คเณศจตุรถี เทศกาลแห่งความสุขและปัญญา

คเณศจตุรถี เทศกาลแห่งความสุขและปัญญา

คเณศจตุรถี ในอินเดีย

คเณศจตุรถีเป็นเทศกาลทางศาสนาที่สำคัญในลำดับต้นๆ ของคนอินเดีย จัดขึ้นเพื่อเฉลิมฉลองในโอกาสที่เป็นวันเกิดของท่าน เทศกาลนี้จัดขึ้น 9-11 วัน ต่างกันไปเล็กน้อยในแต่ละพื้นที่ของอินเดีย สำหรับปีนี้เวียนมาบรรจบอีกครั้งหนึ่งตรงกับวันที่ 25 สิงหาคม - 5 กันยายน 2560

ในอินเดียนั้น ปรกติก่อนถึงเทศกาลราวสิบกว่าวัน ช่างชาวอินเดียก็จะเริ่มทำรูปเคารพพระคเณศออกมาขายกันเต็มท้องตลาด ผู้คนก็จะไปเลือกหาซื้อตามชอบใจ แล้วก็นำเข้ามาบูชาภายในบ้าน และมีพิธีกรรมต่างๆ ไปตามฤกษ์ยามในแต่ละวัน จนตลอด 10 วัน ก็จะทำพิธีส่งพระคเณศโดยนำเอาเทวรูปไปลอยในแม่น้ำ ซึ่งเทวรูปที่ทำขายก็มักเป็นวัสดุที่ย่อยสลายได้เองตามธรรมชาติ เช่น ดิน หรือแป้ง

ในอดีตคนอินเดียไม่นิยมนำเทวรูปพระคเณศมาบูชาในบ้านเป็นประจำวัน จะทำก็แต่เฉพาะในเทศกาลนี้เท่านั้น แล้วก็นำเทวรูปไปลอยน้ำในวันสุดท้าย เพราะเชื่อกันตามลักษณะของพระองค์ว่า อ้วนใหญ่กินจุ หากไว้ในบ้านอาจทำให้ครอบครัวลำบากได้ แต่ปัจจุบันความเชื่อเหล่านี้ก็เปลี่ยนไปแล้ว ชาวอินเดียนิยมนำรูปพระพิฆเนศปางต่างๆ ทั้งแบบดั้งเดิมและประยุกต์มาบูชาไว้ในบ้าน ที่ทำงาน และติดตัวไปทุกที่ ดังนั้น หากในวันสุดท้ายจะเพียงนำรูปปั้นพระพิฆเนศไปจุ่มน้ำเป็นเชิงสัญลักษณ์ แล้วยังเก็บไว้บูชาในบ้านต่อไปก็ทำได้ แถมยังเป็นการช่วยลดปริมาณสิ่งตกค้างที่ถูกทิ้งลงบนผืนโลกอีกด้วย

นอกจากการบูชากันในบ้านของแต่ละครอบครัวแล้ว ยังมีประเพณีสร้างมณฑลพิธีและองค์พระพิฆเนศขนาดใหญ่ไว้ในพื้นที่ส่วนกลางของชุมชน ให้ผู้คนมาบูชาและทำพิธีร่วมกันตลอด 10 วัน จนวันสุดท้ายก็จะช่วยกันนำไปลอยลงในแม่น้้าหรือทะเลเช่นกัน

เทศกาลทางศาสนาในอินเดีย นอกจากจะแสดงถึงศรัทธาแล้ว ยังเป็นช่วงของความสุขสนุกสนานด้วย สำหรับครอบครัวแล้ว ญาติพี่น้องจะมารวมตัวกันทำพิธีบูชาพระคเณศ ขนมนมเนยที่ใช้บูชาเสร็จแล้ว ก็นำมาทานร่วมกัน เปรียบเสมือนอาหารทิพย์ที่พระเจ้าประทานให้ เรียกว่า Prasad เทศกาลนี้จึงกลายเป็นวันครอบครัวไปด้วยโดยปริยาย สำหรับชุมชนก็ช่วยกันสร้างมณฑลพิธีส่วนกลาง สร้างรูปปั้นพระพิฆเนศขึ้น ทำการบูชาร่วมกัน ตลอดเทศกาลก็มีกิจกรรมของความสนุกสนานและแสดงถึงศรัทธาที่มีร่วมกัน จึงเป็นการสร้างความสมานสามัคคีในชุมชนอีกด้านหนึ่งด้วย

