อย่ายอมแพ้ต่อโชคชะตาและวาสนา

อย่ายอมแพ้ต่อโชคชะตาและวาสนา

ดร.ถวิล อรัญเวศ

เมื่อล้ม อย่าท้อ จงลุกขึ้นมา ถอดความและเรียบเรียงจากบทสัมภาษณ์ Jack Ma ในงาน World Economic Forum 2015 ที่เมือง Davos, Switzerland ช่วงปีที่ผ่านมา หลายคนคงคุ้นหูชื่อ “หม่า หยุน” หรือ “แจ็ค หม่า” กันเป็นอย่างดี ในฐานะบุคคลที่ร่ำรวยที่สุดในจีน ชายผู้อยู่เบื้องหลังความสำเร็จของ Alibaba ยักษ์ใหญ่แห่งวงการ E-Commerce อย่างที่เรารู้กันว่า ชีวิตของแจ็ค หม่า ไม่ได้โรยด้วยกลีบกุหลาบกว่าจะมาถึงวันนี้ได้ เขาได้ก้าวข้ามอุปสรรคต่างๆผ่านอะไรต่อมิอะไรมาอย่างมากมาย

ด้วยเหตุนี้ ชีวประวัติและ แนวคิดอันน่าทึ่งของเขานั้นน่าสนใจจนผมอยากนำมาเล่าสู่กันฟังในบทความนี้ครับ

1. การถูกปฏิเสธไม่ใช่เรื่องน่าอาย

แจ็ค เติบโตมาในยุค 60 หลังสิ้นสุดการปฏิวัติวัฒนธรรมในจีนชีวิตของเขาโตมาด้วยความยากลำบากเขาไม่ใช่เด็กเก่งอะไรหัวก็ไม่ดี แถมสอบตกเป็นประจำทำให้เขาถูกปฏิเสธรับเข้าเรียนในโรงเรียนและมหาลัยมานับครั้งไม่ถ้วนพอสมัครเข้าทำงานก็ถูกปฏิเสธอีกกว่า 30 ครั้งช่วงวัยรุ่น แจ็คเคยสมัครเป็นพนักงานร้าน KFC (ที่ตอนนั้นมาตั้งในจีนแล้ว) ตอนนั้นมีคนไปสมัครทั้งหมด 24 คนและเขาก็เป็นเพียงคนเดียวที่ถูกปฏิเสธรับเข้าทำงาน!เช่นเดียวกับมหาลัย Harvard ที่ที่เขาลองยื่นเข้าไปเรียนถึง 10 ครั้งแต่ก็ถูกปฏิเสธกลับมาทุกครั้ง…
จนเขาพูดอย่างติดตลกกับตัวเองว่าวันหนึ่งฉันจะไปสอนที่นั่นให้ได้ หรือแม้กระทั่งช่วงแรกๆที่เขาต้องระดมทุนเพื่อทำธุรกิจจากกลุ่ม Venture Capitalist ก็โดนปฏิเสธมาหลายต่อหลายครั้งแถมโดนค่อนขอดว่า สิ่งที่เขาทำมัน “ไร้สาระ และ ไม่มีทางเวิร์ค”แต่เขาก็ไม่แคร์ และก้มหน้าก้มตาทำหน้าที่ของตัวเองต่อไปด้วยความเชื่อมั่นอันเต็มเปี่ยมการถูกปฏิเสธสอนอะไรเรา?เขาบอกว่า มันรู้สึกแย่เสมอเวลาถูกปฏิเสธแต่เราต้องอยู่กับมันให้ได้ย้ำกับตัวเองว่า เรายังไม่ดีพอเป็นแรงผลักดันพัฒนาตัวเราให้ดียิ่งขึ้นและหวังว่าสักวันต้องเป็นวันของเราการถูกปฏิเสธเป็นเรื่องธรรมดาของชีวิตและมันอาจพาเราไปสู่สิ่งที่ดีกว่าผมเชื่ออย่างนั้นครับ

