ชื่อผลงาน “ เพื่อนที่ปรึกษา นำพาความสุข”
ชื่อผู้เสนอผลงาน : นางสาววาสนา บรรเทา และนางสาวพิทยาภรณ์ สุทธสนธิ์ ตำแหน่ง ครูผู้ช่วย
โรงเรียนนิคมสงเคราะห์ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาระนอง
โทรศัพท์ 077 - 893479 โทรศัพท์มือถือ 081 – 8948935
e – mail [email protected]
๑. ความสำคัญของผลงานหรือนวัตกรรม
โรงเรียนนิคมสงเคราะห์ตั้งอยู่ในเขตพื้นที่นิคมสร้างตนเองปากจั่น จังหวัดระนอง นักเรียนส่วนใหญ่จะเป็นนักเรียนที่มีผู้ปกครองอพยพมาจากถิ่นฐานอื่น เช่น จากภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคเหนือ ภาคกลาง และจังหวัดต่างๆ ในภาคใต้ เป็นต้น จึงทำให้เกิดความแตกต่างทางด้านการดำเนินชีวิตความเป็นอยู่ ทางด้านสังคม วัฒนธรรมและเศรษฐกิจ ส่งผลให้นักเรียนบางส่วนมีพฤติกรรมการแสดงออกที่แตกต่างกันซึ่งมีผลทำให้เกิดปัญหาขึ้น คือ ปัญหาครอบครัวแตกแยก ปัญหาเศรษฐกิจที่ต้องทำให้พ่อแม่ต้องไปหารายได้ที่อื่นมาจุนเจือครอบครัว ปัญหาการเรียนที่นักเรียนเข้ากับเพื่อนไม่ได้ เรียนไม่ทัน ปัญหาเหล่านี้เป็นปัญหาที่เกิดขึ้นจริงในโรงเรียนนิคมสงเคราะห์ และนอกจากนี้สภาพสังคมปัจจุบันได้มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วในด้านวัตถุ อีกทั้งปัญหาเศรษฐกิจได้ส่งผลลกระทบต่อนักเรียนเป็นอย่างมาก ก่อให้เกิดความเครียด การปรับตัวที่ไม่เหมาะสม โดยเฉพาะกับนักเรียนที่ขาดความมั่นคงด้านจิตใจ กลายเป็นปัญหาสุขภาพจิต สุขภาพกาย แต่หากว่านักเรียนได้รับการดูแลช่วยเหลือ ส่งเสริมที่ถูกต้อง เพื่อให้เป็นบุคคลที่มีความสุข ปรับตัวได้ดีมีคุณลักษณะอันพึงประสงค์ มีภูมิคุ้มกันทางจิตใจที่เข้มแข็ง มีทักษะในการดำรงชีวิตและมีคุณภาพชีวิตที่ดี (ประยุทธ์,2551)
ทางโรงเรียนได้เล็งเห็นถึงความสำคัญของปัญหาดังกล่าวจึงได้มีการจัดตั้งกลุ่มนักเรียนซึ่งเป็นเพื่อนด้วยกันมาช่วยกันแก้ไขปัญหาเรียกว่า นักเรียนเพื่อนที่ปรึกษา (YC : Youth Counselor )ทำงานภายใต้การดูแลชี้แนะอย่างใกล้ชิดจากครูที่ปรึกษาและครูแนะแนวในโรงเรียน ในโครงการระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน ทั้งนี้เพื่อให้นักเรียนที่มีปัญหามาขอรับคำปรึกษาและนักเรียนเพื่อนที่ปรึกษาสามารถแก้ไขปัญหาที่ประสบได้อย่างเหมาะสม ทั้งนี้การให้ความรู้และทักษะเบื้องต้นของ “การให้การปรึกษา” ที่เหมาะกับวัยและวุฒิภาวะ จะช่วยให้นักเรียนที่ปรึกษาช่วยเพื่อนได้ดีกว่าและคนอายุรุ่นราวคราวเดียวกัน รู้ใจ สื่อสาร