คนแต้จิ๋ว หมายถึงคนจีนที่มาจากเมืองแต้จิ๋ว ประเทศจีน
คำว่า แต้จิ๋ว เพี้ยนมาจากคำเดิมคือ เตี่ยจิวหรือ ฉาวโจว ในปัจจุบัน
ในอดีตเป็นหมู่บ้านเล็กๆชายฝั่งทะเลจีนตอนใต้ ที่ห่างไกลจากความเจริญ คนส่วนใหญ่มีอาชีพทำประมง ต่อเรือ ทำการเกษตร ค้าขาย รวมถึงเดินเรือค้าขายตามแนวชายฝั่งทะเลไกลออกไป
ซัวเถาเป็นท่าเรือชายทะเลของเมืองแต้จิ๋วเป็นอ่าวน้ำลึกที่โอบล้อมด้วยแผ่นดินสองฝั่งที่ยื่นออกทะเลเ มีกำบังธรรมชาติที่ป้องกันลมพายุได้ดี มีน้ำนิ่ง คลื่นลมสงบ กว้างใหญ่พอที่จะจอดเรือได้นับร้อยลำ
เมือฝรั่งชาติตะวันตกประสบความสำเร็จในการสร้างเรือกลไฟไอน้ำ แทนเรือสำเภาที่ต้องอาศัยลมมรสุมช่วยพัดพาไป
มึความสะดวกในการเดินเรือข้ามมหาสมุทรมาค้าขายยังทวีปเอเซียแล้วยังบีบบังคับให้ประเทศต่างๆในเอเซียทำสัญญาการค้าที่ให้ผลประโยชน์ต่อตัวเองมากที่สุด
มีการค้าฝิ่นจนทำให้เกิดสงครามฝิ่นกับจีนเมื่อได้รับชัยชนะ ได้บีบบังคับให้จีนเปิดเมืองซัวเถา เป็นท่าเรือใหญ่ในการขนส่งสินค้าจากยุโรปมายังประเทศจีน
เรือสินค้าจากยุโรปนอกจากขนส่งสินค้าแล้วยังเหลือที่ว่างพอจะรับส่งคนจีนเดินทางออกนอกประเทศด้วย
ผู้โดยสารจะต้องเตรียมเสื่อและหมอนติดตัวมาเองเพื่อปูนอนตามพื้นที่ว่างที่เห็นสะดวก มีอาหารให้ 3 มื้อตามเวลากำหนด จำนวนอาหารมักไม่เพียงพอต่อความต้องการ ต้องแย่งชิงอาหารกัน
สำหรับผู้โดยสารที่แอบขึ้นเรือมาแบบไม่ถูกต้อง โดยการติดสินบนกับเจ้าหน้าที่เรือ จะแอบอาศัยอยู่ใต้ท้องเรือที่มีแต่ความมืดสลัว หาอาหารทานเองตลอดการเดินทาง ไม่มีโอกาสติดต่อกับผู้โดยสารอื่นบนเรือได้
การสื่อสารในสมัยนั้นต้องอาศัยการส่งผ่านโพยก๊วนซึ่งทำหน้าที่เหมือนไปรษณีย์ในปัจจุบัน
โพยก๊วนจะทำหน้าที่รับส่งเงินพร้อมจดหมายแนบบอกจำนวนเงินที่ฝากไปและเล่าถึงชีวิตความเป็นอยู่ที่นี่ให้ทางบ้านเมืองจีนทราบ พร้อมนำจดหมายตอบกลับการได้รับเงินและข่าวสารทางบ้านมาให้ ข่าวสารแต่ละครั้งต้องส่งผ่านทางเรือใข้เวลาเป็นแรมเดือนกว่าจะถึง สำหรับคนที่เขียนไม่ได้อ่านไม่ออก โพยก๊วนจะทำหน้าที่เขียนตามคำบอกของผู้ส่งแทนและเมื่อมีจดหมายตอบกลับก็จะอ่านให้ฟัง
โพยก๊วนต้องเป็นคนซื่อสัตย์ จึงได้รับความไว้วางใจจากผู้ฝาก
คนจีนโพ้นทะเลที่เดินทางมากับเรีอโดยสารไม่่รู้เลยว่าเรือจะถึงเมื่อไร เรือจอดที่ไหน อาจจะเนื่องมาจากการสื่อสารที่ไม่เข้าใจกัน และเมื่อลงจากเรือแล้วจะไปที่ไหน ไปอย่างไร
ชีวิตของคนจีนโพ้นทะเลเมื่อออกจากประเทศมาแล้วมีทางเลือกเพียง 1ใน 3 ข้อนี้คือ
1 ถ้าประสบความสำเร็จ และคิดว่าจะปักหลักอยู่ต่อไป ก็จะกลับเมืองจีนเพื่อนำสิ่งศักดิ์สิทธ์ที่เคารพ เช่น ผงธูปจากศาลเจ้าประจำท้องถิ่น รูปพระที่ตนเองนับถือ ติดตัวมาเพื่อเป็นตัวแทนระลึกถึงถิ่นเกิด
2 ถ้าประสบความสำเร็จสร้างฐานะให้ทางครอบครัวได้ตามต้องการแล้วจะกลับมาตายที่ถิ่นเกิด
3 ถ้าไม่ประสบความสำเร็จ ไม่สามารถกลับถิ่นเกืดได้ ก็ยอมรับสภาพตายที่นี่
หลักความจริงทั้ง 3 ข้อ สร้างความมุ่งมั่น ขยันอดทน พร้อมที่จะเริ่มชีวิตใหม่ ตามคำกล่าวที่ว่า
" เริ่มต้นจากเสื่อผืนหมอนใบ"
บันทึกโดย สุนีย์ สุวรรณตระกูล