2. ภาษาอังกฤษจำเป็นมาก

ในวัยเด็กแจ็ค หม่า เป็นเด็กที่ชอบเรียนภาษามากโดยเฉพาะภาษาอังกฤษซึ่งสมัยนั้นในจีนยังไม่มีที่เรียนภาษาหรือแม้กระทั่งหนังสือภาษาอังกฤษเลยด้วยใจรักและความขยันหมั่นเพียรเป็นเวลากว่า 9 ปี ที่เด็กชายหม่าออกจากบ้านไปโรงแรม หางโจว ทุกเช้าผูกมิตรกับแขกต่างชาติของโรงแรมเสนอตัวเป็นไกด์นำเที่ยวให้ฟรีเพียงเพื่อต้องการฝึกฝนภาษาอังกฤษบ่อยครั้งเข้า จนนักท่องเที่ยวแปลกใจในความสามารถด้านภาษาของแจ็คว่า สามารถพูดภาษาอังกฤษได้เหมือนชาวตะวันตก (ผมได้ฟังแจ็ค หม่า พูดภาษาอังกฤษกับฝรั่งแล้วผมทึ่งมาก พูดชัดสุดๆถ้าฟังแค่เสียง นึกว่าเจ้าของภาษาจริงๆ) เขาบอกว่า ทุกสิ่งที่เขาได้รับจากนักท่องเที่ยวที่โรงแรมนั้นแตกต่างจากที่ร่ำเรียนมาในห้องเรียนและได้เปลี่ยนทัศนคติของเขาไปโดยสิ้นเชิงแล้วทำไมถึงต้องชื่อ Jack Ma?
เขาเล่าว่า ชื่อ แจ็ค มาจากนักท่องเที่ยวสาวคนหนึ่งตั้งให้เธอแนะนำว่าควรมีชื่อที่เป็นสากลไว้เพราะชื่อจีน อ่านออกเสียงยากอีกทั้งพ่อกับสามีของเธอชื่อแจ็คเหมือนกันโดยบังเอิญ เห็นว่าชื่อนี้ดีก็เลยเป็นที่มาของชื่อ “Jack Ma”

3. การเดินทางคือโอกาสชั้นยอด

ในปี 1995 ระหว่างที่แจ็ค หม่า เดินทางไปทำงานที่สหรัฐฯ ในฐานะล่าม
และได้ไปหาเพื่อนที่ซีแอตเทิลในตอนนั้นเองเขาได้รู้จักกับคำว่า“อินเทอร์เน็ต” เป็นครั้งแรกซึ่งขณะนั้นยังไม่แพร่หลายในจีนเขาเลยอยากให้คนบ้านเกิดตัวเองรู้ว่าเจ้าสิ่งนี้ “มันเจ๋งแค่ไหน”ไอเดียเกิดจากการที่เขาค้นหาคำว่า“เบียร์” ในอินเทอร์เน็ต ก็พบแต่เบียร์ที่มาจากญี่ปุ่น เยอรมัน ฯลฯ แต่กลับไม่พบการค้นหาใดๆที่มาจากจีนเลยและนั่นจึงเป็นก้าวแรกของเว็บไซต์ China Pages(คล้ายๆสมุดหน้าเหลืองออนไลน์)ก่อนพัฒนามาเป็น Alibaba ในเวลาต่อมาสำหรับที่มาของชื่อ Alibaba แจ็คบอกว่า ต้องการให้มันติดหูให้คนรู้จัก และเป็นสากลอีกทั้งการเริ่มต้นด้วยตัว ทำให้คนเสิช เจอได้ง่ายจากการออกเดินทางทำให้แจ็ค หม่า ค้นพบว่าโลกนี้มีคนมากมาย รอให้เราได้รู้จักและมีโอกาสมากมาย รอให้เราเอื้อมไปคว้ามันมา

