เช้าวันที่ ๒๒ มิถุนายน ๒๕๕๗ ผมไปงานเก็บกระดูกและเถ้าของแม่ที่วัดท่ายางเหนือ อำเภอเมือง จังหวัดชุมพร ไปพบรถคาราวานทีมขายมีด จากบ้านโพธิ์ อ. โนนสูง จ. นครราชสีมา มาพักค้างคืนที่วัด และกำลังจัดทีมออกเร่ขาย ทั้งทีมรถมอเตอร์ไซคล์ และทีมรถเข็น

          น้องชาย (นพ. วิชัย พานิช) ไปถึงก่อน ได้มีโอกาสสัมภาษณ์ทีมงาน ผสมกับที่ผมมีโอกาสถามนิดหน่อย ทีมเร่ขายนี้มีทั้งสายอีสาน สายภาคกลาง สายเหนือ และสายใต้ สายใต้ทำงานค้าขายนี้มากว่าสิบปี เป็นทีมที่ เกิดขึ้นทีหลังภาคอื่นๆ

          เมื่อมาที่จังหวัดชุมพร ก็จะตรงมาค้างคืนที่วัดนี้ เพราะรู้จักกับท่านพระครูเจ้าอาวาสอย่างดีแล้ว มาอาศัยทำอาหารกินกันเอง และเป็นที่นอนค้างคืนด้วย โดยถวายค่าน้ำค่าไฟ รวมทั้งถวายสิ่งของที่จำเป็น สำหรับวัดด้วย

          กลางวัน จะมีทีมออกเร่ขาย ทีมรถเข็นเดินเท้าจะไปได้ไม่ไกล ส่วนที่เป็นรถมอเตอร์ไซคล์ จะไปได้ไกลมาก ทั้งทีมเดินทางไปเร่ขายมีดและเครื่องเหล็กหลากหลายชนิด ทั่วภาคใต้ ยกเว้นในสามจังหวัด ที่รู้สึกว่าอาจไม่ปลอดภัย เขาเล่าให้น้องชายฟัง ว่าคนไทยในภาคใต้ก็ไม่ต่างจากคนอีสาน เป็นคนมีอัธยาศัย ไมตรีดีทั้งนั้น แม้ในชุมชนมุสลิม แต่ละครั้งที่ออกเดินทางเร่ขายใช้เวลากว่า ๒ เดือน

          ผมนึกถึงกองคาราวานสมัยโบราณ แต่นี่เป็นกองคาราวานขนาดเล็ก ไม่ต้องเลี้ยงมา ลา หรืออูฐ แต่ต้องมีน้ำมันเติมรถ และไม่ต้องเดินทางผ่านธรรมชาติที่โหดร้ายทารุณ กองคาราวานขายเครื่องเหล็ก สมัยใหม่นี้มีรถปิ๊กอัพชนิดมีหลังคาคันเดียว บรรทุกสินค้าเต็ม ผมไม่ทราบว่าสมาชิกของทีมมีกี่คน ลืมถาม ดูจากในรูป น่าจะมีไม่ต่ำกว่า ๔ คน

          เขาบอกว่าที่บ้านโพธิ์มีบ้านตีมีดหลายบ้าน มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จัก ที่โคราชเมื่อเอ่ยถึง “บ้านตีมีด” คนก็รู้จัก เขารับรองว่ามีดของเขาคุณภาพดี ทั้งจากเหล็กที่ใช้ และจากกรรมวิธีการผลิต ผมนึกถึงการวิจัย เพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์นี้ แบบที่ ศ. สุธิวงศ์ พงศ์ไพบูลย์ เคยสนับสนุนการวิจัยเพื่อผลิต กริชรามัน รวมทั้งควรมีการวิจัยวิถีชีวิตของคนในหมู่บ้านตีมีด ทั้งผู้ผลิตและผู้ค้าเป็นกองคาราวาน แบบเดียวกับ ผลงานวิจัยกระเทาะสนิมกริช ของทีม ศ. สุธิวงศ์ ที่นี่

          เมื่อค้นใน กูเกิ้ล ด้วยคำค้นว่า “บ้านตีมีด” ก็พบว่ายังมีหมู่บ้านที่ทำวิสาหกิจชุมชน ตีมีดและเครื่องเหล็กขายอีกหลายที่ ได้แก่ อุบลฯ, อยุธยา (มีดอรัญญิก), เพชรบูรณ์, อัมพวา สมุทรสงคราม, เป็นต้น

นพ. วิชัย พานิช (ขวา) คุยกับสมาชิกของกองคาราวาน

รถมอเตอร์ไซคล์เร่ขาย

วิจารณ์ พานิช

๒๒ มิ.ย. ๕๗