....ก้าวที่สาม....ของมะไฟหวาน....
...กับงานเขียน...วิศวกรสังคม...
โครงการอนุรักษ์ฟื้นฟูและตามหา
อัตลักษณ์กับรากเหง้า
ฅนภูไทดงมะไฟ ๒๕๕๖
ພາສາລາວ
หมวดสนทนา/ภาษาเว้า (A Category Talks)
คำศัพท์ภาษาเว้าผู้ไท ความหมาย
เจ้าไป๋เผอมา คุณไปไหนมา
ผะเหลอเด๊ะ อะไรนะ
เอ็ดเผออยู่ ทำอะไรอยู่
ยู่ซิเลอ อยู่ที่ไหน
เผออิ้ อะไรอีก
เจ้าคือขี้ค้านแท๊ะ คุณทำไมขี้เกียจจัง
ยู่ซือซื้อ อยู่เฉยๆ
ญาเว้าสีซะ อย่าพูดเกินไป
เจ๋อมิสู้ ใจไม่สู้
หัวเจ๋อเป็นหมัน หัวใจเป็นหมัน
เป๋นแนวเล่อ เป็นอย่างไร
คือยู่บ่ เหมือนหรือเปล่า
มากิ๋นเข้านัมเด๋ว มากินข้าวด้วยกัน
ไป๋นัมเด๋ว ไปด้วยกัน
โซเด๋วไป๋เผอ ชวนกันไปไหน
เว้าเผอเด๋ว พูดอะไรกัน
ซัมบายดีบ่ สบายดีไหม
ญาเอ็ด ไม่ต้องทำ
มิได่ ไม่ล่ะ
แม้นบ่ ใช่หรือเปล่า
จักเอ็ดแนวเลอ ไม่รู้จะทำอย่างไร
มาทะแม๊ มาซะที
มาเอ็ดเผอ มาทำไม
มาโลด มาเถอะ
อย่ามาเค้อ อย่ามาใก้ล
ยู่ซิเลอ อยู่ที่ไหน
คือเว้าดั๋งแท๊ะ ทำไมถึงพูดเสียงดังจัง
คือเว้าหลายแท๊ะ ทำไมพูดมากจัง
เม้ยเด้ เหนื่อยจัง
ขี้ค้านเด้ ขี้เกียจจัง
กิ๋นกับเผอ กินกับอะไร
กิ๋นดิเด๊าะ กินเปล่าๆ
ป๋าดุกโหลง ปลาดุกใหญ่
เอ็ดทะแมะ ทำซิ
ไป๋เอ๋าเผอ ไปเอาอะไร
เมอเอ็ดเผอ กลับทำไม
มื้อกี้นี้ / สู่กี้นี้ เมื่อครู่
เอ็ดแนวเลอ ทำแบบไหน
มิเป๋นเผอเด๊าะ ไม่เป็นไรหรอก
มิซำบาย ไม่สบาย
แม้นยู่บ่ ใช่หรือเปล่า
เอ็ดเผอจั๋งเป็นแนวนี้ ทำไมถึงเป็นแบบนี้
ดีเจ๋อเด้ ดีใจจัง
คือเหิ๋งแท๊ะ ทำไมถึงนานจัง
แล้วละบ่ เสร็จรึยัง
แซ่บยู๋บ่ อร่อยไหม
ข้อยไป๋นัมแน ฉันไปด้วย
มาตะเฮิน มาจากบ้าน
ญามาเว้า อย่ามาพูด
ไป๋ทางเลอ ไปทางไหน
หลบไป๋หลบมา กลับไปกลับมา
คืนมาแม๊ะ กลับมาซิ
จั๋กไป๋เผอ ไม่รู้ไปไหน
เอ๋ามาพี้ เอามานี่
จั๋กอันเลอ ไม่รู้ว่าอันไหน
เมอทะแม๊ะ กลับไปซิ
มาแต่เหิ๋ง มาตั้งนาน
เมอเฮินเด้อ กลับบ้านนะ
คือเหิ๋งแท๊ะ ทำไมถึงนานจัง
