R2R ในงานปฐมภูมิ CUP สระบุรี

เมื่อวันที่ 21มีนาคม มีโอกาสได้พบเจอแกนหลักสำคัญของเครือข่าย R2R CUP สระบุรี การเจอครั้งนี้เรามีเป้าหมายแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ต่อยอดจากการมาถอดบทเรียนในครั้งก่อนเกี่ยวกับงาน R2R ผู้สูงอายุ ที่ขับเคลื่อนโดยใช้กลไกชมรมผู้สูงอายุ มาพัฒนาและตอบโจทย์ “การดูแลผู้สูงอายุในระยะยาว” หรือที่เราคุ้นเคยกันในนาม LTC (Long Term Care) 

สำหรับ CUP สระบุรีมีการนำเครื่องมือ R2R มาใช้ในการพัฒนางานและขับเคลื่อนงานปฐมภูมิต่อเนื่องหลายปี มีการส่งผลงานเผยแพร่ทั้งในระดับจังหวัด ระดับเขต และประเทศ ได้รางวัลบ้างไม่ได้บ้าง แต่ก็พัฒนากันมาอย่างต่อเนื่องมาตลอด 7-8 ปี ผลงาน R2R เด่นๆ อาทิเช่น การพัฒนาระบบการเยี่ยมบ้านที่ทำทุกพื้นที่โดยใช้โจทย์ที่แตกต่างกันในแต่ละพื้นที่ การนำพา อสม.มาเพิ่มพูนศักยภาพและร่วมขับเคลื่อนงานส่งเสริมป้องกันและฟื้นฟูสนับสนุนให้ทำ R2R รวมถึงการใช้แพทย์ทางเลือกมาบูรณาการร่วมผสมผสานกับแผนการรักษาของแพทย์แผนปัจจุบันด้วย มีผลงานในมิติส่งเสริมป้องกันสุขภาพในกลุ่มผู้ป่วยโรคเรื้อรัง การดูแลผู้ป่วยกลุ่มโรคเรื้อรัง NCD[1]  ทั้งมิติป้องกันและฟื้นฟูในบริบทของ รพ.สต. จนได้รับรางวัล R2R ต่อเนื่องทุกปีจากผลงานของพี่ดา - คุณพนิดา 

และที่เห็นผลลัพธ์เป็นรูปธรรมที่นำไปสู่การลดช่องว่าง เชื่อมรอยต่อการทำงาน และส่งผลให้ผู้ได้รับการเยี่ยมบ้านได้ครอบคลุม คือ ผลงาน COC ที่ได้รับรางวัล Meta R2R ปี 2561 เรื่อง ผลของการพัฒนารูปแบบการดูแลต่อเนื่องอย่างไร้รอยต่อเครือข่าย บริการสุขภาพจังหวัดสระบุรี เป็นการพัฒนาระบบ COC ทั้งจังหวัดและขยายผล 8 จังหวัด ในเขต 4 เป็นที่น่าชื่นชมยินดีเป็นอย่างมาก

จะเห็นได้ว่าการขับเคลื่อน R2R สะท้อนให้เห็นการเชื่อมต่อระหว่างแม่ข่าย คือ รพ.สระบุรีและลูกข่าย รพ.สต.ต่างๆ ภายใน CUP ชัดเจน ซึ่งถือว่าเป็นจุดแข็งและเป็นความสำเร็จที่สะท้อนถึงการทำงานในรูปแบบ CUP[2]

ผลงานเด่นในปีนี้ที่ผลการศึกษาพัฒนาเห็นผลลัพธ์ที่สะท้อนถึงการเปลี่ยนแปลงหลายเรื่อง เช่น

- การใช้กลไกชมรมผู้สูงอายุต่อการขับเคลื่อน LTC ในเขตเทศบาลเมืองสระบุรี 

- รวมถึงผลงานเชิงบริหารจัดการเครือข่ายปฐมภูมิ ภายใต้กลไกการทับซ้อน CUP,คปสอ.DHS, และ พชอ. [3,4,5] ต่อการ LEAN ระบบ และพัฒนาคุณภาพบริการ 

- และมีผลงานระดับลูกข่าย รพ.สต. ที่สะท้อนและเชื่อมโยงให้เห็นถึงการเชื่อมต่อกันคือ “การพัฒนาระบบการดูแลผู้สูงอายุในระบบปฐมภูมิภายใต้การบริหารจัดการกองทุนหลักประกันสุขภาพ”

AAR:

สิ่งที่ได้เรียนรู้ในหลายปีที่ผ่านมาจากการคลุกคลีกับ CUP รพ.สระบุรี โดยใช้ R2R เป็นเครื่องมือในการเดินเรื่องเพื่อตอบโจทย์และแก้ไขปัญหาระบบสุขภาพ