แต่ปัจจุบันการสร้างมณฑลพิธีได้เปลี่ยนจากเรียบง่ายกลายเป็นความอลังการ และการมีส่วนร่วมสร้างของคนในชุมชนก็ลดน้อยลงต่างไปจากในอดีต ทุกวันนี้เมืองมุมไบมีชื่อเสียงไปทั่วโลกเกี่ยวกับเทศกาลคเณศจตุรถี ได้มีมณฑลพิธีขนาดใหญ่อยู่หลายแห่ง ล้วนสร้างด้วยทุนทรัพย์สูง ตกแต่งอย่างวิจิตรตระการตา บ้างก็ใช้ทองจริงเพชรจริงประดับองค์เทวรูปด้วยมูลค่าหลายสิบล้านบาท นอกจากมีเจ้าภาพใหญ่ที่มีจิตศรัทธาแล้วก็ย่อมได้รับทุนทรัพย์จากการบริจาคของผู้คนทั่วไปที่เข้ามาสักการะมากมายในแต่ละปี มณฑลพิธีเหล่านี้สร้างขึ้นเฉพาะเพื่อเทศกาลคเณศจตุรถี พอครบ 10 วันก็ปิดไป เแล้วสร้างใหม่ในเวลาเทศกาลปีต่อไป ในแต่ละปีของช่วงเทศกาลจะมีผู้ศรัทธาจากเมืองต่างๆ หลั่งไหลเข้ามาสักการะนับเป็นล้านคนต่อวัน จนทางการรัฐมหารัษฏะต้องออกโรงจัดทัวร์ไหว้พระ และจัดคิวเข้าสักการะเพื่อให้เกิดความเป็นระเบียบ ความศรัทธาเช่นนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะกับคนอินเดีย แม้คนต่างชาติต่างภาษาก็มีด้วยเช่นกัน โดยเฉพาะคนไทยที่หันมาบูชาพระพิฆเนศมากขึ้นเรื่อยๆ ส่วนใหญ่ก็หวังขอพรให้สมปรารถนาตามความเชื่อที่บอกต่อกันปากต่อปาก จากกระแสนิยมที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องนี้ จึงทำให้เกิดทัวร์นำคนไทยไปร่วมงานเทศกาลคเณศจตุรถีในอินเดียมากขึ้นทุกปี

ติดตาม สุดยอดมณฑลพิธี คเณศจตุรถี ในนครมุมไบ ต่อได้ที่ https://www.facebook.com/youngbhodi/

คเณศจตุรถี ในเมืองไทย

นอกจากคนไทยจำนวนไม่น้อยจะนิยมเดินทางไปร่วมงานเทศกาลคเณศจตุรถีในเมืองมุมไบด้วยศรัทธาอันแรงกล้าแล้ว คนไทยอีกจำนวนมากยังได้เข้าร่วมงานเทศกาลนี้ที่จัดขึ้นโดยวัดฮินดูหรือองค์กรศาสนาฮินดูในเมืองไทย และในปีนี้ก็เห็นแปลกยิ่งขึ้นที่วัดพุทธบางแห่งร่วมกับองค์กรศาสนาฮินดูจัดงานนี้ขึ้นในบริเวณวัด

แม้ว่าความเชื่อในพระพิฆเนศของชาวไทยนั้นมีมานานหลายร้อยปี รูปปั้นพระพิฆเนศที่อยู่ในวัดพุทธโบราณก็เคยพบเห็นอยู่ ซึ่งนับว่าผสมผสานอยู่ในวัฒนธรรมไทย แต่กระแสความเชื่อที่เกิดขึ้นในปัจจุบันนี้ดูจะแตกต่างไปจากในอดีต เช่นเดียวกับการให้ความสำคัญกับเทศกาลคเณศจตุรถีก็มีมากขึ้นจนปัจจุบันอาจเรียกว่า เป็นเทศกาลทางศาสนาที่ได้รับความนิยมเทศกาลหนึ่งในสังคมไทย การจัดพิธีเฉลิมฉลองของคนไทยก็ทำเลียนแบบทางอินเดีย ไม่ว่าจะเป็นจำนวนวัน พิธีกรรม การสร้างรูปปั้นเพื่อใช้ในพิธีช่วงเทศกาลและนำไปลอยน้ำในวันสุดท้าย