แล้วละบ่ เสร็จรึยัง
แซ่บยู๋บ่ อร่อยไหม
ข้อยไป๋นัมแน ฉันไปด้วย
มาตะเฮิน มาจากบ้าน
ญามาเว้า อย่ามาพูด
คือเหิ๋งแท๊ะ ทำไมถึงนานจัง
แล้วละบ่ เสร็จรึยัง
แซ่บยู๋บ่ อร่อยไหม
ข้อยไป๋นัมแน ฉันไปด้วย
ย้างซื้อไป๋ เดินตรงไป
เจ้าซื้อว้าซะเลอ ท่านชื่ออะไร
เฮินเจ้ายู่ซิเลอ บ้านอยู่ที่ไหน
ข้อยละไป๋โลงเลน ฉันจะไปโรงเรียน
ข้อยล่ะไป๋เอ็ดเว๊ะ ฉันจะไปทำงาน
เจ้ามาต๋าซิเล่อ ท่านมาจากไหน
เจ้าไป๋ซิเลอมา ท่านไปไหนมา
เจ้ามากั๋บเพอ ท่านมากับใคร
กิ๋นเข้าละบ่ กินข้าวหรือยัง
กิ๋นเข้ากั๋บเผอ กินข้าวกับอะไร
ขอกิ๋นนั้มแน ขอดื่มน้ำหน่อย
มาเด้อกิ๋นเข้า เชิญกินข้าว
ได้เพอแน มีใครบ้าง
ได้โผรึญัง มีสามีหรือยัง
เจ้าคืองามแท้ คุณสวยมาก
เจ้ามักข้อยยู่บ่ คุณรักผมไหม
พ้อไป๋เอ็ดนาแต่เซ้า พ่อไปทำนาแต่เช้า
ข้อยคึดฮอดเจ้าหลาย ผมคิดถึงคุณมาก
เพอตอบได้แน ใครตอบได้บ้าง
หมวดผัก/ผลไม้ (A Category Fruit)
คำศัพท์ภาษาเว้าผู้ไท ความหมาย
ม่ะโม้ง มะม่วง
ม่ะซี้ด๋า ฝรั่ง
ม่ะขามแป๋ มะขามเทศ
ม่ะเข๋อ มะเขือ
ม่ะเก๊ง ส้มโอ
ม่ะเคบ น้อยหน่า
ม่ะนัด สับปะรด
ม่ะมี้ ขนุน
ม่ะกะทัน พุทรา
ม่ะหาม มะขาม
ม่ะเฟิง มะเฟือง
ม่ะอูบ/มะอึ ฟักทอง
ม่ะพิลา ทับทิม
ม่ะต้อง กระท้อน
ม่ะส้มมอ สมอ
ม่ะอะหงุ๋น องุ่น
ม่ะต๋าก๊บ ตะขบ
ม่ะทุเล๋น ทุเรียน
ม่ะเก๊าะ มะกอกไท
ม่ะฮูด มะกรุด
ม่ะตู๋ม มะตูม
ม่ะพ้าว มะพร้าว
ส้มเข่วหวาน ส้ม
ม่ะเงาะ เงาะ
ม่ะหุ่ง มะละกอ
ม่ะโทดิ๋น ถั่วลิสง
โก้ย กล้วย
เม็นแกว มันเทศ
ม่ะโห๋เอ็น/มันเภา มันแกว
ผักเถิม /ผักอีเสิม สาระแหน่
ผักโบ่ ผักหอม
ผักหอมฮ๋อ ผักหอมชี
ม่ะเขือเคือ มะเขือคืน มะแข๊ง มะเขือ มะเขือคาย มะโบอบ
มะเค็ง มะลินแมว มะค่อม มะโหด มะลินไม้ มะปะแล๊บ มะถั่วภู
หมวดบ้านเรือนที่อยู่อาศัย (A Category Residence)
คำศัพท์ภาษาเว้าผู้ไท ความหมาย
ปะตู๋บอง หน้าต่าง
ต๋าล้างเฮิน ใต้ถุนบ้าน
เฮิน บ้าน
หลังคาเฮิน หลังคาบ้าน
