คนไร้รัฐ คือ คนที่ไม่ได้รับการบันทึกตัวบุคคลจากรัฐใดเลย รัฐไม่รู้ว่ามีตัวบุคคล และเป็นคนไร้สัญชาติ
คนไร้สัญชาติ คือ คนที่ไม่มีสัญชาติใดในโลกเลย อาจจะไม่ไร้รัฐก็ได้เพราะได้รับการขึ้นทะเบีบนประวัติ
การได้สัญชาติไทยอีกวิธีหนึ่งที่มีความสำคัญเคียงคู่กับหลักสายโลหิต คือ หลักดินแดน(jus soli) การได้สัญชาติโดยหลักดินแดนนั้น หมายความว่า บุคคลใดก็ตามที่เกิดในราชอาณาจักรไทย บุคคลผู้นั้นย่อมได้สัญชาติไทย ตัวย่างในกรณี ของนายบูรพาเกิดในประเทศไทย จากมารดาที่เป็นไทย และบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายที่มีสัญชาติลาว นายบูรพาจึงมีสัญชาติไทยโดยหลักดินแดน โดยหาต้องคำนึงถึงสัญชาติของบิดาและมารดาด้วยไม่ การที่บิดาหรือมารดาไม่มีสัญชาติไทยหรือเป็นคนไร้สัญชาติหาได้มีผลกระทบต่อความสมบูรณ์ของสัญชาติของบุตรที่เกิดในราชอาณาจักรไทยไม่ (เว้นแต่จะเข้าข้อยกเว้นของหลักดินแดน) ผลจากศึกษาผู้เขียนพบว่ากฎหมายไทยนับแต่อดีตจนถึงปัจจุบันกฎหมายไทยได้ยอมรับหลักการการได้สัญชาติตามหลักดินแดนมาตลอด เช่น ประเทศไทยได้มีกฎหมายว่าด้วยสัญชาติเป็นฉบับแรกในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเก้าเจ้าอยู่หัว คือ พ.ร.บ. สัญชาติ พ.ศ. 2456 มาตรา 3 บัญญัติว่า บุคคลเหล่านี้ได้บัญญัติว่าเป็นคนไทยคือ บุคคลผู้ได้กำเนิดในพระราชอาณาจักรสยาม เรื่อยมาจนถึงประกาศใช้กฎหมายสัญชาติฉบับที่ 2 เมื่อปี พ.ศ.2495 ต่อมาก็ได้มีการประกาศใช้กฎหมายสัญชาติฉบับที่ 3เมื่อปี พ.ศ.2508 ในมาตรา 7 ได้บัญญัติไว้ว่า บุคคลดังต่อไปนี้ย่อมได้สัญชาติไทยโดยการเกิด (๑) ผู้เกิดโดยบิดาหรือมารดาเป็นผู้มีสัญชาติไทย ไม่ว่าจะเกิดในหรือนอกราชอาณาจักรไทย (๒) ผู้เกิดในราชอาณาจักรไทย ยกเว้นบุคคลตามมาตรา ๗ ทวิ วรรคหนึ่ง จนกระทั่ง มาถึงปี พ.ศ. 2551 ก็ได้มีการดัดแปลงแก้ไขเพิ่มและได้มีการประกาศใช้เป็นกฎหมายสัญชาติฉบับที่ 4
ครอบครัวข้ามชาติ คือ ครอบครัวที่ประกอบด้วยสมาชิกในครอบครัวที่มีปัญหาเรื่องสถานะของตน เช่น สัญชาติที่ไม่ตรงกับดินแดนที่ตั้งถิ่นฐานได้แก่ บิดาหรือมารดา เป็นคนข้ามชาติ จากการเข้ามาในประเทศนั้นๆ ไม่ว่าในกรณีใดก็ตาม
กรณีตัวอย่างนายอาทิตย์ เจดีย์ทอง ได้รู้จักและพบรักกับนางสาวแพทริเซีย ในขณะที่เดินทางไปทำงาน ณ ไต้หวัน ในระหว่างเดินทางจากไต้หวันกลับประเทศมาเลเซีย นางสาวแพทริเซียได้เดินทางเข้ามายังประเทศไทยเพื่อเยี่ยมนายอาทิตย์ โดยได้รับการตรวจลงตรา ณ ด่านตรวจคนเข้าเมืองที่ท่าอากาศยานสุวรรณภูมิ เจ้าหน้าที่ของสำนักงานตรวจคนเข้าเมืองบันทึกในการตรวจลงตราบนหนังสือเดินทางของเธอว่า เธอจึงอาจอาศัยอยู่ในประเทศไทยได้จนถึงวันที่ ๕ มิถุนายน พ.ศ.๒๕๕๖ ในระหว่างที่นางสาวแพทริเซียได้พักอาศัย ณ บ้านของนายอาทิตย์ในประเทศไทย นายอาทิตย์และนางสาวแพทริเซียได้ตกลงกันที่จะอยู่กินฉันสามีภริยา ณ บ้านห้วยส้าน อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก ต่อมา มีบุคคลที่นายอาทิตย์นับถือแนะนำให้นางสาวแพทริเซียไปร้องขอต่ออำเภอท่าสองยาง จังหวัดตาก เพื่อรับการสำรวจในสถานะของ “บุคคลที่ไม่มีสถานะบุคคลตามกฎหมายการทะเบียนราษฎร” นางสาวสาวแพทริเซียก็ได้รับการบันทึกใน “ทะเบียนประวัติประเภท ท.ร.๓๘ ก” ในชื่อของ “อัญชลี เจดีย์ทอง” และได้รับการออก “บัตรประจำตัวบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียน” ให้ถือเพื่อแสดงตัว โดยบัตรนี้ระบุว่า เธอมีเลขประจำตัวประชาชนตามกฎหมายไทยว่าด้วยการทะเบียนราษฎร ๑๓ หลักขึ้นต้นด้วยเลข ๐ นางสาวแพทริเซียมีบุตรกับนายอาทิตย์จำนวน ๓ คน และบุตรทุกคนได้รับการแจ้งการเกิดและการอยู่ในทะเบียนราษฎรของรัฐไทยโดย นายอาทิตย์ เจดีย์ทอง ซึ่งได้รับการรับรองในทะเบียนราษฎรของรัฐไทยในสถานะสัญชาติไทย แต่มิได้รับการแจ้งการเกิดในทะเบียนราษฎรของรัฐมาเลเซีย บุตรทั้งสามจึงมีสานะบุคคลตามกฎหมายไทยว่าด้วยการทะเบียนราษฎรเท่านั้น
ปัญหาการเกิดครอบครัวข้ามชาติสามารถมีได้โดยตลอด สิทธิและเสรีภาพที่ครอบครัวข้ามชาติจะได้รับนี้ต้องขึ้นอยู่กับหลักกฎหมายของประเทศนั้นต้องมีความแน่นอน และชัดเจนเพื่อให้เกิดสิทธิ มีสัญชาติ ได้รับความคุ้มครองจากประเทศนั้นด้วย
ที่มา
http://www.l3nr.org/posts/464789
http://www.gotoknow.org/posts/253242
http://rsu-lawonline.com/news_detail.php?bn_id=262...