4. ให้ความสำคัญกับ”คน”
ลูกค้า> พนักงาน > ผู้ถือหุ้นช่วง 3 ปีแรกที่ทำ Alibaba แจ็คเล่าว่า แทบไม่ได้กำไรบ่อยครั้งเวลาไปทานข้าวที่ร้านอาหารขณะที่แจ็คกำลังจ่ายเงินเจ้าของร้านมักบอกเขาว่า“คุณครับ มีคนจ่ายค่าอาหารให้แล้ว”พร้อมยื่นโน้ตให้ในโน้ตเขียนไว้ว่า“สวัสดีครับ คุณหม่า ผมเป็นลูกค้าบนเว็บ Alibaba อยากขอบคุณคุณจริงๆ ที่ทำให้ผมสามารถทำเงินจาก Alibaba ได้มากผมรู้ว่าคุณไม่ค่อยมีเงินเท่าไหร่งั้นเดี๋ยวผมเลี้ยงค่าอาหารให้คุณเอง”(แจ็คเล่าไปก็ขำไป คนฟังฮากันทั้งห้อง)เรียกได้ว่าช่วงนั้นแจ็คอยู่ได้ด้วยพลังกายและใจของตัวเขาเองและทีมงานล้วนๆเข้าคอนเซปต์ ตัวไม่หล่อ พ่อไม่รวยแบงค์ไม่ช่วย รัฐบาลไม่สนับสนุนและนั่นทำให้เขาเห็นคุณค่าของการทำงานเป็นทีมเป็นอย่างมากนอกจากนี้ หลักการบริหารคนที่ แจ็ค หม่า ยึดถือมาตลอด คือการให้ความสำคัญต่อพนักงานทุกระดับโดยเฉพาะตำแหน่งสูงๆ ในระดับผู้จัดการหรือแม้กระทั่ง CEO, CFO, CPO แจ็คจะให้อำนาจแก่พวกเขาเต็มที่ไว้วางใจคนเหล่านั้นว่าเขาเก่งกว่าเรา
และทำได้ดีกว่าในเรื่องนั้นๆเมื่อทำให้ทีมมีความสุขและเห็นคุณค่าในตนเองพวกเขาจะส่งมอบบริการที่ดีให้แก่ลูกค้าจากนั้นลูกค้าก็จะมีความสุขตามและกลับมาใช้บริการอีก

5. ความเชื่อมั่นและความรับผิดชอบ
คือหัวใจของธุรกิจจากประสบการณ์ที่เคยทำงานเป็นล่ามให้กับหน่วยงานรัฐบาลมาก่อนแจ็คมีความคิดว่า การทำธุรกิจไม่ควรดึงรัฐบาลมาเกี่ยวข้องธุรกิจ E-Commerce ควรเติบโต
และยืนได้ด้วยตัวของมันเองการทำ E-Commerce ความน่าเชื่อถือความไว้เนื้อเชื่อใจจากลูกค้า สำคัญมากโดยเฉพาะเรื่องระบบการจ่ายเงินเพราะจะทำให้บริษัทเดินต่อไปได้แจ็คบอกว่าเขาอยากให้ Alibabaเป็น Online Shopping Siteมากกว่าแค่ E-Market Placeที่ใช้แค่คุยกัน (นานแสนนาน) แล้วก็จบไม่ได้เกิดการซื้อขายแลกเปลี่ยนกันเพื่อตอบสนองความต้องการนี้ Alipay จึงถูกสร้างขึ้นมา โดยได้แรงบันดาลใจจาก Escrow (ตัวกลางสำหรับ โอน/รับเงินเหมือนกับ Paypal)

แม้ว่าช่วงแรกๆจะถูกกระแสคัดค้านจากคนรอบข้างอีกทั้งความเสี่ยงต่อข้อกฎหมายและการติดคุก
หากเกิดการทุจริตในระบบขึ้นมาแต่ก็เขาก็ยืนยันคำเดิมว่า “ต้องมี”และถ้ามีเหตุเกิดขึ้นจริง
ตัวเขาเองก็เพร้อมที่จะติดคุก(เรียกได้ว่าเทหมดหน้าตักเลย)แจ็คเป็นคนที่เด็ดเดี่ยว และ
เชื่อมั่นในความคิดตัวเองสูงแม้ว่า Alibaba จะโดนกล่าวหาว่าระบบแย่ ไม่ดีอย่างนั้นอย่างนี้
แต่เขาก็คิดเสมอว่าตราบใดที่มีคนใช้เยอะแสดงว่ามันยังโอเคอยู่จากนั้นก็ค่อยปรับแก้กันไป จนกระทั่งระบบเริ่มใช้งานได้ดี