เข้าใจความรู้สึกจะสามารถแลกเปลี่ยนความคิดได้ง่ายกว่าผู้ใหญ่ ซึ่งในการจะสร้างให้นักเรียนเป็นเพื่อนที่ปรึกษาที่ดีและมีคุณภาพนั้น จะต้องได้รับการอบรมการให้คำปรึกษาที่ครบกระบวนการและถูกต้อง โดยใช้วิธีการให้ความรู้ด้วยวิธีการการสืบเสาะหาความรู้ คือ การถามคำถามที่สงสัยและเป็นปัญหา ที่สามารถสืบค้นหาคำตอบได้ และสื่อสารคำตอบออกมาได้ (คณะศึกษานิเทศก์ กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ กลุ่มนิเทศ ติดตามและประเมินผลการ จัดการศึกษา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามหาสารคาม เขต 1, 2549; Budnitz, 2003; และ Wikipedia, 2007) วิธีการดังกล่าวรู้จักในรูปแบบ5E
๒. วัตถุประสงค์
๒.๑ เพื่อฝึกให้เพื่อนที่ปรึกษามีความตระหนักในความสำคัญของบทบาทของนักเรียน : เพื่อนที่ปรึกษา และมีเจตคติที่ดีต่อการมีส่วนร่วมแก้ปัญหาของสังคมทั้งในโรงเรียนและชุมชน
๒.๒ เพื่อให้นักเรียนเพื่อนที่ปรึกษาทราบและเข้าใจทักษะกระบวนการและขั้นตอนการให้คำปรึกษา
๒.๓ เพื่อให้เพื่อนที่ปรึกษามีความเข้าใจในการให้คำปรึกษา ได้ ร้อยละ 80
๒.๔ เพื่อศึกษาผลจากการปฏิบัติงานการให้คำปรึกษาของนักเรียนเพื่อนที่ปรึกษา
๒.๕ เพื่อสร้างความตระหนักให้ทุกฝ่ายเห็นความสำคัญของกิจกรรมเพื่อนที่ปรึกษา (YC)
๓. กระบวนการผลิตผลงาน หรือขั้นตอนการดำเนินงาน
ระบบการบริหารกิจกรรมนักเรียนเพื่อนที่ปรึกษาได้ดำเนินการตามวงจรเดมมิ่ง (PDCA ) ที่ประกอบด้วย 4 ขั้นตอน 1. Plan 2. Do 3. Check 4. Action ดังขั้นตอนต่อไปนี้
ขั้นการวางแผน
1.ประชุมคณะครู เพื่อแต่งตั้งคณะกรรมการดำเนินงาน และครูที่ปรึกษา พร้อมอธิบายขอบเขตของงานเพื่อนที่ปรึกษา กระบวนการ/ขั้นตอนดำเนินงาน บทบาทของครูที่ปรึกษาและนักเรียนเพื่อนที่ปรึกษา
2.รับสมัครนักเรียนเพื่อนที่ปรึกษา พร้อมคัดเลือกคณะกรรมการดำเนินงานนักเรียนเพื่อนที่ปรึกษา
4.จัดกิจกรรมอบรมนักเรียนเพื่อนที่ปรึกษา โดยใช้วิธีการสิบเสาะหาความรู้ คือ รูปแบบ 5E YC
ขั้นการดำเนินการ ด้วยวิธีการ 3 ก
5. กิจกรรมการให้คำปรึกษา (กิจกรรมหลัก) โดยนักเรียนเพื่อนที่ปรึกษาที่ได้ผ่านการอบรม ครูที่ปรึกษา และผู้บริหาร
6. การจัดกิจกรรมรองเป็นกิจกรรมที่นักเรียนเพื่อนที่ปรึกษาได้จัดขึ้นเพื่อช่วยลดปัญหาที่จะเกิดขึ้นและสอดคล้องในการจัดกิจกรรมเพื่อนที่ปรึกษา ได้แก่ กิจกรรมโวยวายกระแทกใจ YC, กิจกรรมเสียงตามสายกับวันสบาย YC, กิจกรรมกล่องสร้างสุขและกิจกรรมนักเรียนเพื่อนที่ปรึกษาพาเพื่อนมาอบรม
