อาลัย เดือนเด่น – ดาวเด่นนักวิจัยอาชีพ

วิจารณ์ พานิช

อดีตผู้อำนวยการ สกว.

..................

ประเทศไทยสูญเสียนักวิจัยอาชีพดาวเด่นไปอย่างไม่คาดฝัน แต่ชีวิตของ ดร. เดือนเด่น นิคมบริรักษ์ ก็ได้ทิ้งมรดกความดี และความสามารถ ไว้ให้คนรุ่นหลังได้เรียนรู้ และถือเป็นแบบอย่าง    

กว่ายี่สิบปีมาแล้ว สมัยผมทำหน้าที่ผู้อำนวยการสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.)     ผมฝันอยากเห็นประเทศไทยมีระบบนักวิจัยอาชีพ   ร่วมกันทำหน้าที่ “สร้างสรรค์ปัญญา เพื่อพัฒนาประเทศ”     ซึ่งผมทำไม่สำเร็จ     แต่ประเทศไทยก็มีนักวิจัยอาชีพอยู่บ้าง แม้จะมีจำนวนน้อยมาก    ดร. เดือนเด่นได้รับการยอมรับกันโดยทั่วไปว่า เป็น “นักวิจัยอาชีพดาวเด่น”

ผมมีความเห็นว่า ความเป็นดาวเด่นของนักวิจัยอาชีพ ต้องการคุณลักษณะที่ผ่านการพิสูจน์แล้วพิสูจน์เล่าอยู่ สองประการหลักที่เกี่ยวพันกัน คือ ความแม่นยำ กับความมั่นคง     

ความแม่นยำทางวิชาการ อาศัยการฝึกฝนและประสบการณ์ ซึ่งเป็นเรื่องทางเทคนิค  กับคุณสมบัติความเป็นคนละเอียดลออ คุณภาพสูง ไม่ยอมปล่อยให้ผลงานลวกๆ ออกไป    

ความมั่นคง (integrity) เป็นเรื่องของจิตใจภายในตน  กับปฏิสัมพันธ์กับปัจจัยภายนอก    ซึ่งในกรณีของนักวิจัยเชิงนโยบายเป็นการยืนหยัดอยู่กับข้อมูลหลักฐานที่ได้จากงานวิจัย และความหมายที่ข้อมูลหลักฐานนั้นๆ บอก      ไม่หวั่นไหวต่ออำนาจใดๆ     โดยที่อาจนำเสนอด้วยท่าทีอ่อนน้อมถ่อมตน    และยอมรับข้อจำกัดของผลงานวิจัย

ความมั่นคงที่ท้าทายที่สุดคือมั่นคงอยู่กับการทำงานวิจัย และเสนอผลงานวิจัย โดยไม่รับผลประโยชน์แอบแฝงใดๆ ทั้งสิ้น   

การทำงานวิจัยเชิงนโยบายระบบเศรษฐกิจ ระบบกำกับดูแล (ธรรมาภิบาล) มีความอ่อนไหวล่อแหลมทั้งในด้านความแม่นยำ และความมั่นคง    และในหลายกรณีต้องฟันฝ่าสารพัดปัจจัยท้าทาย    โดยที่น่าจะมีผู้เขียนคำอาลัยเล่าประสบการณ์การฟันฝ่าในชีวิตจริงของ ดร. เดือนเด่น ไว้ในหนังสือเล่มนี้แล้ว     ผมไม่มีความรู้เรื่องการวิจัยระบบเศรษฐกิจ จึงไม่สามารถเขียนลงรายละเอียดได้    ได้แต่ให้ความเห็นกว้างๆ ในฐานะนักจัดการงานวิจัย      

ผมมีข้อสังเกตว่า สังคมที่อ่อนแอทางปัญญามักจะให้ความสำคัญต่อข้อสรุปของผลงานวิจัย โดยไม่เอาใจใส่ข้อมูลหลักฐานและวิธีการ หรือเอาใจใส่น้อย    ในขณะที่สังคมที่เข้มแข็งทางปัญญาจะเอาใจใส่ทั้งสองด้าน     สิ่งที่ต้องระวังคือ การนำเอาผลงานวิจัยไปอ้างผิดๆ หรือเอาไปบิดเบือน เพื่อผลประโยชน์

เรื่องราวในชีวิตจริงของคนที่ประสบความสำเร็จน่ายกย่อง     จะทำหน้าที่เป็นคติสอนใจคนรุ่นหลัง เป็นแบบอย่าง (role model) ให้คนรุ่นหลังถือเป็นแรงบันดาลใจในชีวิต

เรื่องราวผลงานของ ดร. เดือนเด่น นิคมบริรักษ์ เป็นแสงส่องทางให้แก่คนที่รักการเป็นนักวิจัยอาชีพ

ผมขอแสดงความเสียใจต่อ ดร. สมเกียรติ ตั้งกิจวานิชย์ และครอบครัว ในการสูญเสีย ดร. เดือนเด่น นิคมบริรักษ์ อย่างไม่คาดฝันและก่อนวัยอันสมควรในครั้งนี้    และขอตั้งจิตอธิษฐานให้ดวงวิญญาณของท่านผู้วายชนจงไปสู่สุคติในสัมปรายภพ 

วิจารณ์ พานิช

๒๐ พฤศจิกายน ๒๕๖๒

...........................