6. ช่วยเหลือผู้อื่นก่อน แล้วเงินจะตามมาเอง

ครั้งหนึ่งระบบการจำหน่ายตั๋วรถไฟจีนมีปัญหาทำให้ชาวนาหลายพันคนติดอยู่ที่สถานี
ไม่ได้กลับบ้านในช่วงเทศกาลตรุษจีนรัฐบาลจึงขอความช่วยเหลือมาที่แจ็คและทีมของเขา

แจ็คส่งคนเข้าไปช่วยเหลือทันทีโดยไม่หวังผลตอบแทนและด้วยความทันสมัยของอินเทอร์เน็ต ทำให้คนสามารถซื้อตั๋วผ่านมือถือได้ง่ายๆ โดยไม่ต้องรอแจ็ค บอกว่า เขาไม่ได้ทำเพื่อหวังผลใดๆ ไม่ได้ทำเพื่อเงิน ไม่ได้ทำเพื่อรัฐบาลแต่เขาทำเพื่อคนนับล้านต่างหากและเขามักพูดกับทุกคนอยู่เสมอว่า“เมื่อคุณมีเงิน 1 ล้านดอลล่าร์นั่นคือเงินของคุณ…เมื่อคุณมีเงิน 20 ล้านดอลล่าร์
คุณอาจมีปัญหาแล้ว…เมื่อคุณมีเงิน 1,000 ล้านดอลล่าร์นั่นไม่ใช่เงินของคุณ…แต่มันคือความเชื่อมั่นที่สังคมตอบแทนให้คุณพวกเขาเชื่อว่า คุณสามารถบริหารจัดการเงินนั้นได้พวกเขายังเชื่ออีกว่าคุณสามารถรู้จักใช้เงินนั้นได้ดีกว่ารัฐบาล และดียิ่งกว่าใครๆ”หลังจากวันที่ Alibabaแจ้งเกิดในตลาดหุ้นนิวยอร์กด้วยสถิติ IPO สูงที่สุดในประวัติศาสตร์สหรัฐ (ราวๆ 2.5 หมื่นล้านเหรียญดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ8 แสนล้านบาท !!!)เขาบอกกับทุกคนว่า“นี่คือภารกิจที่ยิ่งใหญ่มาก และเขาจะทำให้ดีที่สุด เพื่อตอบแทนความเชื่อมั่นของคนทั้งโลกที่มีต่อเขา”

7. ฝันให้ไกลและต้องไปให้ถึง

เมื่อปีก่อน คนจากสถานทูตสหรัฐติดต่อมาที่แจ็ค ต้องการให้เขาช่วยเหลือเกษตรกรชาวอเมริกันในมลรัฐวอชิงตัน ขายเชอร์รี่แจ็คบอกจะลองดูให้ซึ่งประจวบเหมาะกับมีความต้องการ
สั่งซื้อในจีนอยู่พอดีขณะที่เชอร์รี่ยังอยู่บนต้นอยู่แจ็คเริ่มเปิดให้คน Pre-order เข้ามาจนกระทั่งพร้อมเก็บเกี่ยวเชอร์รี่กว่า 300 ตัน ก็ถูกสั่งซื้อโดยกว่า 80,000 ครัวเรือนในจีนใช้เวลาไม่เกิน 48 ชั่วโมงของก็ถูกส่งมาถึงแจ็คทำให้ผู้ขายและผู่้ซื้อซึ่งอยู่กันคนละมุมโลกได้มาเจอกันเกิดดีลที่ไม่คิดว่าจะเป็นไปได้แถมยัง Win-Win ด้วยทั้งสองฝ่ายตั้งแต่นั้นมาฝันของแจ็คก็ใหญ่ขึ้นเรื่อยๆเขามีความฝันที่จะสร้างเครือข่ายE-Commerce ที่สามารถตอบสนองความต้องการของผู้บริโภคชาวจีนและชาติอื่นๆทั่วโลกนอกจากนี้เขายังได้ช่วยเหลือธุรกิจขนาดเล็กสนับสนุนการค้าขายระหว่างประเทศที่สามารถสร้างรายได้สร้างงานให้กับคนนับล้านและทำให้พวกเขามีชีวิตที่ดีขึ้น