7. การจัดกิจกรรมเสริม เป็นการจัดกิจกรรมร่วมกับการจัดกิจกรรมต่างๆ ของทางโรงเรียน เช่น กิจกรรมการต่อต้านโรคเอดส์ กิจกรรมการต่อต้านภัยยาเสพติด และกิจกรรม Stop teen Mom เป็นต้น
ขั้นกำกับ ติดตาม ประเมินและรายงาน
8. การ Coaching ระหว่างนักเรียนเพื่อนที่ปรึกษา และนักเรียนเพื่อนที่ปรึกษากับครูที่ปรึกษา
9. การประชุมนิเทศ ติดตามผลการดำเนินงานกิจกรรมเพื่อนที่ปรึกษา โดยผู้บริหารและครูที่ปรึกษา
10 กิจกรรมนิเทศ ประเมินและรายงานผลนิเทศ
11. สรุปและรายงานผลการดำเนินงานกิจกรรมเพื่อนที่ปรึกษา
ขั้นการตรวจสอบประเมิน
12. ปรับปรุงแก้ไขผิดพลาด ในการนำข้อมูลที่ได้ไปพัฒนาในการทำกิจกรรมในครั้งต่อไป
13 พัฒนาระบบและนวัตกรรมที่เกี่ยวข้อง
กระบวนการจัดกิจกรรมอบรมนักเรียน YC โดยใช้วิธีการสิบเสาะหาความรู้ คือการเรียนรู้รูปแบบ 5E YC
1. ขั้นสร้างความสนใจ ( สร้างเจตคติต่อการให้คำปรึกษา)
1.1 วิทยากรยกตัวอย่างปัญหาขึ้นมาหนึ่งตัวอย่าง
1.2 วิทยากรให้นักเรียนแต่ละคนศึกษาปัญหาดังกล่าว
1.3 วิทยากรสอบถามนักเรียนด้วยการตั้งประเด็นปัญหาเกิดจากอะไร แล้วรู้สึกอย่างไรกับปัญหานั้น
1.4 ครูให้กรอบความคิดในการศึกษาปัญหาให้มองหลายด้านอย่ามองเพียงด้านใดด้านหนึ่ง แล้วศึกษาความคิดในการให้คำปรึกษาว่านักเรียนให้คำปรึกษาอย่างไร
2. ขั้นสำรวจและค้นหา (อย่างไรที่เรียกว่าการให้คำปรึกษา)
- ให้นักเรียน YC จับคู่กัน เพื่อทำกิจกรรม จิตรกรวาดภาพ หลังจากนั้นให้นักเรียนวิเคราะห์เกี่ยวกับความรู้สึกในการทำกิจกรรมดังกล่าว
- วิทยากรสรุปสิ่งที่ได้เรียนรู้จากการทำกิจกรรม พร้อมบรรยายเรื่องความสำคัญและประโยชน์ของการให้คำปรึกษา
3. ขั้นอธิบายและลงข้อสรุป (ทักษะพื้นฐานในการให้คำปรึกษา)
- วิทยากรให้นักเรียน YC แบ่งกลุ่มๆ ละ 10 คน เพื่อทำกิจกรรม “ปากต่อปาก”
- วิทยากรให้นักเรียนอธิบายสิ่งที่ได้รับจากการทำกิจกรรม พร้อมทั้งให้นักเรียน YC อธิบายเชื่อมโยงจากขั้นดำเนินงานขั้นสำรวจจนถึงขั้นอธิบายว่ามีความสัมพันธ์กันอย่างไรและมีความสำคัญสำหรับ YC หรือไม่
- ครูสรุปสิ่งที่ได้รับจากการทำกิจกรรม พร้อมบรรยายเรื่องทักษะพื้นฐานในการให้คำปรึกษา
4. ขั้นขยายความรู้
- เป็นขั้นนำความรู้ที่ได้ทั้ง 3 ขั้นที่ผ่านมา มาวิเคราะห์เพื่อนำมาประกอบเป็นกระบวนการปฏิบัติการให้คำปรึกษาได้จริง
- วิทยากรสรุปบรรยายกระบวนการให้คำปรึกษาพร้อมแบ่งกลุ่มนักเรียน YC เพื่อฝึกปฏิบัติ
5. ขั้นประเมิน
วิทยากรให้นักเรียน YC ปฏิบัติการให้คำปรึกษาพร้อมทั้งสังเกตการปฏิบัติเพื่อประเมินการอบรมที่ผ่านมา
|
