอังกูร ประธานกรรมการบริหารแผน สน.3 สสส. กล่าวว่า สสส.ได้ให้ความสำคัญในการสร้างภาวะผู้นำให้เข้มแข็ง เพื่อให้สามารถต่อยอดไปเรื่องต่างๆ ได้ ซึ่งผู้มีด้วยกันหลายมิติและหลายระดับชั้น ซึ่งทั้งหมดเราเรียนรู้และยอมรับผู้นำที่เป็นคนดี มีความเป็นพลเมือง สร้างคุณูปการให้สังคม ซึ่งผู้นำจะมีคุณสมบัติหลัก 4 ประการ ได้แก่ เมตตาจิตอาสา มีความเพียร มุ่งมั่นอดทน และการมองตนเอง
“ดังนั้นเราจะต้องสร้างผู้นำให้เกิดขึ้นในชุมชนอย่างไรไม่ให้ขาดสายจนเป็นชุมชนที่เข้มแข็งจัดการตนเองได้ ช่วยกันทำให้เกิดผู้นำขึ้นมาเยอะๆ เพื่อมาช่วยสังคม ซึ่งทาง สสส.ได้มีบทบาทในการสร้างผู้นำชุมชนท้องถิ่นมาอย่างต่อเนื่อง เช่น จุดประกาย กระตุ้น ให้ชุมชนค้นหาผู้นำของตนที่มีอยู่ในชุมชน พัฒนาศักยภาพผู้นำ ให้เป็นแหล่งเรียนรู้ชุมชน พัฒนาภาวะผู้นำเพื่อสร้างผู้นำต่อเนื่องไม่ขาดสาย เป็นพลังสร้างชุมชนน่าอยู่โดย จัดเวที หลักสูตร มีกิจกรรมของผู้นำเพื่อชุมชน จัดให้มีเครือข่ายผู้นำชุมชนท้องถิ่นไปพร้อมๆ กับเครือข่ายร่วมสร้างชุมชนท้องถิ่นน่าอยู่” ประธานกรรมการบริหารแผน คณะที่ 3 สสส. กล่าว