7. เปี่ยมล้นไปด้วยแรงบันดาลใจ

แจ็คเป็นคนชอบดูหนังมาก โดยเฉพาะหนังฮอลลีวู้ด เรื่อง “Forrest Gump”
ที่เป็นหนังในดวงใจของเขาและยึดถือเป็นต้นแบบในการใช้ีวิตแจ็คเล่าว่า Forrest คือตัวละคร
ที่เราควรเรียนรู้จากเขา ให้มากๆForrest อาจดูเหมือนคนโง่ในสายตาคนอื่น แต่เขาไม่เคยแคร์
เสียงภายในจิตใจ Forrestดังกว่าเสียงจากภายนอกเสมอเขารู้ดีว่าตัวเองกำลังทำอะไร
และทำไปเพื่ออะไร…สำคัญที่สุดคือ ต้องเชื่อมั่นในสิ่งที่ทำใจสู้และไม่ยอมแพ้“ชีวิตก็เหมือนกับกล่องใส่ช็อคโกแล็ตเราไม่มีวันรู้เลยว่าชีวิตจะเจอกับอะไรบ้าง”ต่อยอดจากประเด็นเรื่องหนัง
แจ็คให้นิยามคำว่า “ฮีโร่” ไว้ว่าในมุมมองของคนอเมริกัน ฮีโร่ คือการที่ตัวเอกผ่านเรื่องแย่ๆมาก่อนก่อนจะพัฒนาตัวเอง ลุกขึ้นสู้จนได้ชัยชนะกลับมาและเป็นฮีโร่ในที่สุดเมื่อมองกลับมาที่หนังจีนเขาพบว่าหลายต่อหลายเรื่องตัวเอกมักตายตอนจบฮีโร่ต้องตายถึงเป็นที่จดจำทำให้คนจีนส่วนใหญ่ไม่อยากเป็นฮีโร่ด้วยเหตุนี้ แจ็คเลยมีความคิดอยากสร้างหนังที่เกี่ยวกับการสร้างตัว เริ่มต้นจากศูนย์ From Zero to Hero ให้คนจีนได้ดูเพื่อปลุกกระแสคนในชาติว่า“ไม่มีอะไรที่เป็นไปไม่ได้”

8. ใช้ชีวิตอย่างสมดุล

นอกจากดูหนังฮอลลีวู้ดแจ็คยังชอบอ่านนิยายกังฟูจีนในเวลาเหนื่อยๆหรือท้อแท้หลักการของกังฟูนั้นเรียบง่ายแค่อาศัยการฝึกฝนอย่างสม่ำเสมอมีอาจารย์ที่ดีและมิตรสหายข้างกาย
คุณก็สามารถเป็นเจ้าแห่งยุทธภพได้แจ็คดำเนินชีวิตตามปรัชญาไท้เก๊กใช้หลักหยินหยางสร้างความสมดุลให้กับชีวิตและธุรกิจมาโดยตลอดเขาบอกว่าไม่เคยกลัว eBayที่ขนาดใหญ่กว่า คนเยอะกว่า
และเป็นคู่แข่งโดยตรงหากคุณอยู่ข้างบน ฉันจะอยู่ข้างล่างหากคุณตัวใหญ่ ฉันจะทำตัวให้เล็กไว้ และประโยชน์ของการทำตัวให้เล็ก คือสามารถกระโดดได้สูงกว่า ไกลกว่าขณะที่คุณตัวใหญ่กว่า แต่กระโดดไม่ได้ไม่ว่าตัวเล็กหรือตัวใหญ่ล้วนมีจุดอ่อนจุดแข็งแตกต่างกันไปเพียงแต่เราต้องรู้จักยืดหยุ่นไปตามสถานการณ์และปัญหาทุกเรื่องมีทางออกเสมอธุรกิจคือการแข่งขันและการแข่งขันนั้นเป็นเรื่องสนุกธุรกิจไม่ใช่สนามรบที่ถ้าคุณตายแล้วฉันจะชนะเสมอไปบางทีหากคุณตายฉันอาจไม่มีวันชนะก็เป็นได้ไท้เก๊กสอนอะไรเราเยอะมากๆ