เฮินไฟ/โค เรือนครัว
ห้องโส้ม ห้องนอน
ฝาด้าน/แป้นฝา ฝาบ้าน
ทางเถิ่ง ข้างบน
แจ๋ มุม
ซาน ระเบียงตากฝนตากแดด
โห๋กะได๋/ก่ะได๋ บันได
ป่องเยี่ยม รูที่แอบดู
ตะเทิ่ง บนบ้าน
แป้นพื้น พื้นบ้าน
ปั้นซาย เชิงชาย
โก๋นเฮิน ในบ้าน
หมวดสัตว์/แมลง (A Category Animal)
คำศัพท์ภาษาเว้าผู้ไท ความหมาย
กะเบ๋า แมงป่องยักษ์
แมงงอด แมงป่อง
กับแก้ ตุ๊กแก
กะปู๋ ปู
ขันคะ คางคก
ขี้เข็บ ตะขาบ
กะป๋อม กิ้งก่า
หี๊น ตัวเลือด
จะโก้ะ จิ้งเหลน
จะเก้น จิ้งจก
แมงกู๋จี้ แมงกุดจี่
กะเฮ๊าะ กระรอก
อีเก้ง เลียงผา
ป๋าค้อ ปลาช้อน
ป๋าฝ๋า ตะพาบน้ำ
ป๋าลดแล่ว ปลารด
ป๋าเข๋ง ปลาหมอ
ป๋าหาว ปลาขาว
ป๋าน้อย ปลาซิว
ป๋าเยน ปลาไหล
นกสะไร นกกินตัวหนอน
โด้ง ตัวด้วง
แมงจี้ล้อ จิ้งหรีด
แมงบะดั๋บบะแดง หิ่งห้อย
แมงนั้มโม๊ะ แมงปอ
มดส้ม มดแดง
ป๋าโห๋แข็ง ปลากระบอก
แมงกะเบ้อ ผีเสื้อ
แมงจี้นาย แมลงชนิดหนึ่งเหมื่อนจิ้งหรีดแต่มีสีดำเข็ม
หมวดร่างกาย (A Category body)
คำศัพท์ภาษาเว้าผู้ไท ความหมาย
หูดัง จมูก
สู้ปะ ปาก
จักแฮ้/ขี้แฮ้ รักแร้
ไส้บื๋อ สะดือ
อึก อก
โห๋โค้ย หัวเข่า
ง้อนด้น ท้ายทอย
หน้าแด่น หน้าผาก
กะโต๋ ร่างกาย
ผมเงาะ ผมหงอก
กะด้น ท้ายทอย
กะดุ กระดูก
กะดุข้าง ซีกโครง
กะไต๋คาง ขากรรไกร
ขี้สบ ริมฝีปาก
ขี้โพ้โหลง ลงพุง
แหน แขน
แหนเซาะ ข้อศอก
แหนกุด แขนด้วน
หากุด ขาด้วน
หูโน๊ะ หูหนวก/หูตึง
ขี้แมงฮ้น /ขี้แมงวัน ใฝ่
แห้ว ฟัน
แห้วแว้ว ฟันหลอ
ปอมเผอะ ตาตุ่ม
ขะน้อง น่อง
มะโห๋เจ๋อ หัวใจ
ป๊ะ ปาก
โห๋ ศีรษะ
หน ขน
ก้าวที่สาม..ตามหารากเห้งาฅนภูไทดงมะไฟ
1 พฤษภาคม 2013 เวลา 16:48 น.
ก้าวที่สาม...ของมะไฟหวาน..... กับงาน”””ค้นหา.......ความคิดกับ...รากเหง้า
......รากเหง้า.....กับความคิด.....ของคน....คนภูไทดงมะไฟ...กับวิศวกรสังคม
ขอย้อนคำพูดภาษาภูไท..ดงมะไฟ...ดั่งเดิม....เท่าที่ข้าพเจ้าจำได้...พอคราวๆ...