กิจกรรมการเรียนรู้แบบ 5E YC |
๔. ผลการดำเนินการ/ผลสัมฤทธิ์/ประโยชน์ที่ได้รับ
ด้านนักเรียนเพื่อนที่ปรึกษา นักเรียนเพื่อนที่ปรึกษามีความเข้าใจและเกิดทักษะกระบวนการให้คำปรึกษา ร้อยละ 80
ด้านนักเรียน นักเรียนในโรงเรียนได้รับการพัฒนา ส่งเสริม ทางพฤติกรรมด้านอารมณ์ จิตใจ และร่างกายให้ดีมีสุข โดยการทำกิจกรรมต่างๆ ผ่านทางกิจกรรมเพื่อนที่ปรึกษา และกิจกรรมที่ได้ทำร่วมกันโดยทางโรงเรียนจัดขึ้น ทำให้นักเรียนโรงเรียนนิคมสงเคราะห์ได้รู้จักกลุ่มเพื่อนที่ปรึกษาหรือที่รู้จักกันในนาม YC (Youth counselor ) มากขึ้น ได้ทราบถึงบทบาทของเพื่อนที่ปรึกษาและความสำคัญในการมีกลุ่มเพื่อนที่ปรึกษาในโรงเรียน ซึ่งกิจกรรมเพื่อนที่ปรึกษานี้ส่งผลให้ปัญหาเกี่ยวกับนักเรียนได้ลดลงไม่ว่าจะเป็นปัญหาด้านการเรียน ด้านสุขภาพ หรือด้านสังคม เป็นต้น โดยในการดำเนินงานเพื่อนที่ปรึกษา (YC ) ในปีการศึกษา 2555 จำนวนนักเรียนที่ได้รับการบริการหรือความช่วยเหลือจากกลุ่มนักเรียนมีทั้งหมด 77 คน แบ่งเป็น ด้านการเรียน 27 คน ด้านสังคม 28 คน ด้านครอบครัว 6 คน ด้านเศรษฐกิจ 3 คนและด้านสุขภาพ 11 คน ส่งต่อ 2 คน ตามลำดับ
ด้านครูและบุคลากรในโรงเรียน ผู้ปกครองและชุมชน ต่างให้ความสำคัญกับการทำกิจกรรมนี้ เพราะกิจกรรมเพื่อนที่ปรึกษาเป็นสิ่งที่ช่วยลดปัญหาของเพื่อนด้วยกันได้ เนื่องจากมองว่านักเรียนที่มีอายุรุ่นราวคราวเดียวกันย่อมมีความสนิทสนมและต้องการเปิดเผยและยอมรับซึ่งกันและกันมากกว่าผู้ใหญ่กับเด็ก จึงทำให้ลดช่องว่างระหว่างวัยได้ดี นอกจากนี้มีส่วนร่วมในการทำกิจกรรมต่างๆ ของเพื่อนที่ปรึกษา เช่น ครูได้เข้าร่วมเป็นที่ปรึกษา ชุมชนหรือผู้ปกครองได้เข้ามาเกี่ยวข้องและรับทราบการทำงาน ได้ช่วยกระจายข่าวสารเกี่ยวกับเพื่อนที่ปรึกษา และช่วยแก้ไขปัญหาเมื่อเพื่อนที่ปรึกษาไม่สามารถแก้ไขได้
จากสรุปผลแบบประเมินทบทวนการปฏิบัติงานของ YCโครงการนักเรียนเพื่อนที่ปรึกษา (YC) พบว่าครู นักเรียนที่รับการให้คำปรึกษา ผู้ปกครอง มีระดับความพึงพอใจในการปฏิบัติงานของนักเรียนเพื่อนที่ปรึกษา (YC) อยู่ในระดับมาก จนถึงมากที่สุด เป็นส่วนใหญ่ แสดงว่า นักเรียนเพื่อนที่ปรึกษาให้การปรึกษาเป็นอย่างดี ซึ่งสามารถช่วยแก้ปัญหาให้กับเพื่อนนักเรียนด้วยกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ และนอกจากนี้พฤติกรรมของนักเรียนที่มารับการให้คำปรึกษาก็จะมีการติดตามผล ซึ่งการติดตามผลจะติดตามจากการสังเกต การสอบถามเพื่อนครูด้วยกันหรือนักเรียนทั่วไปเกี่ยวกับพฤติกรรม หรือการวัดจากการประเมินคุณลักษณะอันพึงประสงค์