9. ความสำเร็จอยู่ที่ตัวเราเอง

การถ่อมตนคือนิสัยอย่างหนึ่งของคนที่ประสบความสำเร็จแม้ว่า Alibaba Group
จะประสบความสำเร็จอย่างมากมายแต่แจ็คก็ยังมองว่า พวกเขายังไม่ดีพอในแบบที่หลายคนคิด Alibaba Group เป็นเพียงแค่บริษัทของคนหนุ่มสาวที่มีอายุ 15 ปีเท่านั้นยังต้องพัฒนาอีกมาก

วิธีดูว่าคนไหนจะประสบความสำเร็จหรือไม่ให้ดูที่เวลาทำอะไรผิดพลาดคนล้มเหลวจะเริ่มบ่น
และกล่าวโทษคนรอบข้างขณะที่คนสำเร็จจะเลิกโทษคนอื่นและจะหันกลับมามองตัวเองแจ็คกล่าวว่า ถ้าคุณอยากเปลี่ยนโลกคุณต้องเปลี่ยนต้วเองให้ได้ก่อน

10. แบ่งปันความรู้ให้คนรุ่นหลัง

แจ็ควิตกกังวลกับคนหนุ่มสาวสมัยนี้ที่กำลังขาดความหวัง ขาดวิสัยทัศน์และเริ่มบ่นท้อแท้เมื่อชีวิตมาถึงทางตันหลังเกษียณ แจ็คเลยมีความคิดอยากผันตัวเองไปเป็นครูนำประสบการณ์ชีวิตที่สั่งสมมาสอนให้คนรุ่นหลังได้เรียนรู้ถึงแนวคิดเป็นแรงบันดาลใจให้คนรุ่นใหม่

ปัจจุบัน มีคนซื้อขายของบนเว็บไซต์Alibaba กว่า 100 ล้านคน ทุกๆวันสามารถสร้างงาน สร้างรายได้(ทั้งทางตรงและทางอ้อม)ให้คนจีนกว่า 14 ล้านคนความยิ่งใหญ่ของ Alibaba
เริ่มต้นจากทีมงานเพียง 18 คนเพิ่มขึ้นเรื่อยๆเป็น 30,000 คนจากอพาร์ทเมนต์เล็กๆสู่บริษัทยักษ์ใหญ่สิ่งเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นเพราะโชคช่วยแต่เกิดจากการทำงานหนักอุทิศแรงกาย แรงใจ มาอย่างต่อเนื่องติดต่อกันเป็นเวลาหลายปีNo Pain No Gainชีวิตคนเรา ถ้าไม่เจ็บก็จะไม่จำ ถ้าหากไม่เคยล้มแล้วเราจะรู้วิธีลุกได้อย่างไร?และนี่คือคุณสมบัติ 3 ข้อของคนประสบความสำเร็จจาก แจ็ค หม่า

1. เก่งงาน ทำงานดี มีวิสัยทัศน์
2. เก่งคน เป็นทั้งผู้นำ และผู้ตามที่ดี
3. เก่งพูด แนวคิดดี โน้มน้าวใจผู้ฟัง

แต่องค์ประกอบที่สำคัญที่สุดคือความมุมานะ พยายามใจสู้ ไม่ยอมแพ้ ไม่ท้อถอยแม้ว่าจะถูกปฏิเสธมากี่หนแม้ว่าจะล้มมากี่ครั้งแต่ก็ลุกขึ้นมาได้เสมอไม่อย่างนั้นก็คงไม่มีชายที่ชื่อ “แจ็ค หม่า” เหมือนเช่นทุกวันนี้

ดังนั้น เมื่อได้แนวคิดนี้แล้ว จงอย่ายอมแพ้ต่อโชคชะตา และวาสนา เพราะกรรมเป็นผู้ลิขิตชีวิต ทำดีก็จะได้ดี ทำชั่วก็จะได้ชั่ว
ทำดีอย่างไร จากแนวคิดของ“แจ็ค หม่า”
น่าจะนำไปปรับใช้ได้ผล ลองทำดูครับ