คำนิยม
หนังสือ School Transformation : การพัฒนาและปฏิรูปโรงเรียนทั้งระบบ
วิจารณ์ พานิช
...............
หนังสือ School Transformation : การพัฒนาและปฏิรูปโรงเรียนทั้งระบบ เล่มนี้ เขียนจากประสบการณ์การทำหน้าที่ทีมพี่เลี้ยง หรือโค้ช หนุนให้โรงเรียนใน “โครงการพัฒนาครูและโรงเรียน เพื่อยกระดับคุณภาพการศึกษาอย่างต่อเนื่อง” ของสำนักงานกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) ดำเนินการพัฒนาตนเองทั้งระบบ เพื่อบรรลุผลลัพธ์การเรียนรู้ของนักเรียนตามแนวทางของทักษะแห่งศตวรรษที่ ๒๑
เป็นหนังสือที่เขียนขึ้น จากการปฏิบัติ โดยนักปฏิบัติ และเพื่อการปฏิบัติ คือยึดการปฏิบัติ หนุนโดยทฤษฎี หรืออาจกล่าวว่า เป็นหนังสือที่สร้างทฤษฎีจากการปฏิบัติ คือเสนอทฤษฎีขับเคลื่อนการเปลี่ยนโฉม (transform) โรงเรียนด้วยการขับเคลื่อน ๓ ด้าน อันได้แก่ ด้านการบริหาร ด้านการสอน และด้านการเรียนรู้ หรืออาจเรียกสั้นๆ ว่า ทฤษฎี ๕-๓-๑ คือขับเคลื่อนด้านการบริหาร ๕ ประการ ขับเคลื่อนด้านการสอน ๓ ประการ และขับเคลื่อนด้านการเรียนรู้ ๑ ประการ โดยต้องเป็นการขับเคลื่อนที่เชื่อมประสานกัน
หรืออาจกล่าวว่า เป็นการนำเสนอ สตาร์ฟิช โมเดล ของการเปลี่ยนโฉมโรงเรียนโดยสิ้นเชิง (school transformation) ให้เป็นโรงเรียนที่นักเรียนมาโรงเรียนด้วยความสุข ได้เรียนรู้ครบด้านและเต็มศักยภาพ สำเร็จการศึกษาออกไปเป็นคนมีความสามารถ เป็นคนดีของสังคม รวมทั้งเป็นโรงเรียนแห่งความสุขของนักเรียน และของครู
โปรดสังเกตว่า ใน สตาร์ฟิช โมเดล นี้ การเปลี่ยนโฉมโรงเรียนต้องเปลี่ยนหรือขับเคลื่อนด้านการบริหารมากที่สุด คือ ๕ ด้าน รองลงไปเป็นด้านการสอน ๓ ด้าน และด้านการเรียนรู้เพียง ๑ ด้าน โดยที่เป้าหมายอยู่ที่การเรียนรู้ของนักเรียน สะท้อนความสำคัญของการบริหาร ที่ต้องการภาวะผู้นำของผู้อำนวยการโรงเรียน ร่วมกับครูแกนนำ ที่วงการศึกษาไทยเดินทางผิดมาเป็นเวลานาน ว่าผู้อำนวยการโรงเรียนไม่ต้องเอาใจใส่พัฒนาเรื่องการเรียนรู้ของนักเรียน เพราะเป็นหน้าที่ของครู เพิ่งมาปรับแนวทางเมื่อไม่กี่ปีมานี้ แต่พบว่าในปัจจุบันผู้อำนวยการโรงเรียนจำนวนมากยังไม่มีทักษะในการแสดงบทบาทเป็นผู้นำพัฒนาผลลัพธ์การเรียนรู้ของนักเรียน
