"พี่หนาน"
นาย พรพจน์ พี่หนาน เรียงประพัฒน์

มาอู้กำเมืองกั๋นดีกว่า (ต๋อนจบ)


"กำเมือง" ถ้าหมู่เฮาเบาะปากั๋นอู้ แล้วไผจะอู้แถมเหมาะ

๒๐/๑๐/๒๕๕๖

*********

มาอู้กำเมืองกั๋นดีกว่า๑๑

บันทึกนี้ จักเพิ่มเติม คำเมือง ที่ยังหลงเหลืออยู่อีกจำนวนหนึ่ง ดังต่อไปนี้

คำวิเศษณ์   และคำอื่น ๆ

ก็  =  เกาะ / ก่อ

“เกาะเมื่อตะวา สาวจวนแก้วไปขุดปู๋ โต้งฮิมห้วยผียู้ ขุ้ดได้ ๓ ฮู จั๊กแก้วไปกอด”(จากเนื้อเพลง)

 

เช่น  =  เจ้น / เจ่น

“ฮู้เจ่น เห็นจาติ กั๋นดี กับพวกผีพายหมู่หนี้”

 

ถึง  =  เถิง

“ปู่หนาน...มาเถิงไหนแล้ว...ใก้เถิงบ้านเฮาแล้วฮยัง?”

 

ไม่ / ไม่ใช่  = เบาะ,บ่อ / บ่อใจ่ /บะใจ๊

“ไผว่าเลือกตั้งวันตี่ ๙ ตุลา บ่อใจ่ดุ วันตี่ ๑๙ แต้ ๆ”

 

นะ  =  เน้อ / เน่อ / เหลาะ

“กึ๊ดเติงหาขนาดเหลาะ” / “เป๋นอ่วงน๊องหล้าบางระกำขนาดเลยเน่อ...น่ามท่วมกู้ปี๋”

 

เป็น  =  เป๋น

“เป๋นป้อเป๋นแม่ เบาะหู้จักฮับผิดชอบลูกเต้า ป่อยหื้อกิ๋นม่าขายม่ากั๋นเต๋มบ้านเต๋มเมือง”

 

ร่ม หมายถึง ร่มเงา  =  ฮ่ม,ห้ม /  ฮ่มไม๊

“ได้เวลาพักเตี่ยงแล้วเน้อ...แม่มึง(น้อง)เอาห่อเข้าไปตี่ฮ่มไม่ปุ้นเลย”

 

ร่ม หมายถึง ร่มกันแดด-กันฝน  =  จ๊อง

“เถิงฝนมันจะบ่อต๊กแล้วเกาะต๋าม...แต่จ๊องกะยังใจ๊กั๋นแดดได้อยู่หลุ”

 

ใหญ่  =  หลวง / ใหญ่แต๊ / อ้วนหลุอ้วนลุ่ย

“ประวัติหมู่บ้านเล่าไว้ว่า ป้อใหญ่มาหลวงนำสร้างฝาย...หลวง หมายถึง เปิ้นมีหุ่นฮั่งสูงใหญ่บึกบึนกว่าคนธรรมดาทั่วไป”

 

เหนียว  =  ตั๋งจิ๊ / ขาง

“ป้อเลี้ยงโส นอกจากจะเป๋นคนมี(รวย)แล้ว...เปิ้นยังขี้จิ๊โตยเน้อ”

 

ทุกคน  =  กุ๊คน / จุ๊ผู้จุ๊คน

“บะเด่วได้มีมูละศรัทธาบ้านแพะจุ๊ผู้จุ๊คนจุ๊ใหญ่น้อยญิงจาย ได้ตกแต่งแป๋งพ้อมน้อมนำมายัง ก๋องกั๋ณฑ์ธรรมมาถวายหมายตานวัดบ้านเฮา...”

 

แบบนี้ อย่างนี้  =  จะอี้/ จ๊ะอี้ๆ

“ฮยะจ๊ะอี้...มันจะถูกเกาะเหลาะเหนี่ย...จ้วยผ่อพ่องดู้?”