.....มีดังนี้...
- มะติ่ง = กระดุ่ม
- ขันแบน = จานสังกระสี (ร่วมถีงจานกระเบื่อง)
- ขันโตก , กะโตก ,ผ่าข้าว ,ถาดข้าว =ถาดสังกระสี
- ไปมื้อตึก = ไปตลาด
- ไปนำแน้ = ไปด้วยคน
- ไปนำกัน = ไปด้วนกัน
- ปะตูบ่อง = หน้าต่าง
- มันตกป่อง = มันตกร่อง
- เสื่อเกือบ =ใส่รองเท้า
- เสื่อแตะ =ใส่รองเท้าแตะ
- หมากกะริ๋งจักกะยาน = กระดิ่งจักรยาน
- ขั้นได = บันได
- เตื๋อล่าง = ใต้ถุน
- ต่ำสาด = ทอเสื่อ
ต่ำฮูก = ทอฮูก
มะขามตะรด...มะผีผ้วน
... และยังมีอีกเยอะที่ข้าพเจ้ายังนึกไม่ออก..ขอหาตัวช่วยก่อน..
.....ส่วนบทเพลงของ อาจารย์ แสง สกุลโพน ทุกเพลงในอัลบั้ม..รอ็คภูไท..
ข้าพเจ้าขอน้อมแด่ดวงวิญญาณ...ของท่าน...นำเสนอต่อสาธารณะชนต่อไป..
ขอสืบสาน...แตกหน่อ..ภาษาภูไท..ต่อไป////ครับผม
...ข้าพเจ้าได้มาแค่สองเพลง...หากท่านใดพอมีเพลง
ของท่านแสงฯอีก..ก็ขอความอนุเครราะห์ด้วย..ครับผม...เพราะเป็นภาษาพูดเดีวยกัน..
.....กับภาษาภูไท..ของข้าพเจ้า...
ต๋ายข้อล่อ
- ต๋ายข้อล่อคอฮาดคักคัก ขั่นเมอ้ายฮูจักจั๊กหล่ะเป๋นแนวเลอ
หลอยมาได้แต่ยามเขาเผอ ขั่นมันฮูเม้อฮ้ายกว่าเสอแม่ลุอ่อน
คอบมักเจ้าคึดฮอดแท้ใด๋ จั่งเส่งเป๋นเส่งต๋ายมากิ๋นมานอน
อำซ้อยเด๋วอย่าฟ้าวเจ๋อฮ้อน เย็นเย็นไว้ก่อนอย่าเว้าไปเว้ามา
เฮ่ออัดลิ้นปี่เอ๋อเจ้าฮี่ลิ้นแคน เลิ้งมันหล่ะแปนไปฮอดหูเขาหนา
อย่าเอ็ดคือไก่ไข่โตนฮังแล้วกะต่า อันนั้นหละแนวเขาหล่ะมาคั้นคอ
ต๋ายข้อล่อคันเจ้าเบ่าะมีฟัง เห๋นเลิ้งมันดังเฮ่อเตมผ้าหาวห่อ
กะดุกะเด้วมิได้เหลอได้หลอ ฟังเอาโลดหนอเสงธรณีกรรแสง
เฮ่ออัดลิ้นปี่เอ๋อเจ้าฮี่ลิ้นแคน เลิ้งมันหล่ะแปนไปฮอดหูเขาหนา
อย่าเอ็ดคือไก่ไข่โตนฮังแล้วกะต่า อันนั้นหละแนวเขาหล่ะมาคั้นคอ
ต๋ายข้อล่อคันเจ้าเบ่าะมีฟัง เห๋นเลิ้งมันดังเฮ่อเตมผ้าหาวห่อ
กะดุกะเด้วมิได้เหลอได้หลอ ฟังเอาโลดหนอเสงธรณีกรรแสง
จบ
บ่าวผู้ไทพ่ายรัก
