มนุษย์ที่ข้ามชาติ หมายถึง บุคคลที่มีการกระทำในลักษณะที่ข้ามชาติ คือ มีถิ่นที่อยู่หรือเคยอาศัยอยู่ในประเทศใดประเทศหนึ่งอยู่แล้ว แต่ได้มีการข้ามหรือเคลื่อนย้ายมายังอีกประเทศหนึ่ง ไม่ว่าด้วยเหตุผลใดๆก็ตาม
ดังนั้น ครอบครัวข้ามชาติ จึงหมายถึง สมาชิกของครอบครัวคนใดคนหนึ่งที่มีสถานะเป็นมนุษย์ที่ข้ามชาติ ซึ่งจะเห็นได้ว่าการข้ามพรมแดนในสมัยนี้เกิดขึ้นได้ง่ายกว่าในอดีต ดังนั้นครอบครัวข้ามชาติจึงเป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นอย่างแพร่หลายในปัจจุบัน ซึ่งจะพบได้ว่าครอบครัวข้ามชาติในพื้นที่ระหว่างชายแดนทั้งสองประเทศจะมีความซับซ้อนยิ่งกว่าพื้นที่อื่นๆ
เช่นกรณีศึกษาครอบครัวเจดีย์ทอง ปรากฏข้อเท็จจริงว่านายอาทิตย์ เจดีย์ทอง ได้รู้จักและพบรักกับนางสาวแพทริเซีย ขณะที่เดินทางไปทำงานไต้หวัน ทั้งสองคนจึงเป็นมนุษย์ข้ามชาติในไต้หวัน จนกระทั่งเมื่อสัญญาจ้างแรงงานของนายอาทิตย์สิ้นสุดลง เขาจึงเดินทางกลับมายังประเทศไทย เช่นเดียวกับนางสาวแพทริเซีย แต่ในระหว่างที่นางสาวแพทริเซียกำลังเดินทางกลับจากไต้หวันไปยังมาเลเซีย นางสาวแพทริเซียได้เดินทางมายังประเทศไทยเพื่อเยี่ยมนายอาทิตย์ โดยได้รับการตรวจลงตราว่าเธอสามารถอยู่อาศัยได้จนถึงวันที่ 5 มิถุนายน 2556 และต่อมาได้ตัดสินใจอยู่กินกันฉันสามีภรรยากับนายอาทิตย์ที่ บ้านห้วยส้าน อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก และได้มีบุตรด้วยกัน 3 คน ซึ่งบุตรทั้งสามคนได้รับการแจ้งเกิดและอยู่ในทะเบียนราษฎรของรัฐไทย โดยนายอาทิตย์ เจดีย์ทองซึ่งได้รับการรับรองในทะเบียนราษฎรของรัฐไทยในสถานะสัญชาติไทย ตามหลักดินแดนและสืบสายโลหิตผ่านบิดา แต่มิได้รับการแจ้งเกิดในทะเบียนราษฎรของรัฐมาเลเซีย ทั้งที่ความเป็นจริงบุตรทั้งสามมีสิทธิได้รับสัญชาติมาเลเซียตามหลักสืบสายโลหิตผ่านมารดา บุตรทั้งสามจึงมีสถานะบุคคลตามกฎหมายไทยว่าด้วยการทะเบียนราษฎรเท่านั้น
ทั้งนี้เนื่องจากนางสาวแพทริเซียได้รับการสำรวจในสถานะของบุคคลที่ไม่มีสถานะบุคคลตามกฎหมายการทะเบียนราษฎร และได้รับการบันทึกในทะเบียนประวัติประเภท ท.ร.๓๘ ก ในชื่ออัญชลี เจดีย์ทอง และได้รับการออกบัตรประจำตัวบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียน ทั้งที่ในความจริงนางสาวแพทริเซียไม่ใช่คนไร้รัฐ เนื่องจากมีรัฐมาเลเซียรับรองสัญชาติมาเลเซีย ซึ่งการที่นางสาวแพทริเซียกลายเป็นคนไร้รัฐ ย่อมก่อให้เกิดปัญหาแก่บุตรทั้งสามคน คือ บุตรทั้งสามคนย่อมไม่ได้รับสัญชาติมาเลเซีย และเมื่อไม่ได้รับสัญชาติมาเลเซียย่อมไม่ได้รับสิทธิบางประการที่คนชาติมาเลเซียได้ เช่น การประกอบอาชีพบางประการหรือการซื้อที่ดิน เป็นต้น
ดังนั้น สิ่งสำคัญที่รัฐบาลไทยต้องเร่งดำเนินการ คือรับรองสถานะของบุคคลที่เป็นส่วนหนึ่งของครอบครัวที่เกิดจากการแต่งงานข้ามชาตินี้ แม้ไม่รับรองในบัตรประจำตัวประชาชนชาวไทย แต่ควรรับรองในเอกสารสิทธิบางประการที่ทำให้กลุ่มคนกลุ่มนี้สามารถเข้าถึงสิทธิที่ตนควรได้รับ หรือสิทธิที่มนุษย์ทุกคนควรได้รับ คือสิทธิมนุษยชนขั้นพื้นฐานนั่นเอง
เขียน 1 พฤษภาคม 2557
เมธสา เอื้อโอภาพัฒน์
[1]ณภัทร ภูมิสันติ. “ปัญหาครอบครัวข้ามชาติชายแดนไทย- ลาว.”[ระบบออนไลน์]. เข้าถึงได้จากhttp://www.l3nr.org/posts/535906 สืบค้น1 พฤษภาคม 2557