 

แบบนั้น อย่างนั้น  =  จะอั้น/ จ๊ะอั้น ๆ

“ฮยะจ๊ะอั้น..มันเบาะถูกดอก...หื้อดีต้องใส่ตังลุ่มขึ้นไปตังบน..มันถึงจะถูก”

 

อย่างไร อย่างนั้น  =  เหไหน เหนั้น

“ฮยะจ๊ะใดได้...บ้านเมืองตึงวันนี่..เบาะเหมือนตะก่อนแล้วหลุ...เหไหนก็เหนั้นหละเนาะ”

 

เรือน = เฮือน, เฮียน / บ้าน

“คนบ้านเฮาบะเด่ว...ซอบแป๋งเฮียนต่ำเบาะมี๋ปื้นเฮือนสูงเหมือนตะก่อนแหล้วเหนาะ”

 

โรงเรียน = โฮงเฮียน / โลงเลียน

“หละอ่อนบะไปโฮงเฮียน...หู้สึกมันเงียบเหงาจ๊ะใดบอกเบาะถูกเหนาะ”

 

อิฐแดง  = บ่าดินกี่ / หมะดินกี่

“ตะก่อนบ้านแสนขันเขามีโฮงปั้นบะดินกี่...บ้านเฮาบะเด่วมีโฮงปั้นอิฐประสานแล้วเหลาะ”

 

คำเล่าลือ = กำเขาว่า

“ไอ้ฮยินเขาว่า..ปู่หนานพวมจะลง ส.อบต.อี้...แต๊กะว่าเล่นหนะหา”

 

คำนินทา =  กำเล่าขวัญ

“เขาเล่าขวัญกั๋นไปทั่วบ้านว่า...ส.อบต.หมู่เจ๊ด มีแต่คนขี้จิ๊อี้ก่า”

 

ปฏิทิน =  ปะติทิน(คำเดิม ปั๊กกะตืน คำนี้ที่หมู่บ้านไม่นิยมใช้กันแล้ว)

 

เกี่ยวกับ สี

         ลักษณะของคนอ้วนล่ำผิวดำ = ดำคึลึ

          “ผ่อปู่อะนั้นด๊อ...ตั๋วมันดำคึลึไว้หนะ”

 

         ลักษณะฝูงนกฝูงกาที่อยู่เป็นหมู่ใหญ่ = ดำผึด/ ดำผืด

       “ผ่อเก๊าไม้ต้นนั้นดุ...ก๋าเกาะเต๋มดำผึดไปหม๊ดเลย”

 

         ลักษณะดำสลัวอยู่ในความมืด =  ดำคุมมุม /ดำกุมงุม

          “ตะคืนกั้นแฮยงผ่อขะฮัวะ(รั้วบ้าน)หั๋นเสาดำกุมงุม...กะนึกว่าคนอยู่หั้นหน่ะ...ตี่แต้เบาะใจ้สักกำ”

 

        ลักษณะสีผิวดำของเด็กเล็ก  =  ดำขี้ตี้

          “สีผิวอี่น๊องบิ๋มดำขี้ตี้...ปอผ่อหาตี่ขาวเบาะมีเลยเหนาะ”

 

        ลักษณะดำมาก ๆ ทั่ว ๆ ไป   =  ดำผึดำผืด

          “คนตี่เขาปากั๋นไปประท้วงสนามหลวงผ่านสื่อทีวี...หันหัวดำผึดำผืดเต๋มไปหม๊ดเลยเหนาะ”

 

          ลักษณะผิวดำสวยคมขำ  =  ดำมอย 

          “โอ่...อี่น้องหนูนา...เปิ้นเป๋นคนดำมอย...ผ่อแหล้วเกาะงามเหม๊าะ...มีเสน่ห์แต้ว่าเหนาะ”

 

