เช้าวันจันทร์ที่ ๒๙ เมษายน ๒๕๕๗ ผมนอนหลับสนิทและตื่นเวลา ๕.๓๐ น. ตรงตามที่ตั้งใจ โดยที่นาฬิกาปลุกไม่ทำงาน เรานัดออกเดินทาง ๗.๐๐ น. ไปเมือง Turku ซึ่งอยู่ทางทิศตะวันออกของ เฮลซิงกิ นั่งรถยนต์ไป ๒ ชั่วโมง ท่านทูตรัชนันท์ให้รถตู้ ๒ คันของสถานทูตไปใช้
ช่วงเช้าเราไปเยี่ยมชมโรงเรียนสาธิต (Teacher Training School) ของมหาวิทยาลัย ตูรกู ซึ่งมีทั้ง International School และ Bilingual School ครูตุลยาของโรงเรียนนี้เคยไปที่โรงเรียนรุ่งอรุณและมากล่าวต้อนรับ ก่อนที่ครูใหญ่ (Vesa Valkila) จะบรรยายสรุปสั้นๆ โรงเรียนฝึกหัดครูแห่งนี้ ใหญ่ที่สุดในประเทศ มีการแข่งขันเข้าเรียนสูงมาก เพราะอาชีพครูถือเป็น อาชีพระดับวิชาชีพเหมือนหมอ วิศวะ แม้รายได้จะไม่สูงเท่า นักศึกษาครูทำงานในห้องเรียนของนักเรียนปีละ ๙ เดือน แล้วใช้เวลา ๓ เดือนที่เหลือทำวิจัย หรือวิทยานิพนธ์ โดยไม่ได้เงินเดือน แต่อาจมีทุนวิจัย
หลังจากนั้น เขาจัดให้เราแยกย้ายกันไปสังเกตการณ์ในชั้นเรียน ผมกับคุณเปาไปที่โรงเรียน International ชั้น ป. ๓ วิชาสิ่งแวดล้อมและสุขศึกษา กับ ป. ๖ วิชาชีววิทยาและภูมิศาสตร์ ได้เห็นการเรียนแบบ Active Learning แต่การจัดห้องเรียนยังเป็น classroom ไม่เป็น studio สิ่งที่ประทับใจคือการมีหนังสือประกอบการเรียนที่ดีมาก (อีกแล้ว) ช่วยให้ครูจัดการเรียนการสอนได้มาตรฐาน
ผมได้เข้าใจหลักการที่โรงเรียนแห่งนี้ ทำหน้าที่เป็น “โรงเรียนฝึกหัดครู” คือเป็นที่สำหรับทำวิจัยวิธีจัดการเรียนรู้ ที่พัฒนาอย่างต่อเนื่อง ที่ครูประจำการเรียนรู้และพัฒนาวิธีทำหน้าที่ครูต่อเนื่องเรื่อยไป มีระบบการทำงานที่ผู้บริหาร และครูร่วมกันจัดระบบการเรียนรู้ของครู บูรณาการกับการ “สอนระดับสูง” ตามคำของ ศ. เออร์โน ที่ผมเรียกว่า “สอนแบบไม่สอน”
น่าเสียดายที่โรงเรียนสาธิตของไทย แยกขาดจากการวิจัยและพัฒนาครู และพัฒนาศาสตร์ด้านการเรียนรู้ในกระบวนทัศน์ ใหม่ โดยสิ้นเชิง การศึกษาไทยจึงไม่ได้สร้างเทคนิควิธีการ และศาสตร์ด้านการเรียนรู้สมัยใหม่ จากห้องเรียนของโรงเรียนไทย
ช่วงบ่ายเราไปที่มหาวิทยาลัยตูรกู ภาควิชาฝึกหัดครู ของคณะศึกษาศาสตร์ ไปฟังการบรรยายของ ศ. Erno Lehtinen, Department of Teacher Education and Centre for Learning Research, Faculty of Education โดยที่ ศ. เออร์โน ได้ชื่อว่าเป็น ศาสตราจารย์ด้านการศึกษา ที่เด่นที่สุดหนึ่งในสามท่านของประเทศ
ซึ่งเมื่อเราได้ฟังการบรรยายเรื่อง Evidence-Based Pedagogy and Research-Based Teacher Education as a Key Element for a Successful School System เราก็เห็นจริงในความลุ่มลึกของท่าน สรุปได้ว่า ต้องฝึกให้ครูทำงานไปพัฒนาวิธีทำงานไปพร้อมๆ กันกับการทำหน้าที่ครู “สอนระดับสูง” ทำให้ผมนึกถึง R2R ของครู และได้เล่าเรื่อง R2R ให้ อ. ขนุนฟัง
อีกเรื่องหนึ่งที่เขานำมาเสนอคือเรื่อง Team Action Zone ซึ่งเป็นการพัฒนาเครื่องมือเรียนรู้แบบ Activity-Based โดยใช้โทรศัพท์มือถือ ให้เด็กได้ออกไปเรียนรู้นอกห้องเรียน ในสถานที่กลางแจ้ง, พิพิธภัณฑ์, หรือสถานที่อื่นๆ โดยครูกำกับผ่าน ICT ชนิดสื่อสารผ่านดาวเทียม GPS
อ. ประภาภัทร มีเป้าหมายร่วมมือกับ ศ. เออร์โน ในการพัฒนาครูไทยที่เหมาะจะเป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลง ให้แก่ประเทศ
เรากลับมาถึง เฮลซิงกิ ๑๘.๓๐ น. อ. ธีรพลชวนไปเลี้ยงอาหารค่ำขอบคุณคุณนงลักษณ์ และ ดร. แอร์ ที่ช่วยติดต่อ ประสานงานการดูงานที่ฟินแลนด์เป็นอย่างดี ประสบความสำเร็จสูงมาก
เขาบอกว่าเย็นวันพรุ่งนี้ วัยรุ่นฟินแลนด์จะออกมาปาร์ตี้เดินกันเต็มถนน และกินเหล้าเมามาย เพื่อฉลองต้อนรับ ฤดูใบไม้ผลิ วันนี้ก็เริ่มเห็นวัยรุ่นนุ่งกางเกงสีแปลกๆ ติดสติ๊กเกอร์ที่ขากางเกงแสดงสังกัดของตน
มีเว็บไซต์บอกความพิเศษของระบบการศึกษาของฟินแลนด์ อ่านได้ ที่นี่
วิจารณ์ พานิช
๒๙ เม.ย. ๕๗