ความต่อเนื่องของการให้การปรึกษาของนักเรียนเพื่อนที่ปรึกษา (YC) สามารถให้บริการให้การปรึกษาได้ตลอดปีการศึกษา และจากปีการศึกษาหนึ่งสู่ปีการศึกษาหนึ่ง เป็นไปตามแผนที่ได้วางไว้ เพื่อให้เกิดความมีประสิทธิภาพในการดำเนินงาน ซึ่งที่ผ่านมานักเรียน YC มีภาระงานด้านการเรียนอย่างหนักหน่วงแต่ก็สามารถจัดสรรเวลาเพื่อให้บริการการให้คำปรึกษาแก่เพื่อนนักเรียนได้อย่างเป็นระบบ ครบถ้วน ทำให้เป็นที่พึ่งพอใจขอครู นักเรียน ผู้ปกครองเป็นอย่างมาก นั้นเป็นตัวอย่างที่สะท้อนให้เห็นการทำงานที่มีประสิทธิภาพอย่างแท้จริง
๕. ปัจจัยความสำเร็จ
- ครูที่ปรึกษา YC มีความรู้เกี่ยวกับการให้คำปรึกษา กระบวนการทำงานของกิจกรรมนักเรียนเพื่อนที่ปรึกษา นอกจากนี้จะต้องมีความเสียสละทุ่มเททำงานร่วมกับนักเรียน YC อย่างเป็นระบบ มีการระสานเครือข่าย ช่วยเหลือนักเรียนในการแก้ไขปัญหา ช่วยเป็นผู้ประสานเครือข่ายทั้งภายในและภายนอกโรงเรียน
- แกนนำนักเรียนเพื่อนที่ปรึกษา YC เข้าใจทักษะกระบวนการให้คำปรึกษา และสามารถให้คำปรึกษาแก่ผู้รับคำปรึกษาเป็นอย่างดีเยี่ยม
- เครือข่ายผู้บริหาร เครือข่ายผู้ปกครองและชุมชนให้ความร่วมมือสนับสนุนกิจกรรมนักเรียนเพื่อนที่ปรึกษาเป็นอย่างดี
- มีการจัดกิจกรรมอย่างต่อเนื่องทุกปี
๖. บทเรียนที่ได้รับ
จากการดำเนินงานนักเรียนเพื่อนที่ปรึกษา (YC ) เป็นระยะเวลาหนึ่งได้พบว่า โรงเรียนนิคมสงเคราะห์มีศักยภาพในการดำเนินงานเรื่องต่างๆ ได้มากมาย โครงการนักเรียนเพื่อนที่ปรึกษา (YC ) เป็นตัวอย่างที่ดีตัวอย่างหนึ่ง ที่ได้รับการตอบรับดีมาก ทำให้เกิดการเรียนรู้ จนเป็นบทเรียนที่สำคัญแก่โรงเรียนและสามารถสร้างชื่อเสียงให้กับทางโรงเรียนมากมาย ดังนี้
1) บทเรียนที่เกิดกับกลุ่มนักเรียน : เพื่อนที่ปรึกษา ส่งผลให้พัฒนาตนเองก้าวสู่การเป็นคนดี มีจิตสาธารณะ, รู้จักกระบวนการแก้ปัญหาปฏิบัติตนเป็นแบบอย่างที่ดี, มีกระบวนการคิดวิเคราะห์ สังเคราะห์ คิดเป็น แก้ปัญหาเป็น,,มีความคิดเป็นผู้ใหญ่ ตระหนักในหน้าที่ เน้นความสำคัญของงานส่วนรวม และเป็นที่รักและไว้วางใจของเพื่อน เกิดการยอมรับในวงกว้าง
.2) บทเรียนที่เกิดกับนักเรียนทั่วไปในโรงเรียน ทำให้พฤติกรรมที่ไม่พึงประสงค์ลดลงอย่างต่อเนื่อง, นักเรียนที่มีปัญหาได้รับการแก้ไขอย่างเป็นระบบ, เกิดความรัก สามัคคี ในกลุ่มนักเรียนมากขึ้น, นักเรียนมีทักษะในการเข้าสังคม กลุ่มเพื่อนมากขึ้น และกระบวนการทำงานมีลักษณะของทีมชัดเจน และ