         ลักษณะแดงอร่าม  =  แดงฮ่าม

          “หันหมู่เสี้ยแดงตี่กำเกิบตบฟังปราศัยเต๋มลานพระบรมรูป...แดงฮ่ามไปหม๊ดเลยเหนาะ”

 

         ลักษณะแดงจัดมาก  =  แดงจึ่งคึ่ง(แดงเข้มทั้งตัว)

          “ปู่หนานเวท...เบาะหันเปิ้นใส่เสี้ยแดงสักเตื่อ...วันนี้ใส่สีแดงจึ่งคึ่งไว้หนะ”

 

        ลักษณะเหลืองอร่าม  =  เหลืองฮ่าม

         “พระวิหารวัดหนี้...ตาสีเหลืองฮ่ามไว้หนะ...แต่มันกะเปิงตี่เป๋นของวัดเหนาะ”

 

        ลักษณะเหลืองสดใส  =  เหลืองอ๋อย 

       “ช่วงสงกร๋านต์นี่ เปิงดีหน้อยหนึ่งก้า...ตี่หันคนใส่เสื้อเหลียงอ๋อยกันหลายหยะ”

 

          ลักษณะเขียวแก่  =    เขียวอุ้มฮุ่ม / เขียวอุ้มตุ้ม

“แหม่...ดอยลูกหนี้ยังเขียวอุ้มฮุ่มอยู่หนะเหนาะ...ป่างามแต้งามว่า”

 

          ลักษณะเขียวจัดมาก  =  เขวปึ้ด

“หยังมาเอาสีเขวแก่มาประดับเอาแต้เอาว่า...ผ่อเขวปึ้ดไปหมด...มันมืดหน่ะหนา”

 

        ลักษณะขาวนวล=  ขาวจั๊วะ (สีผิว) 

“อี่น๊องแตงโมนี่...ผิวเปิ้นงามเหนาะ...ขาวจ๊วะไว้หนะ”

 

        ลักษณะขาวมาก ๆ  =  ขาวโจ๊ะโฟ้ะ  (สีผิว) 

“ผ่อสาวญี่ปุ่นคนนั้นด่อ...ขาวโจ๊ะโฟ้ะไว้หน่า”

 

       มองไปทางไหนก็ขาวไปหมด  =  ขาวแต้ขาวว่า(สีผิว) 

(ลักษณะการใช้คล้ายตัวอย่างด้านบนทั้งสองกรณี)

 

         ลักษณะสีขาวซีด  =  เปิดเจ้อะเหอะ (สีผิวขาดเลือด) 

“ฮย่าอะหนี้...ต๋ายฮย้อนปาดค่อแขนตั๋วเก่า...หน้าเปิดเจ้อะเหอะไว้หนะ”

 

        ลักษณะหม่นมัวหรือเทาอ่อน  =  หม่นโซ่โห้ (สิ่งของ)

“บ่อได้โถบ้าน ๓ วัน ผ่อก๋างเติ๋นหม่นโซ่โห้...แม่นแต่ขี้ฝุ่นเต๋มไปหม๊ด”

(ไม่ได้ถูบ้าน ๓ วัน มองดูพื้นกระดานบนบ้านหม่นมัว...มีแต่ขี้ฝุ่นเต็มไปหมด)

 

        ลักษณะหม่นสกปรกหรือสีเทาแก่  =  หม่นโซ้กโป้ก/ หม่นโซกโต้ก (สิ่งของ)

 “บ้านไม่สักเคลือบเงา...กันเฮาเบาะได้อยู่สักสามติ๊ด...ก๋างเฮียนมันกะหม่นโซกโต้กอั้นหนะก่า”

 

        ลักษณะดูเก่าหรือซีด ไม่มีสีสัน  =  หมองซ้อนต๊อน (สิ่งของ)

“บ้านไม่โบลานหลังหน้อยข้างวัดหั้น...ของไผเหลาะ...เบาะหันมีไผอยู่...หมองซ้อนต๊อน น่ากั๋วเอาแต้เอาว่าหนะ”