  • การบริหารจัดการภายใน CUP ภายใต้ความมีสัมพันธภาพที่ดีระหว่างแม่ข่ายและลูกข่ายทำได้ดีมากมาก รวมถึงการมีเป้าหมายการพัฒนาชัดเจน และมีกระบวนการทำงานร่วมกันในเชิงพัฒนาต่อเนื่องผ่านระยะเวลายาวนาน
  • การทำบทบาทหน้าที่ในงานปฐมภูมิที่มุ่งเน้นส่งเสริมสุขภาพ ป้องกัน และฟื้นฟู มีการนำเครื่องมือและเทคโนโลยีมาใช้ทำให้การเข้าถึงข้อมูลและการสื่อสารลดช่องว่างลงได้มาก
  • การเสริมสร้างศักยภาพของคนในชุมชน ไม่ว่าจะเป็น อสม.(อาสาสมัครสาธารณสุขในหมู่บ้าน) CG หรือ Care Giver มีต่อเนื่องและยกระดับความรู้ความสามารถเพื่อทำงานสอดรับกับบุคลากรสาธารณสุข จึงอาจตีความได้ว่า เป็นสร้างความรู้สึกความเป็นเจ้าของการดูแลสุขภาพของคนในชุมชนด้วยตนเอง เพราะสังเกตได้จาก อสม.มีความเข้มแข็งและมีพลังในการทำงานค่อนข้างมาก
  • การทำงานเป็นทีมและมีการนำเทคโนโลยีมาใช้ร่วมด้วยบวกกับมีกระบวนการ Monitoring การกำกับติดตามเป็นระยะเพื่อช่วยให้ผู้ป่วยและประชาชนให้เข้าถึงระบบบริการสุขภาพมากที่สุด สะท้อนถึงการเชื่อมรอยต่อ (Seamless)
  • คนทำงานปฐมภูมิส่วนมากอาจเริ่มอ่อนแรง จากภารกิจเชิงนโยบายที่ถาโถ ตัวอย่างการบริหารจัดการภายใน CUP แบบพี่ดูแลน้องของ CUP รพ.สระบุรีนี้น่าจะเป็นต้นแบบที่ดีในการเรียนรู้การเสริมพลังภายในและเคลื่อนงานระบบสุขภาพไปพร้อมกัน และยังมีผลงานวิชาการ R2R ที่สะท้อนถึงผลการพัฒนาต่อเนื่องเป็นระยะ
  • ...

ส่วนตัวมาทุกครั้งก็มีพลังทุกครั้ง เพราะได้เห็นมุมมองการเรียนรู้ที่เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ จากคนทำงาน รู้สึกประทับใจและชื่นชมแห่งวิถีการงานที่ไม่เคยหยุดนิ่งในการพัฒนา

Note: Ref.

[1] โรค NCDs หรือ non-communicable diseases เป็นกลุ่มโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง คือ ไม่ได้เกิดจากเชื้อโรคและไม่สามารถแพร่กระจายจากคนสู่คนได้ แต่เป็นโรคที่เกิดจากนิสัยหรือพฤติกรรมการดำเนินชีวิต ซึ่งจะมีการดำเนินโรคอย่างช้าๆ ค่อยๆ สะสมอาการอย่างต่อเนื่อง และเมื่อมีอาการของโรคแล้วมักจะเกิดการเรื้อรังของโรคด้วย

[2] Contracting Unit for Primary Care (CUP) หมายถึง สถานบริการที่เป็นจุดทำสัญญา

เพื่อจัดบริการปฐมภูมิ (Primary Care) หรือเรียกว่า Main Contractor ก็ได้ในการดําเนินงาน หลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าซึ่งจะต้องมีผู้ซื้อบริการ(Purchaser) มาทำสัญญาซื้อบริการกับผู้ให้บริการ(Provider)ซึ่งผู้ให้บริการในระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้านั้นต้องจัดบริการเป็นการ บริการปฐมภูมิ(PrimaryCare)]

[3] คปสอ. คณะกรรมการประสานงานสาธารณสุขระดับอำเภอ ซึ่ง คปสอ.เน้นการประสานงานเฉพาะภายในระบบบริการสาธารณสุข ระหว่างโรงพยาบาลกับสำนักงานสาธารณสุขอำเภอ(และเครือข่ายรพ.สต.หรือสถานีอนามัยเดิม)เป็น ลดช่องว่างระหว่างสองสายงานนี้ [ที่มา https://www.facebook.com/notes/surakiat-achananuparp/คิดใหม่-ทำใหม่-ในการพัฒนาเครือข่ายสุขภาพอำเภอ/688181384531535/]

[4] DHS (District health system) อาจารย์สุรเกียรติ อาชานุภาพ เขียนไว้ค่อนข้างเข้าใจง่ายว่าเป็นการเชื่อมโยงภาคีเครือข่ายสุขภาพที่มีอยู่ในระดับอำเภอ– ตำบล – หมู่บ้าน หลักๆได้แก่โรงพยาบาล(โรงพยาบาลชุมชน/โรงพยาบาลทั่วไป/โรงพยาบาลศูนย์ )สำนักงานสาธารณสุขอำเภอ (สสอ.)   โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล(รพ.สต.)   องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น(อปท.  ได้แก่ อบจ. อบต.  เทศบาล)  ชุมชน(ผู้นำ อสม. จิตอาสา   กลุ่ม/ชมรม  โรงเรียน วัด  สถานประกอบการ  ประชาชน ผู้ป่วยและครอบครัว ) และภาคส่วนอื่นๆ (เช่น ฝ่ายปกครอง  ตำรวจ  การศึกษาเกษตร พัฒนากร  องค์กรเอกชน เป็นต้น).ทั้งนี้อาจเขียนเป็นสมการได้ดังนี้

       DHS =   คปสอ.(โรงพยาบาล  +  สสอ. +  รพสต.) +  อปท.  + ชุมชน  +  ภาคส่วนต่างๆ

[5] พชอ. คือ คณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิต(พชอ) (District Health Board:DHB) โดยใช้พื้นที่เป็นฐาน ประชาชนเป็นศูนย์กลาง ด้วยการทางานอย่างมีส่วนร่วม ตามแนวทาง “ประชารัฐ” มีเป้าหมาย เพื่อเพิ่มคุณภาพชีวิต และลดความเหลื่อมล้ำ โดยการช่วยเหลือดูแลซึ่งกันและกัน

“ช่วยเหลือ-ไม่ทอดทิ้ง-แบ่งปัน-ห่วงใยกัน”

23-03-62