พ่อของผม นายดำริ พานิช ในช่วงอายุราวๆ ๕๐ ปี เลี้ยงลิงกังไว้ขึ้นมะพร้าวถึง ๕ ตัว คำว่า “ขึ้นมะพร้าว” น่าจะเป็นภาษาถิ่น ภาษากลางน่าจะใช้คำว่า “เก็บมะพร้าว” แต่ที่บ้านผมใช้ลิงขึ้น คนเก็บ คนขน คือเก็บลูกมะพร้าวที่ลิงปลิดปล่อยลงมา เอาขึ้นรถเพื่อขนกลับบ้าน บางช่วงที่บ้านมีมะพร้างกองเหมือนภูเขาย่อมๆ มีหลายร้อยลูก
ลิงเหล่านี้ชาวบ้านไปจับมาเลี้ยงตั้งแต่ยังเล็ก เมื่อโตขึ้นก็ฝึกให้ขึ้นมะพร้าว เมื่อขึ้นเป็นและมีวินัย เขาก็เอามาขาย ผมจำไม่ได้ว่าเขาขายตัวละเท่าไร
ลิงที่มีอยู่ถึง ๕ ตัวนั้น บางตัวแก่จนใช้งานไม่ได้แล้ว แต่เราก็ยังเลี้ยงไว้อย่างดี
ลิงเป็นสัตว์ฉลาด เมื่อถึงเวลาทำงาน และมีคนถอยรถจี๊ปสำหรับไปสวนเพื่อเก็บมะพร้าวเขาก็จะเตรียมตัว และมานั่งที่บังโคลนหน้ารถอย่างทะมัดทะแมง เมื่อไปถึงสวนที่ชายทะเล ซึ่งอยู่ห่างจากบ้านไป ๒ กิโลเมตร เมื่อรถจอดและคนบังคับพาไปที่ต้นมะพร้าวที่มีทะลายที่ผลแก่เก็บได้แล้ว เขาก็จะปีนขึ้นไปอย่างรวดเร็ว ไปเอามือแตะที่ทะลายมะพร้าว หากเป็นทะลายที่ถูกต้อง คนบังคับจะร้องว่า “เอา” เขาก็จะหมุนลูกมะพร้าวให้ขั้วหลุด ผลมะพร้าวตกลงมา และทำเช่นนั้นทุกผลในทะลายนั้น
แต่บางครั้งเขาก็เฉื่อยเหมือนคนเหมือนกัน คือปลิดไปสองสามลูกก็นั่งมองไปไกลๆ ไม่ทำงาน คนบังคับต้องกระตุกเชือกล่ามและเร่งให้ทำงาน ลิงแต่ละตัวขยันไม่เท่ากัน และนิสัยต่างกัน จำได้ว่า พ่อผมบอกได้หมดว่าตัวไหนนิสัยเป็นอย่างไร
ที่สวนชายทะเล ต้นมะพร้าวอายุมาก ต้นค่อนข้างสูง บางช่วงลมแรงเมื่อคนบังคับพาไปที่ต้นสูงนั้น ลิงนั่งที่โคนต้นมองขึ้นไปที่ยอดสูงและโดนลมโงนเงนไปมาแล้วร้อง เจี๊ยก ในทำนองบอกว่าไม่ไหว
ลิงที่ฝึกให้เก็บมะพร้าวนั้น เป็นลิงกัง ตัวโต ไม่ใช่ลิงแสม ที่ตัวเล็กกว่า เราไม่รู้สึกว่าเป็นการทารุณสัตว์แต่อย่างใด เพราะคงจะใช้กันมาหลายร้อยปี แต่เมื่อเร็วๆ นี้ฝรั่งก็หาเรื่องว่าการใช้ลิงเก็บมะพร้าวเป็นการทารุณสัตว์
วันนี้ (๖ สิงหาคม ๒๕๖๓) คณะสี่สหายนัดไปสังสรรค์กันที่บ้าน ศ. ดร. ฉัตรทิพย์ นาถสุภา ศ. ดร. วิชัย บุญแสง ยังฟื้นความจำว่าเคยไปดูลิงขึ้นมะพร้าวที่บ้านผมที่ชุมพร โดยไปกับ ศ. ดร. กำจร มนุญปิจุ และพบผมด้วย เพราะเป็นช่วงที่ผมขึ้นจากหาดใหญ่ไปเยี่ยมพ่อแม่พอดี สำหรับคนกรุง การใช้ลิงขึ้นมะพร้าวเป็นของแปลก แต่สำหรับคนใต้ เป็นเรื่องปกติ
ที่จริงมีเรื่งสนุกๆ เกี่ยวกับลิงมาก แต่ผมลืมไปหมดแล้ว
วิจารณ์ พานิช
๖ ส.ค. ๖๓
