ช่วงพักตอนเย็นก่อนทำ OT ในทุกๆวัน น้องๆต่างออกมากินข้าวกัน ส่วนมากก็จะกินอาหารง่ายๆ พวกข้าวเหนียวไก่ทอด ข้าวเหนียวหมูปิ้ง หรืออาหารอีสานอื่นๆ เพราะส่วนมากก็เป็นคนอีสาน

   วันก่อนมีเมนูพิเศษที่น้องคนหนึ่งห่อมาจากบ้าน นั้นคือ ปลาร้าบอง...

   ผู้เขียนกินข้าวเหนียวไกทอดก็ถูกเชื้อเชิญไปร่วมวง เมื่อลองลิ้มลองดู ก็ต้องติดใจในรสชาติที่อร่อยจนทำให้หวนนึกถึงบ้านเกิดที่จากมาเนิ่นนาน

   น้องคนหนึ่งใจถึงหยิบจากถ้วยออกมาแล้วฉีกเป็นชิ้นเล็กๆพอดีคำกับปั้นข้าวเหนียว ผู้เขียนก้ขอขอบคุณด้วยน้ำใจไมตรีนั้น ด้วยเธอเป็นผู้เสียสละยอมเปื้อนมือเปื้อนนิ้วฉีกปลาร้าให้

   และชิ้นปลาร้าเล็กๆที่กินกันเอร็ดอร่อยนั้นทำให้ผู้เขียนนึกถึงคำพูดของคนอีสานที่ว่า

   "จ้ำป่นจนถ้วยแตก จ้ำปลาแดกจนหนอนวิน"

   ซึ่งเป็นคำพูดที่บ่งบอกถึงความยากจนข้นแค้น ความไม่มีจะกิน ได้ปลา ได้ปู ได้กบเขียด มาตัวหนึ่งก็ต้องโขกละเอียดเป็นน้ำพริกเจือจางน้ำต้มปลาร้า เพื่อจะได้กินกับข้าวเหนียวให้อิ่มกันทั้งครัวเรือน เรียกว่า "ป่น"

   ส่วนปลาร้าที่ถูกจิ้มจ้ำจนถ้วยแตก นั้นก็เป็นคำพูดที่แสดงให้เห็นถึงความยากจน ความอัตคัดขัดสนจนต้องทนกินแจ่วปลาร้า จ้ำตัวปลาคำแล้วคำเล่า จนหนอน ที่อาศัยอยู่ในตัวปลาแดกปลาร้านั้นวิน หรือมึนงง จนแทบเอาตัวไม่รอด

   บางคนฟังคำพูดนี้แล้ว อาจจะตลกขบขัน แต่ในชีวิตจริงคนอีสานเมื่อก่อน ต้องผจญความลำบากแบบนี้มาจริงๆ ซึ่งลูกหลานในสมัยปัจจุบันฟังแล้วอาจจะหัวเราด้วยความขบขัน

ปลาร้าบองกับปั้นข้าวจี่

ภาษาอีสานวันละคำ

จ้ำ  เป็นคำกิริยา หมายถึงการนำข้าวเหนียวที่ปั้นเป็นคำจิ้มลงไปเพื่อกินอาหาร เช่น จ้ำป่น จ้ำปลาแดก จ้ำน้ำแกง เป็นต้น

วิน  เป็นลักษณะนามที่บ่งบอกอาการมึนงง หัวหมุน คล้ายจะเป็นลม เช่นคำว่า วินหัว วินเวียน เป็นต้น

ป่น เป็นอาหารของคนอีสาน คล้ายน้ำพริกทั่วๆไป โดยเรียกชื่อตามวัตถุดิบที่นำมาโขกผสมกับเครือ่งปรุง เช่น ป่นปลา ป่นกบ ป่นปู ป่นแมงจินุน ป่นเห็ด เป็นต้น

.............

ขอบคุณหลายที่เข้ามาอ่าน

22 มกราคม 2557

พ.แจ่มจำรัส