ที่จริงแล้วการจัดเฉลิมฉลองเทศกาลนี้ของคนไทย หรือการเข้าร่วมกิจกรรมนี้กับองค์กรศาสนาฮินดู หากมองอย่างเปิดกว้างทางวัฒนธรรมแล้ว นับเป็นเรื่องดีที่ทำให้คนสองชาติสองศาสนาเข้าใจซึ่งกันและกันได้ดีขึ้นผ่านศรัทธาที่มีร่วมกัน ปีก่อนผู้เขียนได้ไปร่วมงานคเณศจตุรถีที่จัดขึ้นที่อุทยานพระพิฆเนศ จ.นครนายก ซึ่งเป็นอุทยานที่สร้างขึ้นหลายปีมาแล้วโดยพระสงฆ์ ส่วนเจ้าภาพหลักในการจัดงานคเณศจตุรถีคือ สมาคมวิศวฮินดูปาริฉัตร ประเทศไทย ในงานมีกิจกรรมการแสดงจากเด็กนักเรียนและชุมชนในละแวกใกล้เคียงส่งมาร่วม มีการแสดงจากฝ่ายอินเดีย ขบวนพาเหรดแห่พระพิฆเนศก็ผสมผสานระหว่างคนไทยและคนอินเดีย ต่างถ้อยทีถ้อยอาศัยกัน เป็นภาพที่แสดงถึงมิตรภาพอันอบอุ่น ทำให้ผู้เขียนนึกไปถึงว่า โอกาสและแนวทางเช่นนี้ หากเกิดขึ้นระหว่างศาสนาต่างๆ คงจะทำให้โลกมีความสงบสุขขึ้นได้อีกมาก


เทศกาลคเณศจตุรถีให้อะไรแก่เราบ้าง นอกจากการแส ดงออกซึ่งศรัทธา และได้รับความสุขสนุกสนาน

นอกจากเรื่องของศาสนสัมพันธ์ และการเสริมสร้างความเข้าใจอันดีระหว่างเพื่อนมนุษย์สองเชื้อชาติแล้ว ธรรมะคือเป้าหมายเชิงลึกและเป็นเป้าหมายหลักที่ศาสนาต้องการสื่อถึง

พระพิฆเนศทรงเป็นเทพแห่งอุปสรรค นี้คือคุณสมบัติดั้งเดิมของพระองค์ ซึ่งสามารถมองความหมายได้เป็น 2 นัย 

นัยแรก คือทรงขจัดอุปสรรค หมายถึงอวิชชาหรือความไม่รู้ที่ขัดขวางการหลุดพ้นของมนุษย์ แต่เราก็มักตีความไปในเฉพาะทางโลกที่เราต้องการว่า พระองค์จะทรงขจัดอุปสรรคที่ขวางทางสมปรารถนาของเรา

นัยที่สอง คือ ทรงประทานอุปสรรค หมายถึงเครื่องขัดขวางการกระทำที่ไม่เหมาะสม เพราะการดำเนินชีวิตของมนุษย์ย่อมไม่สามารถตัดสินใจได้ถูกต้องเสมอ ฉะนั้น พระองค์ก็จะบันดาลอุปสรรคในหนทางเหล่านั้น เพื่อพาเรากลับเข้าสุ่ทางที่ถูกต้องต่อไป โดยนัยนี้ เราจึงไม่ควรกลัวต่ออุปสรรค เพราะนั่นหมายถึงพระพิฆเนศทรงประทานมาเพื่อช่วยเหลือ ด้วยการนำพาสู่แนวทางใหม่ หรือการฝึกให้อดทนเรียนรู้ที่จะเดินสู่ความสำเร็จได้ในอนาคต

พระพิฆเนศทรงเป็นเทพแห่งปัญญา หากเราเคารพศรัทธาในพระองค์แล้วสามารถมองเห็นสิ่งที่พระองค์สอนผ่านเทศกาลนี้ได้ จึงจะเรียกว่าเรารับปัญญาที่พระองค์ประทานให้อย่างแท้จริง พระองค์แสดงให้เห็นแล้ว่า แม้แต่เทวรูปและมณฑลพิธียิ่งใหญ่แค่ไหน ศักดิ์สิทธิ์ในความรู้สึกเพียงใด ก็อยู่เพียงชั่วคราวแล้วก็ต้องสิ้นสลายไป เสมือนความไม่จีรังของสรรพสิ่ง ทุกอย่างที่เราเห็นในโลกมนุษย์นี้จึงเป็นเพียงมายา

อบคุณภาพประกอบงดงามจาก 

https://www.tripsavvy.com/famous-mumbai-ganesh-mandals-and-themes-1539259

และเชิญติดตามเนื้อหาภาษาไทยของ  สุดยอดมณฑลพิธี คเณศจตุรถี ในนครมุมไบ ได้ที่เพจ "หน่อโพธิ์ ห้องศาสนา ศิลปะ และวัฒนธรรม" https://www.facebook.com/youngbhodi/




บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน เทพเจ้า



ความเห็น (0)