 

        ลักษณะใบหน้าบวมหมองคล้ำ ไม่สดใส   =  เส้าตึมตื้อ / เส้าอืดถืด / เส้าอืดตืด 

“ผ่อศพฮย่าอะนั้นตะวา...หันหน้าเปิ่นเส้าอืดตืด...ตั๋วกะบวมปองเต๋มโลงเลยเลาะ”

           

          ลักษณะสีผิวสดใสแบบอาบน้ำเสร็จใหม่ ๆ  =  ใสอ้อดหล้อด / ใสอ้อดต๊อด 

“ผ่อสาวน้อยคนตี่โฆดษะณาสบู่นั้นเดาะ...ใสอ้อดต๊อด...น่าฮักปอดโทะ”

 

แสง - เสียง

        มืดสนิทมองอะไรไม่เห็น = มืดตึดตื๋อ

“วันนี่...เป๋นคืนแฮม ๑๕ ค่ำ...ปอฝนต๊ก...ไฟดับแหมกำ...มืดตึดตื๋อ...ผ่อหยังจ่นเบาะหัน”

 

        มืดสลัว ๆ  = มืดสะลุ่ม / สะลุ่มสุ้มซิ้ม /หมะลุ่มสุ้มซิ้ม

“หน้าหนาว...สักหกโมง...มันกะหมะลุ่มสุ้มซิ้มแล้วเหลาะ”

 

        มืดยังพอจำหน้ากันได้  =  ปอลาง ๆ 

“คืนแฮม ๓ ค่ำ...ต๋อนตี่เดือนขึ้นใหม่ ๆ หันหน้ากั๋นปอลาง ๆ ...ถ้าอยู่กั๋นกั้บสาวสองคน...บนห้างโต้ง...ถ้าจะเหน็ดขนาดเหนาะ”

 

        สว่างลาง ๆ เลือน ๆ  =  แจ้งสุมหมุสุมหมุย

“ตะเจ้าตีห้าเกิ่ง...แจ้งสุมหมุสุมหมุ่ยเนี่ย...น้องเมียปาลูกปาเมียมาฮ้องหน้าบ้าน...บอกว่าจะไปห้านยางหละเน่อ”

 

        สว่างจ้า  =   แจ้งฮ่าม / แจ้งห่าม 

“ปอแจ้งห่ามแล้วหนะ...หมู่สูยังเบาะปากั๋นลุกเตื่อ...จะนอนกิ๋นบ้านกิ๋นเมืองกั๋นกะ”

 

        สว่างโร่เห็นได้ชัด =  แจ้งลึ้ง

“ปี่...ขวายละ...แจ้งลึ้งเล่าหนะ...ฮยังเบาะไปร้านขายของเตื่อก้ะ?”

 

        สว่างปลอดโปร่งโล่งใจไม่มีอุปสรรค =  แจ้งดีขวายงาม

“เจ้านี่...แจ้งดีขวายงาม...หมู่เฮามาปากั๋นไปแห่ขบวนตักบาตรเทโวกั๋นหน่อ”

 

          เงียบกริบ  =  ดั้กปิ้ง

“บนดอยวันนี่...เบาะได้งินเสียงนกเสียงหนูหยังเลย...ดักปิ้งเอาแต้เอาว่าหนะ”

 

          เงียบเชียบ  =  ดั้กปิ้งเย็นวอย

“คืนนี่...มันเป๋นจะใดหึ...ดักปิ้งเย็นวอยแต้ว่า...ก๋างดอยแต๊ ๆ เสียงหมากะเบาะได้งินเห่าเลย...แปลกแต้หนา”

 

        ไม่ได้ข่าวคราว  =  ดั้กแส้ป / หายแส้ป

“ลูกบ่าวลุงหวิง...ไปฮยะก๋านอยู่กุ๋งเทพ ๕ ปี๋เลาะ...ดักแส้ป...เบาะส่งข่าวคาวอะหยังมาตังบ้านเลย...กะว่ามันจะต๋ายเหี่ยเหียละกะ”