หนังสือเล่มนี้นำเสนอตัวอย่างผู้อำนวยการโรงเรียน จำนวน ๕ ท่าน ที่สะท้อนคิดการเรียนรู้และพัฒนาบทบาทของผู้อำนวยการโรงเรียน ที่เป็นผู้นำการเปลี่ยนโฉมโรงเรียน อย่างน่าชื่นชมยิ่ง ได้แก่ นายประทิน ตั้งใจ ผู้อำนวยการโรงเรียนพร้าวบูรพา, นายสุริยน สุริโยดร ผู้อำนวยการโรงเรียนแม่คือวิทยา, นายจงรักษ์ กันทา ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านปางปอย, นายไพรรัตน์ รัตนดิลกกุล ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านตองกาย ๔ ท่านแรกอยู่ที่จังหวัดเชียงใหม่ และ นายอำนาจ เณรรักษา ผู้อำนวยการโรงเรียนวัดบ้านโคก จังหวัดสมุทรสาคร
ครูก็เป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลงในโรงเรียนได้ ดังตัวอย่าง ครูณิชาภัฏฐ์ ธีระบุณยภรณ์ โรงเรียนวัดป่าแดด และครูวรรณพิศา พฤกษมา โรงเรียนบ้านป่าเหมือด ทั้งสองท่านอยู่ที่จังหวัดเชียงใหม่
หนังสือเล่มนี้ เน้นเล่าวิธีปฏิบัติ ที่ยืดหยุ่นตามบริบทของแต่ละโรงเรียน แต่มีหลักการดำเนินการขับเคลื่อน ๓ ด้าน ๙ ประการที่กล่าวแล้ว โดยเฉพาะอย่างยิ่งวิธีปฏิบัติที่สะท้อนคิดออกมาโดยผู้อำนวยการโรงเรียนทั้ง ๕ ท่าน และโดยครู ๒ ท่าน มีพลังยิ่งนัก หากโรงเรียนเล็กๆ เหล่านี้ทำได้ โรงเรียนอื่นๆ ย่อมทำได้ หากมีใจ
ผมเชื่อว่า มีผู้อำนวยการโรงเรียนและครูอีกจำนวนมากในประเทศไทย ที่ทำงานด้วยความตั้งใจในการจัดการเรียนรู้ให้นักเรียนได้พัฒนาสมรรถนะอย่างครบด้าน และบรรลุสมรรถนะในระดับสูง เช่นเดียวกันกับท่านผู้อำนวยการ ๕ ท่าน และครู ๒ ท่าน ที่มีโอกาสได้สะท้อนคิดให้ ดร. นรรธพร จันทร์เฉลี่ย เสริบุตร นำมาลงในหนังสือนี้ ผมเชื่อว่า หนังสือ School Transformation : การพัฒนาและปฏิรูปโรงเรียนทั้งระบบ เล่มนี้ จะช่วยชี้แนวทางดำเนินการให้แก่ผู้อำนวยการและครูผู้มีใจเหล่านั้น ให้ทำงานในแนวทางใหม่ และบรรลุผลสำเร็จตามความใฝ่ฝันของตน
ผมขอขอบคุณ ดร. นรรธพร จันทร์เฉลี่ย เสริบุตร และทีมงานของมูลนิธิ สตาร์ฟิช คันทรีโฮม แทนสังคมไทย ที่ได้จัดทำและเผยแพร่หนังสือที่ทรงคุณค่ายิ่ง เล่มนี้ เพื่อประโยชน์ในการยกระดับคุณภาพการศึกษาไทย ที่จะนำไปสู่การสร้างพลเมืองที่มีคุณภาพให้แก่ประเทศไทยในอนาคต ขอทุกท่านที่เกี่ยวข้องกับการจัดทำหนังสือเล่มนี้ จงได้รับกุศลผลบุญ มีปิติสุข จากการทำประโยชน์ต่อวงการศึกษาไทยในครั้งนี้ และขอให้ท่านได้มีโอกาสสร้างสรรค์ผลงานให้ยิ่งๆ ขึ้นไป
วิจารณ์ พานิช
ประธานคณะอนุกรรมการกำกับทิศทาง
โครงการพัฒนาครูและโรงเรียน เพื่อยกระดับคุณภาพการศึกษาอย่างต่อเนื่อง
สำนักงานกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.)
๒๔ กรกฎาคม ๒๕๖๓
