ในการดำเนินการโครงการโรงเรียนพัฒนาตนเอง ของ กสศ. มีการกำหนดว่าโรงเรียนต้องดำเนินการมาตรการ ๕ มาตรการ ได้แก่
Q-Goal หมายถึงโรงเรียนมีการกำหนดเป้าหมายของการพัฒนา
Q-Classroom หมายถึง จัดการเรียนรู้แบบ active learning
Q-PLC หมายถึงมีกระบวนการเรียนรู้ร่วมกันของครู เพื่อการพัฒนานักเรียน
Q-Info หมายถึงมีระบบข้อมูลและสารสนเทศ ที่ใช้ ไอที ช่วยการจัดการห้องเรียน และจัดการโรงเรียน
Q-Network หมายถึงมีการและเปลี่ยนเรียนรู้เป็นเครือข่ายกับโรงเรียนอื่น เน้นโรงเรียนใกล้เคียง
ทั้งหมดนั้น เพื่อพัฒนาผลลัพธ์การเรียนรู้ของนักเรียน ให้บรรลุการพัฒนาครบด้าน ทั้งด้าน เจตคติ สมรรถนะ ทักษะ และความรู้ ในลักษณะของการพัฒนาระดับสูงหรือระดับลึก ตามระดับชั้นของนักเรียน
ในเรื่องเป้าหมายของการพัฒนาโรงเรียน เราต้องการให้โรงเรียนกำหนดเอง ไม่ใช่ทีมพี่เลี้ยงภายนอกเข้าไปกำหนดให้ตามแนวทางของสำนักพี่เลี้ยง เราต้องการให้ทีมผู้บริหารและครูในโรงเรียนร่วมกันคิดและตัดสินใจกำหนดเป้าหมายนี้ และคิดหาวิธีการบรรลุเป้าหมายที่กำหนด โดยมีทีมพี่เลี้ยงช่วยโค้ช
ผมมีความเห็นว่า Q-Goal ของโรงเรียนต้องเป็น dynamic goal คือมีการปรับให้เหมาะสมต่อสถานการณ์ กล่าวคือ Q-Goal เป็นเครื่องมือมากกว่าเป็นเป้าหมาย ซึ่งหมายความว่า Q-Goal เป็นเครื่องมือให้ผู้บริหารและครูมีเป้าหมายหรือวิสัยทัศน์ร่วม เป็นเครื่องมือรวมพลัง เป็นเครื่องท้าทายความร่วมมือร่วมใจเพื่อบรรลุเป้าให้จงได้
แนวทางใช้ Q-Goal ที่ผิดคือ ร่วมกันกำหนดเป้าหมายต่ำๆ ที่จะบรรลุได้ง่าย เพื่อเมื่อครบกำหนดเวลา และมีการประเมิน จะได้มีผลประเมินว่า บรรลุเป้า นั่นคือการใช้ Q-Goal แบบมิจฉาทิฐิ ที่จะไม่ได้รับพลังจาก Q-Goal ในการบรรลุเป้าหมายโรงเรียนคุณภาพสูง
ในสายตาของผม Q-Goal ที่ดีต้องเป็นเป้าหมายที่ท้าทาย เป็นเป้าที่บรรลุยาก แต่หากบรรลุก็จะได้ผลงานของโรงเรียนที่น่าภาคภูมิใจ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง นักเรียนได้รับผระโยชน์สูงยิ่ง และผู้ปกครองก็จะชื่นชมและเล่าลือผลงาน
โรงเรียนในโครงการโรงเรียนพัฒนาตนเอง ต้องรู้จักใช้คาถาวิเศษด้านการศึกษา คือ High Expectation, High Support (1) ซึ่งหมายความว่า มีความคาดหวังสูง และได้รับการสนับสนุนสูงด้วย คาถานี้ใช้ได้ทั้งในระดับนักเรียน ระดับครู และระดับโรงเรียน
โรงเรียนในโครงการโรงเรียนพัฒนาตนเอง ควรตั้งเป้าหมายให้สูง และคาดหวังการสนับสนุนจากทีมโค้ชภายนอก รวมทั้งการสนับสนุนจาก กสศ. สูงด้วย ก็จะได้รับผลตอบแทนจากการเข้าร่วมโครงการโรงเรียนพัฒนาตนเอง อย่างคุ้มค่า
เรื่อง Q-Goal นี้ อาจนำไปประยุกต์ใช้กำหนดเป้าหมายในระดับชั้นเรียน และระดับนักเรียนรายคน สำหรับสร้างความท้าทายแก่ครูและนักเรียนร่วมกัน เพื่อให้เกิดความเอาจริงเอาจังในการเรียนการสอน โดยที่เป้าหมายนี้นักเรียนและครูต้องร่วมกันกำหนด และครูช่วยโค้ชให้นักเรียนได้เข้าใจว่า การบรรลุเป้าหมายที่ท้าทายนั้น มีคุณค่าต่อตัวนักเรียนอย่างไร และแม้ว่าเป้าหมายนั้นสูงลิ่ว ดูจะบรรลุได้ยาก แต่นักเรียนมั่นใจได้ว่า ครูจะอยู่เคียงข้าง คอยสนับสนุนเต็มที่ คือเอาหลักการ high Expectation, High Support มาใช้กับนักเรียนทั้งชั้น และเป็นรายคน
โรงเรียนในโครงการโรงเรียนพัฒนาตนเอง ต้องไม่หลงใช้ Q-Goal แบบมิจฉาทิฐิ
วิจารณ์ พานิช
๒๘ มิ.ย. ๖๓