 

         เงียบงันไม่ได้ยินเสียงอะไรแม้เสียงสัตว์  =  ดั้กจี้หลี้ / เงียบจี้หลี้

“คืนนี่...หยังมาเงียบจี้หลี้ไว้หึ...แมงหมะหลี้ จี้กุ่ง กะเบาะได้งินเสียงห้องเลยเหนาะ”

 

        เสียงดังก้องไปทั่วเสียงเหมือนคุยกันในงาน = นันทึดทึด / นันกั๋นแต้ว่า

“แหม่...ฟังหมู่แม่คัวหมู่นั้นด้อ...นันกั๋นเอาแต้เอาว่า...ฟังเต๊ด(เทศน์)จ๋นปอเบาะหู้เรื่องหนะ”

 

หมายเลขบันทึก: 551346เขียนเมื่อ 20 ตุลาคม 2013 19:45 น. ()แก้ไขเมื่อ 22 ตุลาคม 2013 07:45 น. ()สัญญาอนุญาต: ครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-ไม่ดัดแปลง


ความเห็น (12)

กำเขาว่า กำเขาอู้ ก็จ๊ะอั่นจ๊ะอั่น ถ้าจ๊ะดีก็ต้องฝึกอู้ๆกำเมืองกั๋๊นนะเจ้า จะอี๋ๆ

ขอบคุณ

ขอบคุณครับ ภาษาเหนือเป็นภาษาแห่งเสียงดนตรีที่ไพเราะมากครับ

ตามมาขอบคุณต่อค่ะ 

พรุ่งนี้เพื่อนคนเมืองเชียงใหม่จะมาหา จะให้เขาอ่าน

อาจมีโปรเจ็คดำเมืองเปรียบเทียบเกิดขึ้น แล้วจะเลียนให้ทราบเจ้า

ขอบคุณค่ะ ...อ่านเถิงจบละ

ขอบคุณครู อาจารย์ สมาชิกในบ้านโกทูโนว์ทุกท่านที่ให้กำลังใจและร่วมแสดงความคิดเห็นมากครับผม

 ชยพร แอคะรัจน์
 krutoiting
 Joy
 ทิมดาบ
 บุษยมาศ
 คุณมะเดื่อ
 ดร. พจนา แย้มนัยนา

จะขอเอาไปใช้  สงวนลิขสิทธื์ หรือเปล่าคะ

 

ขอขอบคุณอ.อัญชัญอีกท่านที่ติดตามอ่านมากนะครับ...ถ้าเห็นว่าเกิดประโยชน์และขอแล้วก็นำไปใช้ได้ครับอาจารย์...ขอบคุณที่ให้เกิยรติมากครับ

-สวัสดีครับ

-ชอบๆ "ดั้กจี้ลี้"

-กำเมืองเฮาดี....มีฮื้อได้ศึกษา..

-ขอบคุณครับ

แวะมาอ่านบันทึกของพี่แล้วทำให้ผมหวนคิดถึงยามที่ร่ำเรียน ณ มอชอ ครับผม ขอบคุณมากๆครับผม

ขอขอบคุณอาจารย์ Dr.Pop มากครับที่แวะมาอ่านและให้กำลังใจหลาย ๆ บันทึก เคยมีเพื่อนเรียนที่จบมอชอมาเหมือนกันครับ เธอเรียนเก่งมาก บัณฑิตมอชอมีคุณภาพทุกคนครับ

ขอขอบคุณอีกหลายๆ ท่านที่เข้ามาอ่านและให้กำลังใจทีหลังที่ไม่ได้เอ่ยนามด้วยนะครับ 

พบปัญหาการใช้งานกรุณาแจ้ง LINE ID @gotoknow
ขอแนะนำ ClassStart
ระบบจัดการการเรียนการสอนผ่านอินเทอร์เน็ต
ทั้งเว็บทั้งแอปใช้งานฟรี