ในช่วงสัปดาห์วันที่ ๒๗ พ.ค. - ๑ มิ.ย. ๕๖ ผมทำงานเรื่องการศึกษามากเป็นพิเศษ เช้าวันที่ ๒๗ พ.ค. ไปร่วมประชุมตณะกรรมการ ควอท.ในฐานะที่ปรึกษา เรื่องสำคัญที่หารือกันคือ การเตรียมจัดการประชุมวิชาการประจำปี ในวันที่ ๑๘ - ๑๙ ก.ค. ๕๖ ซึ่งมีเรื่องที่น่าสนใจหลายเรื่อง แต่น่าเสียดาย ที่การสนับสนุนจาก สกอ. งวดลงเรื่อยๆ สะท้อนยุคตกต่ำของ สกอ.
ผมมองว่า การเมืองไทยในยุคของการกุมอำนาจโดยคุณทักษิณ มียุทธศาสตร์สำคัญอย่างหนึ่งคือบ่อนทำลายภาคราชการให้อ่อนแอ เพื่อการยึดกุมอำนาจของตนเอง เมื่อมีการแต่งตั้งเลขาธิการ กกอ. คนใหม่ตอนปลายเดือน ก.ย. ๕๔ ผมจึงลาออกจากประธาน กกอ. ทันที เพราะรู้ว่าทางการเมืองจงใจส่งคนที่ทำงานไม่เป็นมาเป็นเลขาธิการ กกอ. ดังข่าวนี้ จึงขอเฉลยว่า ผมลาออกเพราะทางการเมืองส่งคนไม่เหมาะสมมาเป็นเลขาธิการ กกอ. โดยผมเดาว่าเพราะเขาต้องการให้ สกอ. อ่อนแอ ทางการเมืองจะได้คุมง่าย จะเห็นว่า รมต. คนนี้ ไปดำรงตำแหน่งที่ไหนก็เกิดปัญหาที่นั่น ดังข่าวนี้ การส่งคนไม่ดีไปดำรงตำแหน่งรัฐมนตรี เป็นการดูถูกประชาชน ผมรู้สึกว่าผมถูกดูถูกจึงลาออกจากประธาน กกอ. เมื่อปีเศษที่เล้ว
วันที่ ๒๘ พ.ค. ๕๖ ผมมีนัดประชุมปรึกษาหารือกับทีม CSR ของธนาคารไทยพาณิชย์ เรื่องการสนับสนุน Teach for Thailand ที่เป็นโครงการรับสมัครบัณฑิตในสาขาที่ไม่ใช่ศึกษาศาสตร์ ครุศาสตร์ ไปเป็นอาสาสมัครสอนนักเรียนในโรงเรียนต่างๆ ในลักษณะเดียวกันกับ Teach for Americaและขยายเป็นเครือข่ายทั่วโลก Teach for All
วันที่ ๓๐ พ.ค. ผมไปเรียนรู้การจัดการศึกษาแนวใหม่ แนวศตวรรษที่ ๒๑ ที่โรงเรียนเพลินพัฒนา ได้สัมผัสกับ PLC ครูคณิตศาสตร์ ที่เข้าเรียกชื่อว่า Lesson Study ซึ่งทำควบคู่กับ Open Class และ Open Approach ซึ่งอ่านได้ ที่นี่
วันที่ ๓๑ พ.ค. ไปฟัง ศาสตราจารย์ Hannele Niemi จากมหาวิทยาลัยเฮลซิงกิ ฟินแลนด์ บรรยายเรื่อง Teacher Educators Leadership and National Education Policy ได้เข้าใจว่า แนวทางการศึกษาของฟินแลนด์ เป็นผลของการคิดค้น ทดลอง และฟันฝ่า ด้วยตนเอง มาเป็นเวลากว่า ๓๐ ปี ไม่ใช้สิ่งที่อยู่ๆ ก็เกิดขึ้น โดยโลกได้รู้จักเมื่อผลการทดสอบ PISA ครั้งแรกประกาศออกมาในปี ค.ศ. ๒๐๐๐ โลกก็ตะลึง ในคุณภาพการศึกษาของฟินแลนด์ ทำให้ประเทศมีชื่อเสียงขึ้นทันที
การไปร่วมงานนี้ ทำให้ผมทราบว่า การประชุมสนับสนุนโดย บริษัท pico (Thailand) ซึ่งจัดการประชุม EDUCA 2013 ได้รับแจกหนังสือ ฉะเชิงเทราโมเดล รอยต่อที่สูญหายในวงการศึกษาไทย และ ดีวีดี เพื่อการพัฒนาวิชาชีพครู สารคดีชุด Understanding Lesson Study ตอนที่ 1-6 ทำให้ผมเข้าใจและรับรู้ว่า ทีมนี้กำลังคิดสร้างการเปลี่ยนแปลงการศึกษาไทยโดยใช้การเปลี่ยนแปลงที่ คณะครุศาสตร์/ศึกษาศาสตร์เป็นกลไกขับเคลื่อน ตรงกับที่ผมยุให้สถาบันคลังสมองจัดโครงการ Education Dean for Change
วันที่ ๑ มิ.ย. ไปบรรยายเรื่องการจัดการเรียนรู้ในศตวรรษที่ ๒๑ ให้แก่คณะอาจารย์ของคณะวิทยาการจัดการ มรภ. เชียงใหม่ คณะบริหารธุรกิจ ม. แม่โจ้ และคณะบริหารธุรกิจ มทร. ล้านนา ได้รับฟังและสัมผัสอาจารย์และ นศ. ในมหาวิทยาลัยกลุ่มนี้
ผมกลับมานั่ง AAR กับตนเองที่บ้าน ว่าชีวิตสัปดาห์นี้ผมเรียนรู้อะไร ที่เป็นเรื่องใหญ่ยิ่งต่อบ้านเมือง ของเรา และบอกตัวเองว่า น่าจะเป็นเรื่องการเดินผิดทาง ของระบบบริหารการศึกษาไทย ที่รวบอำนาจ หรือกระจุกอำนาจไว้ที่ศูนย์กลาง และเป็นระบบที่ไม่มอบความไว้วางใจ (อย่างมีเงื่อนไข และการตรวจสอบ) ให้แก่โรงเรียน และแก่ครู ผู้บริหารการศึกษาหลงไปใช้วิธีคิดว่า โรงเรียนและครูไว้ใจไม่ได้ ต้องให้ส่วนกลางเป็นผู้สอบนักเรียน เกิดการเน้น National Test นำไปสู่การสอนเพื่อสอบ (teach to test) เป็นหายนะของระบบ และคุณภาพการศึกษาไทย
วิจารณ์ พานิช
๒ มิ.ย. ๕๖