.วันเจ้ากินดองอย่าลืมแจกซองอ้ายเด้อเอาผัวมื้อเลอเฮ้อเบาะเฮ้อเว้าจักหน่อยเคยมักกะด้อค่าดองมีพอเขามาขอจ้อยอ้ายทุกข์อ้ายยะบุญน้อยมีท่ามีคอยกะมีเว้าผะเหลอ.ค่าดองเป็นแสนสร้อยแหวนทองหนักสิบบาทแม่เจ้าเว้าคุยถาดๆคักขนาดแนวเพิ้นพอเจอลูกเขยเศรษฐีฮั้งมีขี่รถไทเกอร์แต่อ้ายมีได้ผะเหลอเอามาเฮ้อท้อเจอน้วยเดวได้ฟักซิ้นซ้อยกินก้อยคาบหนึ่งกะเอาคั่นเยอะเลี้ยงเบียร์เลี้ยงเหล้าอ้ายกะขอเหล้าขาวเพวๆเหล้าแดงน้ำแข็งปองกับอ้ายมันมีสมเดวเอาไว้เฮ้อแขกไทเทวต้อนรับหมู่เจ้าบ่าวเสบุญอ้ายได้เกิดฮ่วมบ้านแต่มีหมานคาดได้เป็นเม เป็นแฟนมีได้เป็นน้องเป็นอ้ายกะได้อยู่เดหาเครื่องสมมาปู่ย่าไว้เสเฮือนซูเด้คั่นห้องแล้วบ่ ได้ฟักซิ้นซ้อยกินก้อยคาบหนึ่งกะเอาคั่นเยอะเลี้ยงเบียร์เลี้ยงเหล้าอ้ายกะขอเหล้าขาวเพวๆ เหล้าแดงน้ำแข็งปองกับอ้ายมันมีสมเดวเอาไว้เฮ้อแขกไทเทวต้อนรับหมู่เจ้าบ่าวเส. อ้ายดีเจอนำที่เจ้าเป็นเฮือนเป็นซานบุญอ้ายได้เกิดฮ่วมบ้านแต่มีหมานคาดได้เป็นเม เป็นแฟนมีได้เป็นน้องเป็นอ้ายกะได้อยู่เดหาเครื่องสมมาปู่ย่าไว้เส เฮือนซูเด้คั่นห้องแล้วบ่
และ...ข้าพเจ้าได้ศึกษาค้นคว้าเพิ่มเติมมาอีกแล้วครับในด้านภาษาภูไทของฅน
ดงมะไฟดั้งเดิม(แต่กี้แต่เก่า)
หมวดการละเล่นดั่งเดิม (Amusement category)
-มะละด้าน -มะเสือข้ามห้วย -ไม้มะฮิง -มะตีไม้ -ตีกะเบื้อง -บั้งกะโพ้ง
หมวดเครื่องไม้เครื่องมือ (Tool category)
-กะโซ๊ -กะโบ้ย -ขะม้อง -กะยั้ง -กะโด้ง -กะโด้งฟัด -กะโด้งเค่อง -ไม้กะด้าน -ไม้กะเบน -จ้อง -โบ่ง -เสียมจก -ฮวดนึ่งเข้า -หม้อนึ่ง
หมวดทักทาย/ปราศรัย(A category/make a speech)
เอิบเกือไว้ เอิบเสื่อไหไว้ อีตาผ่อง อีนายผ่อง อีโผ้ะ อีเม๊ อีหล้า
อีหล้าคำแพง เป็นตาเบิ่งเน๊าะ เป็นตาคักเน๊าะ เป็นตาแพงเน๊าะ
อีหลี ขี้โต้ะ กินนำเด๋ว ฮิมทาง ม๋องนั๋นนั่นเด้ ม๋องเลอ ม๋องโสเล
ขี้คุ้ยหลาย ปิ้งซี้น ฟี้นข้าง โซ้ยหน้าโซ้ยตา ซิ้มเอา
มื้ออื่น มื้อฮื่อ มื้อแลง มื้อใหม่ มื้ออื่นเช้า มื้ออื่นตอนแลง
