สองสามวันมานี้ (ช่วงกลางเดือนกรหฎาคม ๒๕๖๓) ผมได้สัมผัส reflective learning ให้หลากหลายบริบท    เกิดความรู้สึกว่า ในโลกยุคใหม่ที่การเปลี่ยนแปลงเกิดเร็วมาก    การเรียนรู้จากการครุ่นคิดพินิจนึกยิ่งมีความสำคัญขึ้นเรื่อยๆ

และช่วยให้ผมได้เข้าใจว่าผมเข้าใจการ “ครุ่นคิดพินิจนึก” ผิดมาตลอด    โดยที่คำนี้เป็นของ ศ. ดร. เจตนา นาควัชระ    ที่ผมได้ยินมากว่า ๒๐ ปี    และเข้าใจผิดว่า เป็นการครุ่นคิดจากภายในตน    คิดเมื่อจิตว่าง   

มาถึงตอนนี้ผมเข้าใจใหม่ว่า “ครุ่นคิดพินิจนึก” คือ critical reflection   และผมมีประสบการณ์ว่า มีประโยชน์มากเมื่อจิตวุ่น    โดยคนเราต้องฝึกทักษะ “จิตวุ่นอย่างเป็นระบบ”    คือจิตวุ่นแบบไม่วุ่นวาย ไม่สับสน    และวุ่นอยู่กับเรื่องที่เป็นเรื่อง หรือเรื่องที่มีความสำคัญ     เป็นจิตวุ่นอยู่กับการครุ่นคิดพินิจนึกในเรื่องที่มีความสำคัญ

และในเรื่องที่เรามีข้อมูล    ซึ่งก็คือประสบการณ์ตรงในเรื่องนั้น   

ทักษะ “ครุ่นคิดพินิจนึก” จากประสบการณ์ตรงในการทำกิจการหรือประกอบอาชีพ    คือทักษะการเรียนรู้จากการทำงาน หรือการดำรงชีวิต    กล่าวใหม่ว่า คือ ทักษะการเรียนรู้ตลอดชีวิต    

วิจารณ์ พานิช

๑๕ ก.ค. ๖๓